III CO 243/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
16 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie
postanowieniem z 18 lutego 2026 r., I C 459/26,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, rozpoznając sprawę
z powództwa C. (poprzednio H.) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z
siedzibą w P. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty
wynikającej z zastosowania sankcji kredytu darmowego, postanowieniem
z 18 lutego 2026 r., przedstawił Sądowi Najwyższemu sprawę w celu rozważenia
przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości, wskazując w uzasadnieniu postanowienia w szczególności na Sąd
Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, któremu sprawa powinna
być przekazana.
III CO 243/26
2
Sąd Rejonowy stwierdził, że sprawa została przekazana do niego
z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powódka, jako nabywca wierzytelności od
kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na podstawie art.
372 k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w Poznaniu, ujawnioną w Krajowym
Rejestrze Sądowym. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu
postanowieniem z 12 czerwca 2025 r. stwierdził jednak swoją niewłaściwość
miejscową i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Woli
w Warszawie z uwagi na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.), uznając, że art.
372 k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca -
konsument, a nie nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd Rejonowy Poznań –
Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ocenił, że pod adresem ujawnionym w KRS
mieści się tzw. biuro wirtualne. Powódka w złej wierze powołała się na działanie
w fikcyjnej siedzibie w celu uzyskania korzystniejszej właściwości miejscowej. Sąd
Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie przytoczył art. 200 § 2 k.p.c.
i stwierdził, że mimo wadliwości orzeczenia o przekazaniu sprawy, jest nim
związany. Wystąpienie do Sądu Najwyższego uznał za środek do usunięcia
skutków tej wadliwości. Podkreślił znaczenie wpisu w KRS w postępowaniu
cywilnym, sprzeczność wykładni art. 372 k.p.c. dokonanej przez sąd przekazujący
z jego brzmieniem literalnym, oparcie się na orzecznictwie dotyczącym
postępowania administracyjnego, a także współczesne realia prowadzenia
działalności gospodarczej, w tym korzystanie z biur wirtualnych. Powołał się też na
argumenty konstytucyjne oraz na możliwe długofalowe konsekwencje
pozostawienia w mocy postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę
podobnych spraw rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto
i Wilda. W ocenie Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków
przekazania sprawy naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż
prowadziłoby do utrwalenia – jego zdaniem – błędnej praktyki prowadzącej do
pozbawienia strony prawa wyboru sądu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Argumentacja tożsama z przedstawioną przez Rejonowy dla Warszawy –
Woli w Warszawie została już poddana ocenie Sądu Najwyższego
w postanowieniach z 29 stycznia 2026 r., III Co 1514/25 i z 6 marca 2026 r., III Co
III CO 243/26
3
242/26. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze wystąpienie podziela
stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach.
Artykuł 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro
wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu
jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi
odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd
właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości
określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni ścisłej i nie może
być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości
ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym
postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”
ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy
w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem
jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie jest to wartość
samoistna, lecz instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz
ochronie zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani
z dobrem organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy
te mogą być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru
dominującego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra
wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie
sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić
uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru
sprawiedliwości” przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną
jedynie wówczas, gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych
i nieusuwalnych przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd
właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności
w jakiejkolwiek obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych
przypadkach ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest
dopuszczalna (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r.,
III CO 1379/25).
III CO 243/26
4
Art. 441 § 1 k.p.c. nie może być też wykorzystywany do korygowania
uchybień procesowych w toku postępowania, czy też usuwania skutków
prawomocnych rozstrzygnięć ani zastępowania środków zaskarżenia.
W szczególności przepis ten nie służy ponownemu badaniu prawidłowości
postanowień o przekazaniu sprawy między sądami równorzędnymi, gdyż
prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady związania sądu,
któremu sprawę przekazano. Odwołanie się do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji
RP, gwarantujących prawo do sądu i pewność prawa, nie zmienia zakresu
zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy
ma charakter procesowy i jego realizacja podlega kontroli w drodze środków
zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy do pomijania skutków
prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do korygowania
zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków prawnych
umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy sądami
równorzędnymi.
Argumenty przedstawione przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli
w Warszawie dotyczą w istocie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego
w postanowieniu Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu
z 12 czerwca 2025 r., w którym Sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość miejscową
i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Woli w Warszawie jako
sądu właściwego miejscowo i rzeczowo do jej rozpoznania. Sąd występujący
zakwestionował zarówno wykładnię art. 372 k.p.c., jak i ustalenia dotyczące siedziby
powódki. Kwestie te pozostają jednak poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego
w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. Kontrola
prawidłowości przekazania sprawy między sądami równorzędnymi następuje
w drodze zażalenia, z którego strona nie skorzystała, wobec czego postanowienie
to stało się prawomocne. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ponownego
badania tej kwestii i ingerowania w ocenę dokonaną przez Sąd przekazujący, gdyż
prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady związania sądu,
któremu sprawę przekazano, a także do niedopuszczalnej ingerencji w sferę
zastrzeżoną dla niezawisłości sędziowskiej oraz wyłącznej kognicji sądów
powszechnych w zakresie ustalania właściwości.
III CO 243/26
5
Sąd występujący nie przedstawił argumentacji objaśniającej, jakie
okoliczności, które by można lokować w zakresie pojęcia „dobro wymiaru
sprawiedliwości” przemawiają za przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu
Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu. Podnoszone przez sąd występujący
argumenty dotyczące wykładni art. 372 k.p.c., znaczenia adresu ujawnionego
w Krajowym Rejestrze Sądowym, ustaleń dotyczących siedziby powódki, odwołania
do uzasadnienia projektu ustawy i wskazanego tam – zdaniem Sądu
występującego – celu „odciążenia sądów wielkomiejskich”, obaw o utrwalenie
praktyki innego sądu oraz liczby podobnych spraw w sądzie przekazującym, nie
mieszczą się w zakresie przesłanki „dobra wymiaru sprawiedliwości” w rozumieniu
art. 441 § 1 k.p.c. Argumenty te stanowią polemikę z decyzją o przekazaniu sprawy,
a nie wskazują na istnienie obiektywnych przeszkód w funkcjonowaniu sądu jako
instytucji ani na okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do
jego bezstronności.
Argumenty dotyczące przewidywanych skutków praktyki orzeczniczej innego
sądu mają charakter ogólny i systemowy, a art. 441 § 1 k.p.c. nie służy korygowaniu
tego rodzaju zjawisk. Przepis ten nie służy również reagowaniu na konsekwencje
orzeczeń innych sądów ani kształtowaniu jednolitości praktyki orzeczniczej poprzez
jednostkowe rozstrzygnięcia.
Podnoszone przez Sąd występujący argumenty natury konstytucyjnej też nie
zmieniają tej oceny. Powołanie się na prawo do sądu nie może uzasadniać
ponownego badania prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani
prawa do wyboru sądu, wbrew skutkom związania wynikającym z art. 200 § 2 k.p.c.
W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzą
przesłanki określone w art. 441 § 1 k.p.c., uzasadniające przekazanie jej do innego
sądu równorzędnego.
Marta Romańska
[dr]
III CO 243/26
6
[SOP]
