II KK 14/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 marca 2026 r.
SSN Antoni Bojańczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Bednarek
SSN Anna Dziergawka
w sprawie S.P.,
skazanego z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. w Izbie Karnej,
na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.),
kasacji wniesionej na korzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt XI Ka 1271/22
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Puławach
z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt II K 554/21
1. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok
Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt II
K 554/21 i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8
k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie;
2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża
Skarb Państwa.
Małgorzata Bednarek
Antoni Bojańczyk
Anna Dziergawka
II KK 14/26
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt II K 554/21 Sąd Rejonowy w
Puławach uznał S.P. za winnego tego, że w okresie od 10 lutego 2020 r. do 6 kwietnia
2021 r. w P., woj. [...], uchylał się od ciążącego na nim, określonego co do wysokości
z mocy wyroku Sądu Rejonowego w Lipsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich o sygn.
akt III RC 79/18 z dnia 27 grudnia 2018 r., obowiązku alimentacyjnego na rzecz
małoletnich dzieci L.P., J.P., J.P., reprezentowanych przez przedstawiciela
ustawowego K.A. J.P., przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego
zaległości w płatności świadczeń alimentacyjnych przekroczyła równowartość trzech
świadczeń okresowych, przez co naraził ich na niemożność zaspokojenia
podstawowych potrzeb życiowych, a przypisanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5
lat od odbycia kary łącznej 9 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem
łącznym Sądu Rejonowego w Lipsku z dnia 18 października 2019 r. w sprawie o sygn.
akt II K 184/19, obejmującej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności za umyślne
przestępstwo podobne z art. 207 § 1 k.k., tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art.
209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., i za to na mocy art. 209 § 1a k.k. skazał go na
karę roku i 4 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania w tym
czasie nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w
stosunku miesięcznym (pkt I). Ponadto zobowiązał oskarżonego do wykonywania w
okresie orzeczonej kary ograniczenia wolności ciążącego na nim obowiązku łożenia
na utrzymanie dzieci L.P., J.P. i J. P. (art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k.)
(pkt II), a także rozstrzygnął w przedmiocie kosztów sądowych (pkt III i IV) (k. 97 akt
sprawy II K 554/21).
Na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w
Lublinie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt XI Ka 1271/22 zaskarżony
wyrok utrzymał w mocy (k. 136 akt sprawy II K 554/21).
Od powyższego wyroku kasację na korzyść skazanego wniósł Prokurator
Generalny. Zaskarżył go w całości i zarzucił rażące i stanowiące bezwzględną
przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., naruszenie
przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na
wydaniu przez Sąd Okręgowy w Lublinie w dniu 31 stycznia 2023 r. wyroku, mocą
II KK 14/26
3
którego utrzymano w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 23 maja
2022 r. o sygn. akt II K 554/21, skazujący S.P. za czyn z art. 209 § 1a k.k. w zw. z
art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w okresie od 10 lutego 2020 r. do
6 kwietnia 2021 r., podczas gdy za tożsamy występek, popełniony na szkodę tych
samych małoletnich pokrzywdzonych, zawierający się w granicach od 10 lutego 2020
r. do 9 marca 2022 r., oskarżony został skazany wyrokiem nakazowym Sądu
Rejonowego w Puławach z dnia 30 grudnia 2022 r. o sygn. akt II K 359/22, który
uprawomocnił się przed wydaniem orzeczenia przez Sąd ad quem, bo w dniu 28
stycznia 2023 r.
W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w
całości i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd uzasadnione było jej rozpoznanie i
uwzględnienie na posiedzeniu w trybie przewidzianym w przepisie art. 535 § 5 k.p.k.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącym
naruszeniem przepisów postępowania wskazanych w petitum kasacji, zaś
naruszenie to miało istotny wpływ na treść orzeczenia objętego nadzwyczajnym
środkiem zaskarżenia.
Słusznie w kasacji jej autor wskazuje na ustalenie, iż Sąd Rejonowy w
Puławach wyrokiem nakazowym z dnia 30 grudnia 2022 r., sygn. akt II K 359/22,
uznał S.P. za winnego tego, że w okresie od 10 lutego 2020 r. do 9 marca 2022 r. w
P., woj. [...], uchylał się od obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości
wyrokiem Sądu Rejonowego w Lipsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27
grudnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt III RC 79/18, poprzez niełożenie na utrzymanie
swoich dzieci J.P., J.P. i L.P., reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego
- matkę K.P., powodując zaległość w uiszczaniu świadczeń alimentacyjnych
przekraczającą równowartość trzech świadczeń okresowych, przez co naraził
uprawnionych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, przy
czym czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat od odbycia kary 9 miesięcy
pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwa podobne z art. 207 § 1
k.k., tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za
II KK 14/26
4
co na mocy art. 209 § 1a k.k. skazał go na karę roku i 5 (pięciu) miesięcy ograniczenia
wolności z obowiązkiem wykonywania w tym czasie nieodpłatnej, kontrolowanej
pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym (pkt 1).
Ponadto zobowiązał oskarżonego do wykonywania w okresie orzeczonej kary
ograniczenia wolności ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie dzieci J.P.,
J.P. i L.P. (art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k.) (pkt 2), a także rozstrzygnął
w przedmiocie kosztów sądowych (pkt 3) (k. 71 akt sprawy II K 359/22). Wyrok ten -
wobec niezaskarżenia go sprzeciwem przez strony postępowania - uprawomocnił się
w dniu 28 stycznia 2023 r. (k. 77 akt sprawy II K 359/22), nie zaś jak wskazano w
zarządzeniu wykonania wyroku, tj. 1 lutego 2023 r. (k. 78 akt sprawy II K 359/22).
Zestawienie ww. wyroku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 23
maja 2022 r., sygn. akt II K 554/21 pozwala na konkluzję, iż miejsce, sposób działania
skazanego, osoby małoletnich pokrzywdzonych oraz przedmiot zamachu obu
czynów zabronionych zakwalifikowanych z art. 209 § 1a k.k. są tożsame z innym
czynem, za który S.P. został już wcześniej skazany. Na mocy wyroku Sądu
Okręgowego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt XI Ka 1271/22 S.P.
został ponownie skazany za tożsamy czyn bowiem jego przedział czasowy
zawierający się w granicach od 10 lutego 2020 r. do 6 kwietnia 2021 r. został już w
całości objęty wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 30
grudnia 2022 r., sygn. akt II K 359/22, mocą którego S.P. został nadto skazany za
niealimentację przypadającą „dodatkowo” do dnia 9 marca 2022 r. W tej sytuacji,
orzeczenie Sądu Okręgowego w Lublinie, jako prawomocnie kończące w dniu 31
stycznia 2023 r. postępowanie w sprawie Sądu Rejonowego w Puławach o sygn. akt
II K 554/21 - czyli później chronologicznie w zestawieniu z postępowaniem karnym
Sądu Rejonowego w Puławach o sygn. akt II K 359/22, które uprawomocniło się
wcześniej, bo w dniu 28 stycznia 2023 r. - dotknięte jest bezwzględną przyczyną
odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Bez wątpienia w konsekwencji
uchybienia dyspozycji art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., zaistniałego w ramach postępowania
odwoławczego (art. 433 § 1 k.p.k.), doszło do wydania dwóch odrębnych
rozstrzygnięć co do tego samego inkryminowanego zachowania, tego samego
oskarżonego, pokrzywdzonych i w efekcie powyższego w obrocie prawnym aktualnie
II KK 14/26
5
funkcjonują dwa wyroki skazujące S.P. za przestępstwo niealimentacji, popełnione
przez niego w okresie od 10 lutego 2020 r. do 6 kwietnia 2021 r.
Nie powinno się przy tym czynić Sądowi ad quem zarzutu braku weryfikacji
okoliczności przedmiotowej sprawy - niezależnie od zarzutu podniesionego w
apelacji obrońcy oskarżonego - czy zaniechania poczynienia prawidłowych ustaleń
w przedmiocie sytuacji prawnej oskarżonego, ukształtowanej wszystkimi wydanymi
wobec niego wyrokami i w konsekwencji niedostrzeżenia bezwzględnej przesłanki
odwoławczej w postaci prawomocnego zakończenia innego postępowania, gdy
zauważy się, że w dacie wyrokowania przez Sąd Rejonowy w Puławach w sprawie
o sygn. akt II K 554/21, tj. 23 maja 2022 r., postępowanie karne w sprawie o sygn.
akt II K 359/22 nie było jeszcze zakończone. Z akt sprawy o sygn. akt II K 359/22
wynika, że sprawa ta rozpoczęła się przed Sądem Rejonowym w Puławach zaledwie
kilka dni wcześniej bowiem akt oskarżenia wpłynął do Sądu w dniu 16 maja 2022 r.
(k. 48 akt sprawy o sygn. II K 359/22). Sąd Okręgowy w Lublinie orzekając w dniu 31
stycznia 2023 r. dysponował też aktualnymi na dzień 6 grudnia 2022 r. danymi z
Krajowego Rejestru Karnego (k. 123-130 akt sprawy o sygn. II K 554/21), jednak
wyrok nakazowy o sygn. akt II K 359/22 został wydany dopiero w dniu 30 grudnia
2022 r., a uprawomocnił się zaledwie trzy dni przed datą wydania przez sąd
odwoławczy orzeczenia prawomocnie kończącego postępowanie w sprawie o sygn.
akt II K 554/21. Niewątpliwie postępowanie w sprawie o sygn. II K 359/22 pierwotnie
było obarczone uchybieniem z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., tj. bezwzględnym zakazem
równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego samego
przedmiotowo procesu, jednak od dnia 28 stycznia 2023 r. - jak słusznie zauważa
skarżący - w postępowaniu w sprawie o sygn. akt II K 554/21 zaczęła funkcjonować
negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata),
która zniosła wcześniej zaistniałą względną przesłankę odwoławczą lis pendens,
wynikającą z uprzedniej zawisłości sprawy o sygn. akt II K 554/21.
Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy w swoich judykatach, negatywna
przesłanka lis pendens stanowiąca względny powód odwoławczy, formułuje zakaz
równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego samego
przedmiotu procesu, w stosunku do tej samej osoby, podyktowany względami
ekonomiki procesowej. Jednak zakaz ten ustaje z chwilą, gdy w jednym z tych
II KK 14/26
6
postępowań zapadnie prawomocny wyrok kończący postępowanie w sprawie.
Wówczas zaczyna funkcjonować negatywna przesłanka procesowa w postaci
powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), która rodzi zakaz ne bis in idem, czyli zakaz
zarówno ponownego wszczynania, jak i kontynuowania postępowania o ten sam
czyn tej samej osoby, co do którego zapadło prawomocne orzeczenie. Przesłankę
res iudicata, zaliczaną do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 439 § 1
pkt 8 k.p.k.) tworzą zawsze prawomocne orzeczenia merytoryczne, a także formalne,
o ile oparte są na ujemnej przesłance bezwzględnej. Ma to na celu zapewnienie
stabilności prawa i orzeczeń organów procesowych w postępowaniu karnym, a także
służy realizacji wspomnianej zasady ne bis in idem, stanowiącej gwarancję, że nikt
nie będzie pociągany więcej niż raz do odpowiedzialności karnej za ten samy czyn
zabroniony pod groźbą kary (zob. postanowienie SN z dnia 25 września 2015 r., III
KK 111/15, LEX nr 1918820; postanowienie SN z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt
III KK 169/14, Lex nr 1565774; wyrok SN z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt V KK
407/13, Lex nr 1439399).
W przypadku przestępstw niealimentacji sformułowana w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
przeszkoda procesowa może zachodzić wyłącznie wówczas, gdy okresy
uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w
kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą lub gdy
okres określony w sprawie rozpoznawanej jako następna został w całości objęty
skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej,
czyli tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie (por. np. wyroki SN: z dnia 23
lutego 2021 r., IV KK 186/20, LEX nr 3174817; z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II
KK 222/17, KZS 2017/11/11, Prok.i Pr.-wkł. 2017/10/4, LEX nr 2337346).
Mając na uwadze podniesione powyżej okoliczności, należało uwzględnić
kasację Prokuratora Generalnego jako oczywiście zasadną, uchylić zaskarżony
wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 23
maja 2022 r., sygn. akt II K 554/21 i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439
§ 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzyć postępowanie w tej sprawie.
O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 632
pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. i art. 638 k.p.k.
II KK 14/26
7
Rozpoznanie oraz uwzględnienie kasacji w całości w kierunku postulowanym
przez Prokuratora Generalnego krótko po jej wpłynięciu do Sądu Najwyższego
czyniło bezprzedmiotowym wypowiadanie się co do wniosku skazanego (k. 50 akt
SN) o wstrzymanie wykonania zaskarżonego nią orzeczenia.
Małgorzata Bednarek Antoni Bojańczyk Anna Dziergawka
[WB]
[r.g.]
