II KS 16/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 czerwca 2025 r.
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Marek Pietruszyński
Protokolant Dorota Szczerbiak
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 25 czerwca 2025 r.,
w sprawie P. S.,
oskarżonej o popełnienie przestępstw z art. 286 § 1 k.k.,
skargi wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w Warszawie,
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt X Ka
3/25,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia
25 października 2024 r., sygn. akt VIII K 245/22, i przekazującego sprawę do
ponownego rozpoznania,
uchyla zaskarżony wyrok i
Okręgowemu w Warszawie do
postępowaniu odwoławczym.
przekazuje sprawę Sądowi
ponownego rozpoznania w
Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska Marek Pietruszyński
UZASADNIENIE
II KS 16/25
2
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie wyrokiem z dnia 25
października 2024 r., sygn. akt VIII K 245/22, uznał oskarżoną P. S. za winną
popełnienia szczegółowo opisanego w wyroku przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw.
z art. 12 § 1 k.k., za które wymierzył jej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, oraz
przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., za które wymierzył jej karę 6 miesięcy pozbawienia
wolności. Orzeczone kary pozbawienia wolności Sąd I instancji połączył i na
podstawie art. 85 § 1 i art. 86 § 1 k.k. wymierzył oskarżonej karę łączną 7 miesięcy
pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie tej kary na okres 2 lat
próby.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonej, Sąd Okręgowy w Warszawie
wyrokiem z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt X Ka 3/25, uchylił wyrok Sądu I instancji
i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Okręgowy w
Warszawie, zaskarżając go w całości, zarzucając:
„naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku Sądu
Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania na
skutek błędnego uznania, że zachodzi podstawa do takiego rozstrzygnięcia
określona w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. w postaci konieczności
przeprowadzenia na nowo przewodu w całości”.
Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowego w Warszawie celem
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego
uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego
rozpoznania przysługuje wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu
uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Oznacza to, że zasadność skargi może
wynikać z zaistnienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, braku
konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości lub naruszenia przez
sąd odwoławczy reguły ne peius, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k. W obecnym
stanie prawnym regułą jest zatem prowadzenie uzupełniającego postępowania
II KS 16/25
3
dowodowego przed sądem drugiej instancji i orzekanie reformatoryjne, a orzeczenie
kasatoryjne sądu odwoławczego jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych
przypadkach.
Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego, formalną podstawą
uchylenia wyroku Sądu I instancji była konieczność przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości. Przesłanka ta w przedmiotowej sprawie jednak nie wystąpiła, a
tym samym orzeczenie kasatoryjne Sądu odwoławczego było bezpodstawne.
Przesłanka ta bowiem aktualizuje się jedynie wtedy, gdy w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym doszło do takiego naruszenia norm prawa procesowego, które
w realiach konkretnej sprawy podważa rzetelność całego tego postępowania, co
przemawia za powtórzeniem (przeprowadzeniem na nowo) wszystkich czynności
procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie I instancji (zob. uchwała
Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt I KZP 3/19; wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt V KS 2/21). Istotne jest, że
„konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości” należy interpretować
wąsko jako wyjątek od zasady „czystego modelu apelacyjnego”. Chodzi zatem
jedynie o te sytuacje, gdy sąd I instancji w ogóle nie ujawnia żadnych dowodów, na
których opiera wyrok, albo wszystkie te dowody zostały nieprawidłowo
przeprowadzone (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 listopada 2020 r., sygn.
akt IV KS 32/20; z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt I KS 4/22). Gdy nie zachodzą
powyższe okoliczności, postępowanie dowodowe w uzupełniającym zakresie
powinien przeprowadzić sąd odwoławczy (zob. np. wyrok SN z dnia 20 października
2022 r., sygn. akt III KS 63/22).
W przedmiotowej sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające
konieczność przeprowadzenia od nowa wszystkich czynności procesowych
dokonanych przez Sąd I instancji. Sam Sąd odwoławczy wprost wskazał, że:
„wydając zaskarżony wyrok sąd meriti oparł się (…) na niepełnym materiale
dowodowym” (s. 4 uzasadnienia). Wspomniany brak kompletności materiału
dowodowego miał zdaniem Sądu odwoławczego wynikać z braku dokumentacji
bankowej potwierdzającej okoliczności istotne dla kwestii odpowiedzialności karnej
oskarżonej w sprawie. Sąd podkreślił, że w przypadku jednego z przypisanych
oskarżonej czynów „na próżno szukać w aktach sprawy jakiejkolwiek dokumentacji
II KS 16/25
4
bankowej”. W przypadku drugiego czynu brakuje zaś „takich dokumentów, które
potwierdziłyby chociażby fakt przekazania przez A. kredytu w kwocie 40.000
złotych”. Następnie Sąd odwoławczy starał się wykazać, że Sąd I instancji naruszył
przepisy prawa procesowego nakładające obowiązek wyjaśnienia wszystkich
istotnych okoliczności sprawy.
Rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy w Warszawie nie dostrzegł zatem, że w
świetle art. 452 § 2 k.p.k. regułę stanowi prowadzenie własnego postępowania
dowodowego przez sąd odwoławczy. W modelu reformatoryjnym nawet poważne
braki w zakresie zgromadzonego przez Sąd I instancji materiału dowodowego nie
implikują konieczności wydania wyroku kasatoryjnego, o ile nie zachodzi potrzeba
przeprowadzenia postępowania dowodowego „na nowo”, a ponadto „w całości”. Sąd
Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że sąd odwoławczy może wyrok sądu I instancji
uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania jedynie wyjątkowo, kiedy bez
ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego rozstrzygnięcia,
(zob. np. wyroki SN: z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt IV KS 29/18; z dnia 4 lipca
2019 r., sygn. akt V KS 18/19).
Tymczasem sam Sąd odwoławczy potwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego,
że nie chodziło o przeprowadzenie całości postępowania dowodowego na nowo. We
wskazówkach dla Sądu I instancji Sąd Okręgowy w Warszawie podał bowiem, że w
sprawie należy wyłącznie „pozyskać stosowną dokumentację bankową”, a następnie
„dokonać prawidłowej zgodnej z art. 7 k.p.k. oceny wszystkich zebranych i
ujawnionych w sprawie dowodów oraz uczynić prawidłowe ustalenia faktyczne”. Nie
istniały jakiekolwiek przeszkody, by w postępowaniu odwoławczym uzupełnić
materiał dowodowy o niezbędną dokumentację bankową, a następnie samodzielnie
ocenić ten materiał stosując art. 7 k.p.k. Raz jeszcze należy podkreślić, że Sąd
odwoławczy nie powinien sprowadzać swojej roli do kontroli instancyjnej mogącej
wywołać wyłącznie skutek kasatoryjny. Należy również przychylić się do stanowiska
skarżącego, w którym podniesiono ogólnikowy charakter stwierdzenia Sądu
odwoławczego o potrzebie przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości.
Sąd odwoławczy nie podjął bowiem chociażby próby wykazania, że rzeczywiście
wszystkie dowody w sprawie należałoby przeprowadzić raz jeszcze od początku.
II KS 16/25
5
Należy zatem uznać, że nie wystąpiły w sprawie jakiekolwiek przeszkody, by
Sąd odwoławczy sam ponownie ocenił dowody oraz uzupełnił materiał dowodowy.
Sąd odwoławczy, nie wykazując na tyle poważnych braków i wad dotychczasowego
postępowania, aby powodowały one konieczność powtórzenia czynności
procesowych dokonanych w toku rozprawy przed Sądem I instancji, naruszył art. 437
§ 2 k.p.k. Ze względu na powyższe racje, należało na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
w całości uchylić zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazać
sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.
Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska Marek Pietruszyński
[PŁ]
[r.g.]
