III CO 1379/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
12 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 12 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa C.
(poprzednio H.) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
z siedzibą w P.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie
postanowieniem z 4 listopada 2025 r., II C 3874/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
(A.G.)
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, rozpoznając sprawę
z
powództwa
C.
(poprzednio
H.)
spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. przeciwko Bankowi spółce
akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji
kredytu
darmowego,
postanowieniem
z 4 listopada 2025 r. (sygn. akt II C 3874/25), na podstawie art. 441 k.p.c.,
zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy – z uwagi na dobro
III CO 1379/25
2
wymiaru sprawiedliwości – do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu,
wskazując jako propozycję Sąd Rejonowy w Kielcach.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, że nie jest w stanie
rozpoznać sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co – w jego ocenie – narusza art. 45
ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.c. Podkreślił wyjątkową sytuację obciążeniową
wynikającą z właściwości miejscowej obejmującej siedziby największych banków
i ubezpieczycieli, masowego wpływu spraw bankowych i ubezpieczeniowych oraz
gwałtownego wzrostu spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego, w tym
ok. 7 000 analogicznych spraw skierowanych przez powoda do Sądu Rejonowego
Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, oczekujących na przekazanie do tut.
Sądu. Wskazał również na braki lokalowe i kadrowe (obejmujące sędziów,
asesorów, asystentów sędziów i urzędników), zagrożenie pożarowe związane
z przechowywaniem akt, brak pomieszczeń dla orzeczników oraz trudności
w obsadzeniu etatów – asystentów sędziów i urzędników. Powołał się także na
raport Najwyższej Izby Kontroli dotyczący dysproporcji obciążenia sądów.
Dodatkowo podniósł, że sprawa została przekazana z Sądu Rejonowego Poznań-
Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z naruszeniem art. 372 k.p.c. oraz zasady
domniemania prawdziwości wpisu w KRS, wskazując na – jego zdaniem – błędną
interpretację przepisów o właściwości miejscowej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Art. 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru
sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako
organu bezstronnego. Przepis ten stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady
prawa do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP)
oraz od ustawowych reguł właściwości określonych w art. 15-42 k.p.c., wobec
czego podlega wykładni ścisłej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego:
z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20). Zastosowanie art. 441 § 1 k.p.c. nie może
prowadzić do obejścia ani modyfikowania ustawowych zasad właściwości sądu, ani
zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym
postanowień o przekazaniu sprawy.
III CO 1379/25
3
Pojęcie „dobra wymiaru sprawiedliwości” ma charakter klauzuli generalnej
i musi być interpretowane z uwzględnieniem celu, jakiemu służy wymiar
sprawiedliwości jako instytucja publiczna. Nie jest to wartość samoistna, lecz
instrumentalna – służy realizacji prawa do rzetelnego procesu i zapewnieniu
zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani z dobrem
organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą
być brane pod uwagę, lecz żaden z nich nie ma charakteru dominującego.
Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne,
w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo
mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego doprecyzowano, że chodzi zasadniczo o dwie
kategorie sytuacji: 1. uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu
właściwego, 2. realną, konkretną i wykazaną niemożność rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki. Problemy organizacyjne, kadrowe czy lokalowe sądów –
nawet jeśli rzeczywiste – co do zasady nie mieszczą się w zakresie tej przesłanki.
Należy przy tym odróżnić wyjątkową, obiektywną niemożność rozpoznania
konkretnej sprawy, która może uzasadniać zastosowanie art. 441 § 1 k.p.c., od
przewlekłości postępowania wynikającej z obciążenia sądu. Wzgląd na sprawność
postępowania co do zasady nie uzasadnia przekazania sprawy innemu sądowi
równorzędnemu. Zagrożenie przedłużaniem się postępowania – mimo że istotne
praktycznie – nie może determinować rozumienia dobra wymiaru sprawiedliwości
w sposób wyłącznie pragmatyczny.
Prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, także miejscowo, ma
charakter konstytucyjny i stanowi fundamentalne prawo obywatelskie; nie może być
pomijane na rzecz rozwiązań czysto praktycznych. Zasada szybkości postępowania
(art. 6 § 1 k.p.c.) nie ma pierwszeństwa nad zasadą wynikającą z art. 45 ust. 1
Konstytucji. W razie nadmiernych opóźnień ustawodawca przewidział odrębny
środek ochrony – skargę na przewlekłość postępowania – która umożliwia stronom
dochodzenie swoich praw bez ingerencji w konstytucyjnie gwarantowaną
właściwość sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2024 r.,
III CO 757/24). Art. 441 § 1 k.p.c. nie może pełnić funkcji zastępczej, wobec tego
środka ani służyć do rozwiązywania problemów organizacyjnych lub systemowych
III CO 1379/25
4
sądu właściwego występującego o przekazanie sprawy. W konsekwencji przepis
ten może znaleźć zastosowanie jedynie wtedy, gdy sąd wnioskujący wykaże
istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych przeszkód uniemożliwiających
rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione
wątpliwości co do jego bezstronności. Twierdzenia ogólne, odnoszące się do
funkcjonowania sądu jako instytucji, nie spełniają tego wymagania.
Mając na uwadze przedstawione zasady wykładni art. 441 § 1 k.p.c. oraz
wyjątkowy charakter tego przepisu, należy stwierdzić, że argumenty przedstawione
przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie nie mieszczą się w zakresie
przesłanki „dobra wymiaru sprawiedliwości”. Z uzasadnienia postanowienia nie
wynika, aby istniały jakiekolwiek obiektywne podstawy uniemożliwiające
rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy ani okoliczności wskazujące na potrzebę
jej przekazania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 § 1 k.p.c.
Argumenty odnoszące się wadliwego przekazania sprawy, naruszenia art.
372 k.p.c., domniemania prawdziwości wpisu w KRS czy błędnej interpretacji
właściwości miejscowej pozostają, poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego
w postępowaniu z art. 441 § 1 k.p.c. Kontrola prawidłowości przekazania sprawy
między sądami równorzędnymi następuje w trybie zażalenia. W niniejszej sprawie
została ona przeprowadzona przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, który
postanowieniem z 24 lipca 2025 r. (sygn. akt XV Cz 947/25) (k. 83) oddalił
zażalenie powoda na postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto
i Wilda w Poznaniu z 6 maja 2025 r. (sygn. akt V C 1405/25), stwierdzające
niewłaściwość miejscową i przekazujące sprawę do rozpoznania do Sądu
Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie jako sądu właściwego rzeczowo
i miejscowo (k. 54). Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ponownego badania
tych kwestii ani do ingerowania w ocenę dokonaną przez sądy właściwe, gdyż
prowadziłoby do naruszenia zasady niezawisłości sędziów oraz wyłączności
kognicji sądów powszechnych w zakresie ustalania właściwości.
Argumenty organizacyjne przedstawione przez występujący Sąd Rejonowy –
dotyczące przeciążenia wpływem spraw, braków kadrowych i lokalowych,
zagrożenia pożarowego oraz trudności w obsadzeniu etatów urzędniczych
III CO 1379/25
5
i asystenckich – nie mieszczą się w zakresie przesłanki „dobra wymiaru
sprawiedliwości” w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.c. Przepis ten nie został ustanowiony
jako instrument służący rozwiązywaniu problemów systemowych wymiaru
sprawiedliwości – reagowaniu na braki kadrowe, usuwaniu problemów
infrastrukturalnych czy też korygowaniu dysfunkcji organizacyjnych – ani do
wyrównywania obciążenia sądów. Przekazanie jednostkowej sprawy nie usuwa
przyczyn wskazywanych przez sąd występujący i nie może zastępować działań
ustawodawczych lub administracyjnych w razie wystąpienia tego rodzaju
problemów organizacyjnych, jakie przedstawił Sąd Rejonowy, a wynikających
z masowego wpływu spraw o sankcję kredytu darmowego. Mają one charakter
systemowy i nie mogą być usuwane poprzez jednostkowe decyzje procesowe Sądu
Najwyższego. Usunięcie takich trudności wymaga działań o charakterze
ustawowym lub administracyjnym, natomiast tryb art. 441 § 1 k.p.c. nie służy
korygowaniu problemów systemowych, w tym wskazywanych przez sąd
występujący dysfunkcji organizacyjnych. Rozstrzygnięcie wydane w indywidualnej
sprawie nie jest w stanie oddziaływać na warunki funkcjonowania sądów ani
modyfikować zasad właściwości miejscowej. Argument ten pozostaje zatem bez
znaczenia dla oceny przesłanek zastosowania art. 441 § 1 k.p.c.
Ponadto przekazanie sprawy wymagałoby ustalenia, że inny sąd
równorzędny jest w stanie rozpoznać ją szybciej. Sąd Najwyższy nie dysponuje
danymi statystycznymi ani kompetencjami do badania aktualnego obciążenia
wszystkich potencjalnie właściwych sądów. Wybór sądu miałby zatem charakter
przypadkowy, co jest niedopuszczalne. Nadto art. 441 § 1 k.p.c. nie przewiduje
prowadzenia postępowania ustalającego w tym zakresie, a decyzja oparta na
założeniu, że w innym sądzie warunki rozpoznania sprawy są korzystniejsze, nie
znajduje obiektywnego potwierdzenia. Wskazanie przez sąd występujący Sądu
Rejonowego w Kielcach nie może zastąpić wykazania, że sąd ten dysponuje realną
możliwością szybszego rozpoznania sprawy. Brak jakichkolwiek danych
dotyczących jego obciążenia powoduje, że argument ten ma charakter czysto
hipotetyczny i nie może stanowić podstawy zastosowania art. 441 § 1 k.p.c.
Jedynym argumentem mogącym potencjalnie mieścić się w zakresie art. 441
§ 1 k.p.c. jest twierdzenie sądu występującego o niezdolności rozpoznania sprawy
III CO 1379/25
6
bez nieuzasadnionej zwłoki, które jednak nie zostało wykazane. Sąd Rejonowy dla
Warszawy-Woli w Warszawie ograniczył się bowiem do ogólnych stwierdzeń
dotyczących obciążenia tego Sądu jako całości, nie wskazując żadnych
konkretnych okoliczności odnoszących się do niniejszej sprawy. Nie przedstawiono
danych pozwalających stwierdzić, że w tej konkretnej sprawie istnieje obiektywna
i realna przeszkoda uniemożliwiająca podjęcie czynności procesowych ani że
przewlekłość byłaby nieunikniona. Wskazywane ryzyko przewlekłości stanowi
jedynie skutek problemów organizacyjnych sądu występującego o jej przekazanie,
a nie samodzielną przesłankę zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Przewidywane
opóźnienia, nawet jeśli rzeczywiste, nie zastępują wymogu wykazania konkretnej,
obiektywnej i nieusuwalnej przeszkody w rozpoznaniu tej sprawy przez sąd
właściwy. Regulacja zawarta w art. 441 § 1 k.p.c. nie służy kompensowaniu
trudności organizacyjnych sądu występującego ani zastępowaniu właściwych
środków ochrony praw stron.
W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzą
przesłanki do przekazania jej innemu sądowi równorzędnemu.
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[SOP]
