II ZO 30/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 14 stycznia 2026 r.
SSN Barbara Skoczkowska
w sprawie X. Y. - sędzi Sądu Rejonowego w W.,
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,
na posiedzeniu w dniu 14 stycznia 2026 r., bez udziału stron,
zażalenia wnioskodawcy J. J.,
na zarządzenie SSN Marii Szczepaniec z dnia 21 marca 2025 r., I ZO 16/25,
o odmowie przyjęcia wniosku z dnia 12 lutego 2025 r. o wznowienie
postępowania oraz uznania za bezskuteczny wniosku o wyznaczenie
pełnomocnika z urzędu,
postanowił
uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę do
ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
W dniu 12 lutego 2025 r. do Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynął
wniosek J. J. z 15 grudnia 2024 r. potraktowany jako wniosek o wznowienie
postępowania w sprawie o sygn. akt I ZI 3/22 dotyczącej odmowy zezwolenia na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego w W. X. Y.
Sprawa ta została zarejestrowana w repertorium Izby Odpowiedzialności
Zawodowej pod sygn. I ZO 16/25, a w dniu 20 lutego 2025 r. została przydzielona
do referatu SSN Marii Szczepaniec.
II ZO 30/25
2
Przewodniczący Wydziału I Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu
Najwyższego - SSN Marek Motuk zarządzeniem z dnia 17 lutego 2025 r., wezwał
wnioskodawcę J. J. do uzupełnienia braku formalnego złożonego wniosku poprzez
przesłanie wniosku sporządzonego i podpisanego przez pełnomocnika będącego
radcą prawnym lub adwokatem, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod
rygorem odmowy przyjęcia wniosku w razie nieusunięcia braku w wyznaczonym
terminie.
Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych J. J. odebrał w dniu 3 marca
2025 r. W odpowiedzi na powyższe, pismem nadanym w urzędzie pocztowym w
dniu 10 marca 2025 r., J. J. wniósł o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu do
złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I ZI 3/22
dotyczącego zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego
Sądu Rejonowego w W. X. Y. Wnioskodawca powołał się na prawo ubogiego i
dołączył szereg dokumentów potwierdzających jego stan majątkowy.
Zarządzeniem z dnia 21 marca 2025 r. sygn. I ZO 16/25, SSN Maria
Szczepaniec odmówiła przyjęcia wniosku J. J. z dnia 12 lutego 2025 r. o
wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I ZI 3/22 dotyczącego zezwolenia
na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego w W. X.
Y. z uwagi na niespełnienie warunku formalnego wniosku w postaci braku
przesłania wniosku sporządzonego i podpisanego przez pełnomocnika będącego
radcą prawnym lub adwokatem, pomimo wcześniejszego wezwania do jego
uzupełnienia. Jednocześnie w punkcie drugim zarządzenia, wniosek J. J. z dnia 12
marca 2025 r. o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu do złożenia wniosku o
wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I ZI 3/22, SSN Maria Szczepaniec
uznała za bezskuteczny oraz nakazała pozostawienie go w aktach sprawy bez
podejmowania czynności, z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego, pomimo
doręczonego prawidłowo wezwania.
Zarządzenie powyższe zaskarżył w terminie J. J. zaskarżając w całości
zarządzenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia
wskazując, iż złożył w zakreślonym przez Sąd Najwyższy terminie wniosek o
ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu celem sporządzenia i
II ZO 30/25
3
podpisania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie o sygn.
I ZI 3/22.
Sprawa została zarejestrowana w IOZ pod sygn. II ZO 30/25 i w dniu 30 lipca
2025 r. przydzielona do referatu SSN Barbary Skoczkowskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie wniesione przez wnioskodawcę J. J. jest zasadne i to nie tylko z
uwagi na wystąpienie w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 §
1 pkt 2 k.p.k., ale również dlatego, że jest ono nieprawidłowe pod względem
merytorycznym, gdyż zostało wydane z rażącym naruszeniem szeregu przepisów
postępowania karnego, w tym art. 6 k.p.k., art. 78 § 1 k.p.k., a przede wszystkim,
art. 120 k.p.k. w zw. z art. 127a § 1 k.p.k., które to przepisy winny być stosowane
odpowiednio w tym postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że rażące naruszenie
tych przepisów miało wpływ na treść zaskarżonego zarządzenia.
Wydając to zarządzenie, sędzia prawdopodobnie nie zauważyła, że ustawą
z dnia 27 września 2013 r. (Dz. U. poz. 1247), z dniem 1 lipca 2015 doszło do
zmiany przepisu art. 127 k.p.k. przez dodanie art. 127a § 1 k.p.k., który wskazuje,
że jeżeli warunkiem skuteczności czynności procesowej jest jej dokonanie przez
obrońcę lub pełnomocnika, termin do jej dokonania ulega zawieszeniu dla stron
postępowania na czas rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy prawnej w tym
zakresie. Wskazuje to, że w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć kwestię
ustanowienia lub odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla wnioskodawcy,
albowiem determinowało to kierunek rozstrzygnięcia. W przypadku wyznaczenia
pełnomocnika z urzędu winien on sporządzić wniosek o wznowienie postępowania
lub też poinformować Sąd w trybie art. 84 § 3 k.p.k. o tym, że nie stwierdził podstaw
do wniesienia takiego wniosku. Odmowa wyznaczenia J. J. pełnomocnika z urzędu
otwierałaby możliwość ustanowienia takiego pełnomocnika z wyboru i w związku z
tym, wnioskodawca winien zostać ponownie wezwany w trybie art. 120 § 1 k.p.k. do
uzupełnienia braków formalnych przez wniesienie wniosku o wznowienie
postępowania sporządzonego przez adwokata lub radcę prawnego ustanowionego
II ZO 30/25
4
z wyboru. Zaniechanie postąpienia w taki sposób, doprowadziło do rażącego
naruszenia wskazanych powyżej przepisów.
W ocenie Sądu Najwyższego do uchylenia zaskarżonego zarządzenia
obligował również przepis art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a więc stwierdzenie, że na etapie
postępowania wznowieniowego wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza w
postaci nienależytej obsady sądu.
Jak wyżej wskazano zaskarżone zarządzenie z dnia 21 marca 2025 r.
zostało wydane przez SSN Marię Szczepaniec, co do której Sąd Najwyższy
wielokrotnie zauważał, że okoliczności związane z uzyskaniem przez nią statusu
sędziego Sądu Najwyższego w następstwie brania udziału w konkursie przed
Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia
2017 r., prowadziłyby, gdyby Pani sędzia zasiadała w składzie rozstrzygającym
sprawę, nie tylko do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez
bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC,
standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że
sąd z jej udziałem byłby sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1
pkt 2 k.p.k. (m. in. w sprawach: I ZO 38/22, II ZO 11/25, II ZO 77/25 i II ZO 91/25).
Taka konkluzja wynika wprost z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022
r., I KZP 2/22 oraz uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r. (BSA I-41 10-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7), która z uwagi na
nadanie jej statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego
(por. np. postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 29
września 2021 r., V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22). Wskazać
również należy na dotychczasowe orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka, w którym zauważa się, że wady stwierdzone w postępowaniach
nominacyjnych na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego mają charakter
systemowy i będą brane pod uwagę w skargach składanych w przyszłości do
Trybunału a związanych z nie nienależytą obsadą sądu (por. m. in. wyroki: z dnia
22 lipca 2021 r., nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce; z dnia 8 listopada
2021 r., nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce i z dnia
3 lutego 2022 r., nr 1469/20, Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce).
II ZO 30/25
5
Konieczne jest również wskazanie, że SSN Maria Szczepaniec jest sędzią Izby
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, co do której wypowiedział się ETPC
stwierdzając, że sędziowie zostali powołani do tej Izby z naruszeniem prawa,
a więc rozpatrywanie przez nich spraw prowadzi do naruszenia prawa do sądu
ustanowionego ustawą gwarantowanego w art. 6 ust. 1 EKPC (por. wyrok ETPC nr
50849/21 z 23 listopada 2023 r., w sprawie Wałęsa p-ko Polsce).
Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę zauważa, że przedmiotem
zaskarżenia było zarządzenie, które w myśl art. 92 k.p.k. nie jest orzeczeniem, są
bowiem nimi jedynie wyroki i postanowienia. Orzecznictwo Sądu Najwyższego
jednoznacznie jednak wskazuje, że dopuszczalne jest uchylenie zarządzenia
wydanego w oparciu o przepis art. 93 § 2 k.p.k., dotkniętego uchybieniami
odpowiadającymi bezwzględnym przyczynom odwoławczym określonym w art. 439
§ 1 k.p.k., w tym w pkt. 2 tego przepisu, a więc niezależnie od granic zaskarżenia
i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść zarządzenia. Wskazać
należy, że ten problem prawny został szeroko omówiony m.in. w postanowieniu
Sądu Najwyższego z 25 września 2024 r., sygn. II KZ 36/24 i nie ma potrzeby
powtarzania argumentacji w nim zawartej, z którą sąd w tej sprawie w pełni się
zgadza i akceptuje.
W toku ponowionego postępowania konieczne stanie się przeprowadzenie
pełnej procedury związanej ze złożeniem przez J. J. wniosku o wznowienie
postępowania. W pierwszej kolejności konieczne jest rozpoznanie jego wniosku o
wyznaczenie pełnomocnika z urzędu i w zależności od decyzji, postępowanie w
sposób wyżej wskazany.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.
[M. T.]
[r.g.]
II ZO 30/25
6
