Art. 435.

Co stanowi przepis

Art. 435 Kodeksu postępowania karnego wprowadza wyjątek od zasady, że sąd odwoławczy orzeka wyłącznie w granicach zaskarżenia wyznaczonych przez wniesiony środek odwoławczy. Przepis stanowi, że jeżeli sąd odwoławczy uchylił lub zmienił orzeczenie na korzyść jednego ze współoskarżonych, którego dotyczył wniesiony środek odwoławczy, to takie samo rozstrzygnięcie - uchylenie lub zmiana - obejmuje również pozostałych współoskarżonych, choćby oni sami nie wnieśli żadnego środka odwoławczego. Warunkiem zastosowania tej reguły jest to, aby te same względy, które przemawiały za uchyleniem lub zmianą orzeczenia wobec skarżącego, przemawiały również za analogicznym rozstrzygnięciem wobec pozostałych oskarżonych. Instytucja ta bywa nazywana zasadą rozciągnięcia korzystnego orzeczenia i ma na celu zapobieganie sytuacjom, w których wobec osób znajdujących się w identycznej sytuacji procesowej zapadałyby odmienne, niesprawiedliwe rozstrzygnięcia tylko dlatego, że nie wszyscy zaskarżyli wyrok. Przepis nie tworzy nowego środka odwoławczego, lecz nakazuje sądowi odwoławczemu działanie z urzędu w zakresie skutków rozstrzygnięcia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 435 KPK wymaga, po pierwsze, aby w sprawie występowało kilku współoskarżonych osądzonych w ramach jednego postępowania. Po drugie, konieczne jest, aby przynajmniej jeden ze współoskarżonych wniósł środek odwoławczy i aby sąd odwoławczy uwzględnił go, uchylając lub zmieniając zaskarżone orzeczenie na jego korzyść. Po trzecie, musi zachodzić tożsamość podstaw - te same okoliczności faktyczne lub prawne, które uzasadniały korzystne rozstrzygnięcie wobec skarżącego, muszą jednocześnie dotyczyć pozostałych współoskarżonych, wobec których orzeczenie się uprawomocniło lub którzy nie zaskarżyli go w ogóle. Nie ma przy tym znaczenia, czy pozostali współoskarżeni w ogóle złożyli apelację lub zażalenie - przepis wprost przewiduje działanie na ich korzyść, choćby nie wnieśli środka odwoławczego. Sąd odwoławczy stosuje tę zasadę z urzędu, bez konieczności składania odrębnego wniosku przez strony. Typowym polem zastosowania są sprawy dotyczące współsprawstwa lub przestępstw popełnionych wspólnie i w porozumieniu, w których błąd prawny lub faktyczny dotyczy jednakowo wszystkich uczestników czynu.

Przykład

Wyobraźmy sobie sprawę, w której trzech oskarżonych zostało skazanych za wspólne popełnienie przestępstwa oszustwa. Apelację od wyroku wniósł tylko jeden z nich, podnosząc zarzut przedawnienia karalności czynu wynikający z błędnego ustalenia daty jego popełnienia. Sąd odwoławczy uznał ten zarzut za zasadny i uchylił wyrok wobec skarżącego, umarzając wobec niego postępowanie karne z powodu przedawnienia. Ponieważ przedawnienie dotyczy w identyczny sposób pozostałych dwóch współoskarżonych, sąd na podstawie art. 435 KPK z urzędu uchylił wyrok także wobec nich i umorzył postępowanie, mimo że żaden z nich nie złożył własnej apelacji.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest mylenie art. 435 KPK z zakazem reformationis in peius z art. 434 KPK - przepisy te dotyczą przeciwstawnych sytuacji, ponieważ art. 435 działa zawsze na korzyść, nigdy na niekorzyść współoskarżonych. Innym nieporozumieniem jest przekonanie, że sam fakt wygrania apelacji przez jednego oskarżonego automatycznie rozciąga się na wszystkich pozostałych - w rzeczywistości konieczne jest wykazanie, że te same względy przemawiają za takim rozstrzygnięciem, a nie każda podstawa uchylenia ma charakter uniwersalny. Zdarza się też mylenie tej instytucji z art. 440 KPK, dotyczącym rażącej niesprawiedliwości orzeczenia, który opiera się na odmiennych przesłankach. Warto podkreślić, że przepis obejmuje nie tylko apelację, ale każdy środek odwoławczy, w tym zażalenie. Z uwagi na złożoność oceny, czy w konkretnej sprawie zachodzi tożsamość podstaw uzasadniająca zastosowanie art. 435 KPK, w indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.