II KS 21/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 lipca 2026 r.
SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący)
SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)
SSN Paweł Wiliński
w sprawie T. P.
oskarżonego o czyn z art. 284 § 2 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 1 lipca 2026 r.
skargi obrońcy oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt IX Ka 1331/25,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie
z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt III K 773/22,
i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje
Okręgowemu w Warszawie do ponownego
postępowaniu odwoławczym,
sprawę Sądowi
rozpoznania w
II KS 21/26
2
2. zwraca oskarżonemu uiszczoną opłatę od skargi w kwocie 450
zł.
Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., w sprawie o sygn. akt III K 773/22, Sąd
Rejonowy dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie uniewinnił oskarżonego T. P. od
popełnienia zarzucanych mu czynów kwalifikowanych z art. 284 § 2 k.k. oraz art. 276
k.k. Wyrok ten został w całości zaskarżony apelacją wniesioną przez pełnomocnika
oskarżyciela posiłkowego. W apelacji postawiono szereg zarzutów kwalifikowanych
jako błąd w ustaleniach faktycznych (zarzuty w pkt 1-4), naruszenie przepisów prawa
procesowego (pkt 5-11) oraz naruszenie prawa materialnego (pkt 12-16). W konkluzji
skarżący wniósł o „zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie oskarżonego winnego
zarzucanemu czynowi i wymierzenie mu kary 1 roku pozbawienia wolności z
warunkowym jej zawieszeniem na okres próby 3 lat, zakaz pełnienia funkcji
kierowniczych na okres 3 lat oraz obciążenie oskarżonego kosztami postępowania
za I instancję ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy
Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania.”
Wyrokiem z dnia 31 marca 2026 r., w sprawie o sygn. akt IX Ka 1331/25, Sąd
Okręgowy w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi
pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku sąd
odwoławczy wskazał, że powodem uchylenia zaskarżonego wyroku było zaistnienie
bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
spowodowanej niewydaniem przez sąd pierwszej instancji postanowienia, iż udział
obrońcy oskarżonego nie jest obowiązkowy (art. 79 § 4 k.p.k.). Sąd ten podkreślił
także, że okoliczność tę musiał uwzględnić z urzędu (nie została objęta zarzutami
apelacji), a w tym układzie na podstawie art. 436 k.p.k. sąd odwoławczy ograniczył
rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego do wskazanego uchybienia, a
rozpoznanie pozostałych zarzutów byłoby przedwczesne (str. 10-11 uzasadnienia
wyroku).
II KS 21/26
3
Skargę od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego T. P.. Zaskarżając wyrok
w całości, zarzucił mu „naruszenie przepisu art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. wobec
bezpodstawnego przyjęcia, iż wyrok Sądu Rejonowego podlega uchyleniu wobec
braku udziału w czynnościach obrońcy pomimo tego, iż uchylenie wyroku na tej
podstawie może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego, gdy tymczasem oskarżony
został uniewinniony wyrokiem Sądu Rejonowego.”
Stawiając ten zarzut, obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego
rozpoznania
W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o jej
oddalenie jako bezzasadnej oraz o obciążenie oskarżonego kosztami postępowania
wywołanego skargą.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, choć w istocie jej autor nie kwestionuje prawidłowości
zakwalifikowania uchybienia opisanego w uzasadnieniu wyroku z art. 439 § 1 pkt 10
k.p.k., a jedynie niedostrzeżenie przez sąd odwoławczy, iż w sytuacji, gdy nie
rozpoznawał on merytorycznie żadnego z zarzutów apelacji (wobec dostrzeżenia z
urzędu uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. zastosował art. 436 k.p.k.), to nie mógł
– z uwagi na treść art. 439 § 2 k.p.k. - uchylić wyroku sądu pierwszej instancji na tej
podstawie, a to z uwagi na fakt, że wyrokiem tym uniewinniono oskarżonego.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga może być wniesiona wyłącznie z powodu
naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k.
Trafnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się, że przepis art. 539a § 3 k.p.k.
zawiera dwie podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego - pierwsza podstawa
dotyczy naruszenia przez sąd odwoławczy przepisu art. 437 § 2 k.p.k. a druga,
uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. obejmujących tylko postępowanie
odwoławcze, a więc zaistnienia na etapie tego postępowania uchybienia
wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
26 maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNK 2020, z. 6, poz. 18). W pierwszej podstawie
skargi, tj. w art. 437 § 2 k.p.k. wskazano, że uchylenie orzeczenia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach
wskazanych w art. 439 § 1, art. 454 lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na
II KS 21/26
4
nowo przewodu w całości. O ile więc zrozumiałe jest nawiązanie do § 1 art. 439 k.p.k.,
skoro w przepisie tym są wskazane okoliczności, których stwierdzenie prowadzi do
konieczności uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (podstawy uchylenia), o tyle
brak przywołania § 2 art. 439 k.p.k. tak w samej treści art. 539a § 3 k.p.k. jak przede
wszystkim w art. 539f k.p.k. powoduje wątpliwość, czy można w skardze na wyrok
kasatoryjny kwestionować tylko naruszenie art. 439 § 2 k.p.k. polegające na
uchyleniu wyroku uniewinniającego oskarżonego, gdy wyłączną przyczyną
uchylenia było stwierdzenie uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., którego to
uchybienia skarżący nie kwestionuje. W piśmiennictwie co do tej kwestii zdania są
podzielone. Niektórzy autorzy wskazują, że w układzie skargi z art. 437 § 2 k.p.k.
musi być uwzględniany także przepis § 2 art. 439 k.p.k. choć trudno w istocie ustalić
w oparciu o jaką argumentację prawną tezy te są stawiane. Wystarczy wskazać, że
z jednej strony podnosi się, iż skoro powołano w całości przepis art. 439 § 1 k.p.k.,
to oznacza to również, że również art. 439 § 2 k.p.k. znajdzie zastosowanie (H.
Kuczyńska [w:] D. Szumiło-Kulczycka [red.], Kodeks postępowania karnego.
Komentarz do wybranych przepisów, LEX/el. 2022, teza 10 do art. 539a), by z kolei,
bez podjęcia próby wyjaśnienia, wiązać podstawę skargi także z całym przepisem
art. 439 k.p.k. (pomimo, że w podstawie z art. 437 § 2 k.p.k. wymieniono tylko art.
439 § 1 k.p.k. – por. np. Zagrodnik [w:] J. Zagrodnik [red.], Kodeks postępowania
karnego. Komentarz, Warszawa 2024, teza 10.2 do art. 539a), a w końcu, że
wprawdzie w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. wymieniony został tylko § 1 art. 439
k.p.k., to jednak należy go też powiązać z § 2 (D. Świecki [w:] D. Świecki [red.],
Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026,
teza 47). W odniesieniu do tej kwestii zgłaszany jest odmienny pogląd. Wskazywane
jest bowiem z jednej strony, że skoro w art. 437 § 2 k.p.k. odwołano się tylko do § 1
art. 439 k.p.k., gdy w innych przepisach k.p.k. odwołanie dotyczy całego przepisu art.
439 k.p.k. (całej jednostki redakcyjnej – np. art. 520 § 3 k.p.k., art. 523 § 1 i 4 k.p.k.,
art. 536), to brak jest argumentów za poszerzaniem wprost podstaw skargi do § 2 art.
439 k.p.k. Ponadto, podkreśla się, że w takiej sytuacji podstawą skargi nie jest
kwestionowanie powodu uchylenia, tj. zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10-11
k.p.k., ale postąpienie jedynie wbrew normie kierunkowej z § 2 art. 439 k.p.k. (J.
Matras [w:] K. Dudka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa
II KS 21/26
5
2023, s. 1259). Bez wątpienia nie można przejść do porządku dziennego nad
kwestią stosowania przepisu art. 439 § 2 k.p.k. w postępowaniu skargowym z
rozdziału 55a Kodeku postępowania karnego bez poszerzonej argumentacji. Jest
oczywiste, że skoro Sąd Najwyższy w ramach skargi na wyrok sądu odwoławczego
może skontrolować zasadność przyjęcia jako podstawy uchylenia wyroku sądu
pierwszej instancji okoliczności z art. 439 § 1 pkt 10-11 k.p.k. (wskazanej jako
podstawy uchylenia wyroku na skutek zarzutu apelacji lub z urzędu), to pozbawienie
go możliwości oceny tego uchybienia w kontekście § 2 art. 439 k.p.k. prowadziłoby
do zaprzeczenia celu (funkcji) w jakim do porządku prawnego wprowadzono
instytucję skargi na wyrok kasatoryjny. Ponadto, skoro w postępowaniu
odwoławczym jak i w postępowaniu kasacyjnym przepis art. 439 § 2 k.p.k. jest
stosowany, to brak jest racji systemowych dla uznania, że w postępowaniu
skargowym przepis art. 439 § 2 k.p.k. nie może być stosowany. Oznacza to, że brak
przepisu art. 439 § 2 k.p.k. w przepisie odsyłającym (art. 539f k.p.k.) jest luką
techniczną (niezamierzonym pominięciem), która musi być uzupełniona na zasadzie
analogii, skoro ustawodawca tej luki do tej pory nie uzupełnił.
Po tych uwagach co do możliwości skonstruowania i rozpoznania skargi w takim
układzie (gdy nie jest kwestionowane uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. ale
konieczność uchylenia wyroku) ustosunkować się trzeba co do jej zasadności.
Przepis art. 439 § 2 k.p.k. wyraźnie stanowi, że uchylenie orzeczenia jedynie z
powodów określonych w § 1 pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.
Ma rację skarżący, że sąd odwoławczy mógłby nie rozpoznawać zarzutów apelacji
przy stwierdzeniu istnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. tylko wtedy, gdyby
uchylenie wyroku działało na korzyść oskarżonego. W układzie, gdy wyrok sądu
pierwszej instancji był dla oskarżonego maksymalnie korzystny (uniewinniający), sąd
odwoławczy nie mógł poprzestać na ustaleniu istnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt
10 k.p.k. i uchylenia wyroku z tego powodu, ale powinien rozpoznać zarzuty apelacji.
Dopiero gdyby uznał, że określone zarzuty apelacji na niekorzyść są zasadne w
odniesieniu do obu czynów, od których oskarżony został uniewinniony, co musiałoby
prowadzić do uchylenia wyroku uniewinniającego oskarżonego w całości, to mógłby
wówczas nie rozpoznawać pozostałych zarzutów apelacji (art. 436 k.p.k.). W takim
układzie, gdy zarzuty apelacji prowadziłyby do uchylenia wyroku w całości, sąd
II KS 21/26
6
odwoławczy wskazać powinien także, aby w ponownym postępowaniu sąd pierwszej
instancji wypowiedział się w kwestii wskazanej w art. 79 § 4 k.p.k.
Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński
