I KK 500/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 6 marca 2025 r.
SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Dariusz Kala
w sprawie J.K.
skazanego z art. 207 § 1 k. k., art. 280 § 1 k. k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
w dniu 6 marca 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Żarach
z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II K 637/24,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę J.K. przekazuje Sądowi
Rejonowemu w Żarach do ponownego rozpoznania.
Małgorzata Gierszon Wiesław Kozielewicz Dariusz Kala
UZASADNIENIE
J.K. został oskarżony o to, że:
1. w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. w miejscowości
K. woj. [...] w miejscu wspólnego zamieszkania, znęcał się psychicznie nad
swoją matką K.K. oraz swoim ojcem E.K., w ten sposób, że będąc pod
I KK 500/24
2
wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, wyzywał ich słowami
powszechnie uznawanymi za obelżywe i wulgarne, ciągle niepokoił oraz
fizycznie w ten sposób, że ww. pokrzywdzonych popychał, szarpał, uderzał
pięściami po całym ciele, groził ww. pokrzywdzonym pozbawieniem życia,
niszczył mienie, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.;
2. w okresie od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. w miejscowości
K. woj. [...], w miejscu wspólnego zamieszkania, znęcał się psychicznie nad
swoją siostrą A.S. oraz swoim szwagrem P.S., w ten sposób, że będąc pod
wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, wyzywał ich słowami
powszechnie uznawanymi za obelżywe i wulgarne, ciągle niepokoił, groził ww.
pokrzywdzonym pozbawieniem życia, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.;
3. w dniu 17 czerwca 2023 r. w miejscowości K. woj. [...], po uprzednim użyciu
przemocy w postaci popychania i szarpania wobec K.K. doprowadził ją do
stanu bezbronności, a następnie dokonał kradzieży z jej torebki podręcznej
kwoty 25 złotych, czym działał na jej szkodę, tj. o czyn z art. 280 § 1 k.k. (k.
132 - 134).
Sąd Rejonowy w Żarach wyrokiem z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II K 637/24,
uznał J.K. winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i za czyn z pkt 1,
wyczerpujący znamiona występku z art. 207 § 1 k.k., wymierzył mu karę 1 roku i 4
miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z pkt 2, wyczerpujący znamiona występku
z art. 207 § 1 k.k., wymierzył karę 9 miesięcy pozbawienia wolności, a za czyn z pkt
3, wyczerpujący znamiona występku z art 280 § 1 k.k., wymierzył karę 2 lat
pozbawienia wolności; na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. oraz art. 62 k.k.
jako karę łączną wymierzył karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności w
terapeutycznym systemie jej wykonania; na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł zakaz
zbliżania się na odległość mniejszą niż 50 metrów do pokrzywdzonych A.S., K.K.,
E.K. i P.S. i kontaktowania się z nimi na okres lat 3 oraz nakaz opuszczenia lokalu w
miejscowości K. na okres 3 lat; na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł obowiązek
I KK 500/24
3
naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 25 złotych na rzecz pokrzywdzonej K.K.;
na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej łącznej kary pozbawienia wolności
zaliczył mu okres rzeczywistego pozbawienia wolności.t
Wyrok ten uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu 4 października
2024 r.
Od powyższego wyroku Sądu Rejonowego w Żarach kasację złożył Prokurator
Generalny. Zaskarżył ten wyrok w całości na niekorzyść skazanego J.K. Zarzucił w
kasacji rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów
prawa procesowego, a mianowicie art. 410 k.p.k. w zw. z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.,
polegające na nienależytym uwzględnieniu, wynikających z ujawnionego na
rozprawie materiału dowodowego istotnych okoliczności sprawy, związanych z
odbywaniem przez oskarżonego w okresach: od dnia 22 czerwca 2016 r. do dnia 19
listopada 2016 r. oraz od dnia 29 czerwca 2020 r. do dnia 25 kwietnia 2021 r. kar
pozbawienia wolności i nierozważeniu ich w aspekcie realizacji znamion występku
znęcania, w wyniku czego doszło dc wadliwego określenia w pkt I wyroku granic
czasowych przypisanego czynu z art. 207 § 1 k.k. i skazania J.K. za znęcanie się
nad rodzicami – K.K. i E.K. w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 3 czerwca
2024 r. Podnosząc ten zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Rejonowemu w Żarach do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna w rozumieniu art. 535 §
5 k.p.k., albowiem zaskarżony nią wyrok Sądu Rejonowego w Żarach jest wadliwy z
powodu rażącego naruszenia prawa, opisanego w zarzucie kasacji. Z treści
zaskarżonego kasacją wyroku Sadu Rejonowego w Żarach wynika, iż tenże Sąd
przypisał J.K., w pkt 1, popełnienie na szkodę K. i E. małżonków K., nieprzerwanie w
okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 3 czerwca 2024 r., występku
kwalifikowanego z art. 207 § 1 k.k. Sąd meriti, podczas rozpoznawania sprawy
dysponował dowodem w postaci informacji Krajowego Rejestru Karnego, z której
wynika, że J.K. był pozbawiony wolności - w okresie od dnia 22 czerwca 2016 r. do
I KK 500/24
4
dnia 19 listopada 2016 r. odbył zastępczą karę pozbawienia wolności, orzeczoną w
sprawie Sądu Rejonowego w Żarach o sygn. akt II K 1051/15, a następnie od dnia
29 czerwca 2020 r. do dnia 25 kwietnia 2021 r. odbył kolejną karę pozbawienia
wolności, orzeczoną w sprawie Sądu Rejonowego w Żarach o sygn. akt II K 572/19
(por. k. 54 -57, k. 47 - 48). Powyższe okoliczności miały istotne znaczenie dla
prawidłowego ustalenia czasu popełnienia przestępstwa i tym samym do
prawidłowego wyrokowania.
Wprawdzie występek z art. 207 § 1 k.k. jest przestępstwem trwałym, ale nie sposób
uznać, w sytuacji, gdy nie została przyjęta konstrukcja z art. 12 § 1 k.k., że odbywanie
przez określony, dłuższy czas kary pozbawienia wolności - w niniejszej sprawie
najpierw 5 miesięcy, a następnie 10 miesięcy - nie stanowiło przeszkody do przyjęcia,
że znęcanie się nad osobami najbliższymi, z którymi J.K. zamieszkiwał zarówno
przed, jak i po opuszczeniu jednostek penitencjarnych, oczywiście przy wykazaniu
wszystkich podmiotowych elementów tego przestępstwa, może stanowić jeden czyn
zabroniony, a więc i jedno przestępstwo znęcania się (por. np. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt V KK 74/19, LEX nr 584784).
Jakkolwiek przestępstwo określone w art. 207 § 1 k.k. ma charakter trwały, bowiem
sprawca swym zachowaniem wywołuje bezprawny stan i utrzymuje go przez dłuższy
czas, to nie oznacza to możliwości włączenia do okresu znęcania się nad
pokrzywdzonymi tych odcinków czasowych, w których sprawca przebywał w
jednostkach penitencjarnych. Istota zachowań zarzucanych J.K. ujętych w czynie z
pkt 1, sprowadzała się bowiem do bezpośrednich działań w stosunku do
pokrzywdzonych K. i E.K., co oznacza, że w okresie, w którym był on pozbawiony
wolności, nie mógł się ich dopuszczać (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20
kwietnia 2017 r., sygn. akt V KK 38/17, LEX nr 2278335).
Sąd meriti nie nadał tej okoliczności należytej wagi pomimo, iż wynikała ona ze
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz miała istotne znaczenie dla
wydanego rozstrzygnięcia, nie została właściwie uwzględniona w procesie
wyrokowania, do czego ten Sąd był przecież zobowiązany na mocy dyspozycji art.
410 k.p.k. Zaskarżony niniejszą kasacją wyrok nie może zatem zostać uznany jako
I KK 500/24
5
rozstrzygnięcie będące wynikiem wnikliwej analizy całokształtu ujawnionych
okoliczności (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4 listopada 2020 r.,
sygn. akt V KK 401/20, LEX nr 3075189, z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt V KK
524/20, LEX nr 3123440).
W konsekwencji powyższego, zaskarżony kasacją wyrok Sądu Rejonowego
w Żarach, został wydany również z rażącym naruszeniem art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., w
myśl którego obowiązkiem sądu jest dokładne określenie w wyroku przypisanego
oskarżonemu czynu. Czas popełnienia przestępstwa należy niewątpliwie do
okoliczności istotnych w sprawie. W pojęciu dokładnego określenia czynu
przypisanego, o jakim mowa w art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., mieści się m.in. precyzyjne,
tak jak to możliwe w realiach danej sprawy, określenie czasu popełnienia
przestępstwa. W opisie czynu przypisanego wyrokiem należy bowiem zawrzeć nie
tylko sposób popełnienia tego przestępstwa, jego ewentualne skutki, rodzaj
atakowanego dobra chronionego prawem, ale również czas i miejsce działania lub
zaniechania sprawcy. Czas ten, to okres objęty przestępczą działalnością, a w
wypadku czynu kwalifikowanego z art. 207 § 1 k.k., ramy czasowe pomiędzy
pierwszym, a ostatnim zachowaniem sprawcy składającym się na przypisany czyn
(por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn. akt III KK
262/06, LEX nr 192998, z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt V KK 39/17, LEX nr
2278335). W realiach sprawy istniała zatem konieczność wyeliminowania z
przypisanego występku z pkt 1 okresów, w których J.K. był pozbawiony wolności.
Należy też zauważyć, iż w sprawie rysuje się możliwość przyjęcia konstrukcji prawnej
sprowadzającej się do uznania zachowań opisanych, w pkt 1 aktu oskarżenia jako
odrębnych czynów zabronionych z art. 207 § 1 k.k., popełnionych kolejno: od dnia 1
listopada 2015 r. do dnia 21 czerwca 2016 r., od dnia 20 listopada 2016 r. do dnia 28
czerwca 2020 r. oraz od dnia 26 kwietnia 2021 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. Pobyty
J.K. w jednostkach penitencjarnych podzieliły bowiem wadliwie przypisany mu
występek znęcania się na trzy odrębne okresy. W ramach ponownego rozpoznania
sprawy Sąd Rejonowy w Żarach powinien rozważyć, czy zachowania podejmowane
I KK 500/24
6
przez J.K. na przestrzeni lat 2015 - 2024, jednakże wyłącznie w czasie, kiedy
przebywał on na wolności, stanowią jeden czyn zabroniony, czy też trzy odrębne
występki, każdorazowo realizujące ustawowe znamiona art. 207 § 1 k.k. Nie
przesądzając zarazem o treści przyszłego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, iż w
przypadku ewentualnego uznania, że J.K. swoimi zachowaniami dopuścił się
popełnienia, na szkodę K.K. i E.K., więcej niż jednego występku z art. 207 § 1 k.k.,
jego sytuacja prawna niewątpliwie uległaby pogorszeniu.
Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy, z mocy art. 537 § 2
k.p.k. i art. 535 § 5 k.p.k., orzekł jak w wyroku.
Małgorzata Gierszon
[WB]
r.g.
Wiesław Kozielewicz
Dariusz Kala
