III CO 162/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
6 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie
postanowieniem z 26 września 2025 r., I C 2882/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania sprawy sądowi równorzędnemu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 26 września 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli
w Warszawie, w sprawie z powództwa H. sp. z o.o. z siedzibą w P. przeciwko Bank
spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji
kredytu darmowego, przedstawił Sądowi Najwyższemu tę sprawę w celu
rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że przedmiotowa sprawa została
mu przekazana do rozpoznania, jak sądowi właściwemu ze względu na siedzibę
pozwanego (art. 30 k.p.c.), postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań – Nowe
Miasto i Wilda w Poznaniu z 3 czerwca 2025 r..
III CO 162/26
2
Sąd występujący wskazał jednakże, że w jego ocenie, sprawa została
przekazana z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powodowa Spółka, jako nabywca
wierzytelności od kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na
podstawie art. 372 k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w P., ujawnioną w Krajowym
Rejestrze Sądowym. Sąd przekazujący z P. wadliwie ocenił, że art. 372 k.p.c.
dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca - konsument, a nie
nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd ten zakwestionował również siedzibę
powódki ujawnioną w KRS, ponadto zarzucił, że powódka działała w złej wierze,
wskazując fikcyjną siedzibę w celu uzyskania korzystniejszej właściwości
miejscowej.
Wobec wadliwości wiążącego go postanowienia o przekazaniu, Sąd
Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie zdecydował o zwróceniu się do Sądu
Najwyższego z wnioskiem opartym o art. 441 k.p.c. w celu rozważenia przekazania
tej sprawy przez Sąd Najwyższy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Poznań –
Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości,
podnosząc argumenty konstytucyjne, związane z prawem strony do wyboru sądu.
Wskazał także na możliwe długofalowe konsekwencje pozostawienia w mocy
postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę podobnych spraw
rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda. W ocenie
Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków przekazania sprawy
naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż prowadziłoby do utrwalenia –
jego zdaniem – błędnej praktyki sądu poznańskiego i pozbawienia strony prawa
wyboru sądu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art.441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter
wyjątkowy i stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania
sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych
reguł właściwości określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni
III CO 162/26
3
ścisłej i nie może być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych
zasad właściwości ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności
sądu, w tym postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru
sprawiedliwości” ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia
rozpoznania sprawy w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym
postępowaniu, którego celem jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia.
Nie chodzi tylko o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę
orzekania i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy,
lecz także, na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny,
a zatem to, czy okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej
przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., III CO 1514/25
i z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25). Nie jest to wartość samoistna, lecz
instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do
sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, z dobrem organizacyjnym
sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą być brane pod
uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru dominującego. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”
obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy
jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do
jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” przewidziana
w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy sąd
występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych
przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy
zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w jakiejkolwiek
obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych przypadkach
ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest dopuszczalna (por. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25).
Ze względu na argumenty wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-
Woli w Warszawie, należy wskazać, że art. 441 § 1 k.p.c. nie może być
wykorzystywany do korygowania ewentualnych uchybień procesowych w toku
postępowania, do usuwania skutków prawomocnych rozstrzygnięć, ewentualnie
III CO 162/26
4
zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten nie służy
ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy między
sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c.
i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się
do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu
i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do
rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja
podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy
do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do
korygowania zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków
prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy
sądami równorzędnymi. Przedstawione przez Sąd występujący wywody
kwestionują, w istocie, zasadność postanowienia Sądu Rejonowego Poznań –
Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu o przekazaniu sprawy, w szczególności dokonaną
przez ten Sąd wykładnię art. 372 k.p.c., co nie jest dopuszczalne ani skuteczne przy
rozpoznawaniu przez Sąd Najwyższy wniosku na podstawie art.441 k.p.c.,
ponieważ ten ostatni przepis nie służy, jak to już akcentowano, korekcie
jakichkolwiek decyzji procesowych. Instrumentem kontroli prawidłowości
przekazania sprawy między sądami równorzędnymi w oparciu o art. 200 § 14 k.p.c.
jest zażalenie zainteresowanej strony postępowania do sądu drugiej instancji (art.
391 § 1 pkt 4 k.p.c.).
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.
Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
[SOP]
