II KO 244/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Siwek
Dnia 5 marca 2026 r.
w sprawie M.B.
skazanego wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z 12 października 2021 r., sygn.
akt IV K 411/15,
zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 24 kwietnia 2023 r., sygn.
akt II AKa 123/22,
co do którego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt
II KK 461/23 oddalił kasację obrońcy jako oczywiście bezzasadną,
z urzędu,
w przedmiocie zgłoszonej przez obrońcę skazanego sygnalizacji istnienia podstawy
do wznowienia postępowania
z a r z ą d z i ł
I. stwierdzić brak podstaw wznowienia postępowania w
sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt II KK 461/23;
II. sygnalizację wznowienia postępowania w sprawie Sądu
Apelacyjnego w Lublinie o sygn. akt II AKa 123/22 pozostawić
bez dalszego biegu.
UZASADNIENIE
Obrońca skazanego M.B. – adw. A.B., 27 listopada 2025 r. nadesłał do Sądu
Najwyższego pismo procesowe, w którym powołując się na art. 9 § 2 k.p.k.,
zasygnalizował potrzebę wznowienia z urzędu postępowań: kasacyjnego
II KO 244/25
2
zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem Sądu Najwyższego z 24 kwietnia
2024 r., sygn. akt II KK 461/23 oraz odwoławczego zakończonego wyrokiem Sądu
Apelacyjnego w Lublinie z 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt II AKa 123/22.
Każde z tych postępowań, zdaniem obrońcy, dotknięte zostało bezwzględną
przyczyną odwoławczą niewłaściwej obsady sądu, gdyż poszczególni sędziowie
tworzący poszczególne składy Sądu Najwyższego i Sądu Apelacyjnego w Lublinie,
zostali powołani na stanowisko sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,
której skład został ukształtowany na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3). To zaś ma uzasadniać twierdzenie, że przed Sądem
Najwyższym i Sądem Apelacyjnym w w Lublinie doszło do obrazy art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k., co zarazem stanowi podstawę wznowienia obu tych postępowań z urzędu.
W pierwszej kolejności należy jednak przypomnieć, że zgodnie z art. 542 § 1
k.p.k. wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek lub z urzędu, przy czym
wznowienie postępowania z urzędu może nastąpić tylko w sytuacji zaistnienia
jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych, o jakich mowa w art. 439 § 1
k.p.k. (art. 542 § 3 k.p.k.). Ustawodawca nie przewidział uprawnienia strony do
złożenia wniosku o wznowienie postępowania, z powołaniem się na bezwzględne
przyczyny odwoławcze, stąd wniosek złożony w tym trybie może być traktowany
wyłącznie jako sygnalizacja potrzeby wznowienia postępowania z urzędu.
Sygnalizacja strony nie jest, co oczywiste, wiążąca dla sądu, a jedynie skutkuje
podjęciem czynności z urzędu, które mogą doprowadzić do wszczęcia
postępowania wznowieniowego, o ile zostanie stwierdzona bezwzględna przyczyna
odwoławcza.
Odnosząc się do oceny zasygnalizowanej przez obrońcę potrzeby
wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z 24
kwietnia 2024 r., sygn. akt II KK 461/23, z uwagi na wskazaną w piśmie
procesowym obrońcy bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k.), stwierdzić należy, brak podstaw do wznowienia tego postępowania z urzędu.
Podstawą takiego stanowiska jest przede wszystkim okoliczność, że ocena
wskazanej wyżej podstawy wznowieniowej miałaby się odbywać w odniesieniu do
postanowienia Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej,
II KO 244/25
3
które to orzeczenie, przy aprobowanej wykładni wyrażonej w uzasadnieniu
postanowienia z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 i przywołanym tam utrwalonym
orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie zalicza się do kategorii prawomocnych
orzeczeń kończących postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. W
świetle tego bowiem przepisu wznowienie dotyczyć może jedynie postępowania
sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, co oznacza, że to o tym
postępowaniu traktują wszystkie podstawy wznowieniowe, w tym także określone w
art. 542 § 3 k.p.k., dotyczące wznowienia postępowania z urzędu. Postępowanie
kasacyjne jest natomiast postępowaniem nadzwyczajnym, a kasację wnosi się
właśnie od prawomocnego orzeczenia sądu odwoławczego kończącego
postępowanie sądowe (art. 519 k.p.k.), które podlega dyspozycji art. 540 § 1 k.p.k.
Kasacja wniesiona przez obrońcę w tej sprawie została oceniona jako
oczywiście bezzasadna, co oznacza, że wydane przez Sąd Najwyższy
postanowienie nie miało statusu prawomocnie kończącego postępowanie w
rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k., tym samym przepisy o wznowieniu postępowania nie
mają w tej sytuacji zastosowania.
Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przyjmował jednolicie, że jedynie
rozstrzygnięcie uchylające zaskarżone kasacją orzeczenie pozbawia je
wymienionych, istotnych z punktu widzenia powyższego unormowania cech i
dopiero wówczas, gdy Sąd Najwyższy wyda orzeczenie następcze rozstrzygając
merytorycznie o przedmiocie procesu (umorzenie postępowania, uniewinnienie w
sytuacji stwierdzenia oczywistej niesłuszności skazania – art. 537 § 2 k.p.k.), może
stać się orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe, które podlega wznowieniu.
W sytuacji jednak, gdy Sąd Najwyższy nie wypowiada się merytorycznie w
przedmiocie procesu, nie wkraczając tym samym w żadnym zakresie w sferę, w
której zaskarżony wyrok korzysta już z powagi rzeczy osądzonej (res iudicatae),
orzeczenie sądu odwoławczego nie traci waloru prawomocnie kończącego
postępowanie, gdyż nie zostało ono skutecznie podważone (zob. np. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 27 czerwca, III KO 115/00, z 22 września 2003 r., IV KO
33/03, z 25 października 2006 r., V KO 64/06, z 21 marca 2007 r., IV KO 19/07, z
25 listopada 2010 r., V KO 87/10, z 1 sierpnia 2019, II KO 66/19, z 26 lutego 2020
r., V KO 108/19).
II KO 244/25
4
W konsekwencji, aprobując stanowisko wyrażone w przywołanym na wstępie
postanowieniu Sądu Najwyższego i podzielając zaprezentowaną tam argumentację,
a także wieloletnie i utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego zgodne z tym
postanowieniem, odrzucić należy pogląd – którego uzewnętrznienie stanowią
między innymi powoływane przez obrońcę w sygnalizacji judykaty wydane w innych
sprawach – wskazujące na to, że argumenty natury ustrojowej i konwencyjnej
wymagają eliminacji wypracowanej w doktrynie i orzecznictwie interpretacji o
celowości stosowania wąskiej wykładni art. 542 § 3 k.p.k. Poza tym, że stanowisko
takie wskazuje na wysoce instrumentalne traktowanie prawa należy stwierdzić, że
kwestie poruszone w tych orzeczeniach mogą być ewentualnie przedmiotem
przyszłych działań władzy ustawodawczej, których jak dotąd nie podjęto – akt
prawny stanowiący podstawę do rozstrzygania według sygnalizacji zgłoszonej
przez obrońcę nie został ustanowiony.
Skoro zatem analizowane postanowienie Sądu Najwyższego nie należy do
kategorii art. 542 § 3 k.p.k. interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k., to
brak jest możliwości zastosowania w tego rodzaju sprawie przepisów o wznowieniu
postępowania.
Kolejny postulat obrońcy o wznowienie z urzędu postępowania
zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie w sprawie II AKa 123/22 z
uwagi na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., nie mógł otrzymać dalszego biegu
(art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 9 § 2 k.p.k.). Jak wynika z akt sprawy o sygn. akt II
KO 109/25 kwestia wystąpienia przed Sądem Apelacyjnym w Lublinie nienależytej
obsady sądu była przedmiotem badań w postępowaniu o wznowienie postępowania
z urzędu zainicjowanym sygnalizacją S.S. Sąd Najwyższy zarządzeniem z 1 lipca
2025 r., w sprawie o sygn. akt II KO 109/25, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.
stwierdził brak możliwości wznowienia wskazanego wyżej postępowania z urzędu
(k. 30). Wynika z tego, że zagadnienie istnienia podstawy do wznowienia
postępowania z urzędu, o którym mowa w piśmie obrońcy skazanego M.B., było już
wcześniej przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który zagadnienie to
jednocześnie rozstrzygnął. Co prawda inicjatywa wznowienia z urzędu została
złożona przez innego skazanego i wydane przez Sąd Najwyższy zarządzenie
dotyczy sprawy S.S., niemniej stwierdzić należy, że uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2
II KO 244/25
5
k.p.k. w razie zaistnienia, a tym samym jego skutki, rozciągałyby się także na
sytuację pozostałych skazanych (art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k.). Sąd
Najwyższy nie stwierdził jednak wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,
tym samym kolejny postulat pochodzący od obrońcy skazanego M.B., wskazujący
na uchybienie w postaci nienależytej obsady sądu – Sądu Apelacyjnego w Lublinie,
z uwagi na udział w nim sędziów X. Y. i X.1 Y.1, powołanych na ten urząd przy
udziale aktualnej KRS, której status kwestionuje obrońca. Powoduje to że nie ma
racjonalnych podstaw do kolejnej weryfikacji tej samej kwestii, a więc tego, czy
istnieje podstawa do wznowienia postępowania karnego z urzędu w sytuacji, kiedy
już raz Sąd Najwyższy się w tym aspekcie jednoznacznie wypowiedział.
Z powodów przedstawionych wyżej należało rozstrzygnąć, jak w sentencji
zarządzenia.
[WB]
[r.g.]
