I KK 442/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 czerwca 2025 r.
SSN Antoni Bojańczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Bednarek
SSN Anna Dziergawka
Protokolant Małgorzata Szmit
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga
w sprawie R.J.
skazanego z art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 22 maja 2024 r., sygn. akt II AKa 76/24
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 8 stycznia 2024 r., sygn. akt II K 180/21,
1. w zakresie zarzutów z pkt. II lit. b i c oddala kasację jako
oczywiście bezzasadną;
2. w pozostałym zakresie kasację pozostawia bez
rozpoznania;
3. kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne obciąża
skazanego R.J.;
4. odracza sporządzenie uzasadnienia w zakresie punktu 2
postanowienia do dnia 10 czerwca 2025 r.
Małgorzata Bednarek Antoni Bojańczyk Anna Dziergawka
UZASADNIENIE
I KK 442/24
2
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 9 stycznia 2024 r.,
sygn. II K 180/21, R.J. został uznał winnym m. in. tego, że w nieustalonym dniu w
okresie od lutego do kwietnia 2018 r. w Z. w województwie […] chcąc, aby D.M.
pozbawił życia B.S. nakłaniał go do tego, aby śmiertelnie potrącił ją użyczonym mu
przez niego samochodem osobowym, a następnie ukrył przy jego pomocy zwłoki
pokrzywdzonej zakopując je w lesie lub topiąc w rzece O., za wykonanie czego
oferował mu pieniądze w kwocie 250 000 zł, tj. czynu stanowiącego przestępstwo z
art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. Na podstawie art. 19 §
1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 22 § 2
k.k. sąd odstąpił od wymierzenia oskarżonemu kary (pkt 2). Na podstawie art. 91 §
2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w
zw. z art. 4 § 1 k.k. w miejsce z osobna orzeczonych wobec oskarżonego kar
jednostkowych pozbawienia wolności sąd pierwszej instancji wymierzył
oskarżonemu karę łączną 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności (pkt 8), przy czym to
rozstrzygnięcie dotyczyło skazań z pkt. 1, 3-7 wyroku; nie dotyczyło zaś skazania
za czyn przypisany oskarżonemu w pkt. 2 sentencji wyroku. Sąd orzekł ponadto o
zaliczeniu oskarżonemu okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej
kary łącznej pozbawienia wolności w sprawie, przepadku na rzecz Skarbu Państwa
osiągniętej z popełnienia przestępstwa korzyści majątkowej, przepadku na rzecz
Skarbu Państwa dowodu rzeczowego, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz
kosztów sądowych (pkt. 9-13).
Sąd Apelacyjny w Poznaniu ⎯ po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego
⎯ wyrokiem z dnia 22 maja 2024 r., sygn. II AKa 76/24, zmienił zaskarżony wyrok
w ten sposób, że:
- uchylił orzeczenie o karze łącznej zawarte w punkcie 8;
- w opisie czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 1 w miejsce słów
„wprowadzał do obrotu substancje psychotropowe” przyjął „uczestniczył w obrocie
substancją psychotropową”;
I KK 442/24
3
- uniewinnił oskarżonego R.J. od zarzucanych w mu w punktach IV, V, VI
czynów z art. 56 ust. 3 i art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o
przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11 § 2 k.k.;
- z opisu czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 5 wyeliminował
stwierdzenie „a nadto w tym samym czasie posiadał z przeznaczeniem na własny
użytek, łącznie takie same ilości tego środka odurzającego od momentu jego
nabycia do czasu jego osobistego zażycia”, przyjmując w jego miejsce kwalifikację
prawną tego czynu z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za przestępstwo to na
podstawie art. 58 ust. 1 cytowanej ustawy wymierzył mu karę 5 (pięciu) miesięcy
pozbawienia wolności;
- na podstawie art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. i art. 4 § 1 k.k. połączył
orzeczone wobec oskarżonego R.J. kary pozbawienia wolności i jako karę łączną
wymierzył mu karę 4 (czterech) lat pozbawienia wolności (pkt I).
Sąd utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części (pkt II); zwolnił
oskarżonego w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych za
obie instancje w tym od opłat, a kosztami procesu w części uniewinniającej obciążył
Skarb Państwa (pkt III).
Kasację od tego wyroku wywiódł obrońca skazanego R.J., który zaskarżył
wyrok sądu odwoławczego w całości w stosunku do skazanego i zarzucił mu "na
mocy art. 523 § 1 k.p.k., rażące naruszenie prawa procesowego i prawa
materialnego poprzez: naruszenie zasady wymienionej w dyspozycjach przepisów
art. 4 k.p.k. i 7 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., co naruszyło w stopniu rażącym przepisy art.
433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., a sprowadzało się do nierozpoznania przez sąd
odwoławczy zarzutu apelacji obrony i do bezpodstawnego zaakceptowania
dowolnego rozumowania sądu pierwszej instancji i polegało na nieuprawnionym
przyjęciu, że zeznania D.M., ocenione swobodnie z uwzględnieniem zasad
prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przejawiają za tym, że
oskarżony dopuścił się przypisanego mu czynu z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 148 § 1
k.k. i są okolicznościami, które w całości negują przemawiające na korzyść
I KK 442/24
4
oskarżonego w tym zakresie okoliczności, co ma wynikać, z tego, że zeznania D.M.
są w całości wiarygodne, podczas gdy obrona przedstawiła skuteczny kontr dowód
w tym zakresie, który nie został w sposób należycie oceniony przez Sąd, a
zeznania D. M. są sprzeczne także wewnętrznie (zarzut z pkt. II a) kasacji).
Formułując w ten sposób zarzut kasacyjny obrońca w konkluzji wniósł o uchylenie
w całości wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze, jednocześnie
wnosząc o zwolnienie skazanego z obowiązku wniesienia opłaty od kasacji,
albowiem nie jest on w stanie ponieść opłaty bez szkody na utrzymaniu siebie i
rodziny (przytoczenie pozostałych zarzutów kasacyjnych ⎯ opisanych pkt. II b i c
petitum kasacji ⎯ jest bezprzedmiotowe z punktu widzenia rozstrzygnięcia
zawartego w pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2025 r.,
którego dotyczy niniejsze uzasadnienie).
Prokurator Prokuratury Okręgowej w Z. w odpowiedzi na kasację wniosła o
jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
W trakcie rozprawy kasacyjnej przed Sądem Najwyższym obrońca
skazanego oświadczył, że cofa kasację "w zakresie, w którym oskarżony został
uniewinniony ze względu na treść art. 523 § 4 k.p.k., w pozostałym zakresie
kasację popiera i wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania". Obecny na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury Krajowej
odnośnie do zarzutu z pkt. II.a kasacji wniósł o pozostawienie kasacji bez
rozpoznania jako niedopuszczalnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego R.J. adw. P.H. w zakresie jej
zarzutu oznaczonego jako pkt. II.a petitum nadzwyczajnego środka zaskarżenia
była niedopuszczalna z mocy ustawy i jako taką należało ją (w tym tylko zakresie)
pozostawić bez rozpoznania.
Zgodnie z brzmieniem art. 523 § 2 k.p.k. kasacja na korzyść może być
wniesiona wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub
przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego
I KK 442/24
5
zawieszenia jej wykonania. To prawda, że w postępowaniu zakończonym
prawomocnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2024 r.,
sygn. II AKa 76/24, orzeczona została kara pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia jej wykonania (pierwotnie, tj. w wyroku Sądu
Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. II K 180/21, w
wymiarze 5 lat, następnie ⎯ w związku z zapadnięciem w postępowaniu
odwoławczym rozstrzygnięć ekskulpujących odnośnie czynów zarzuconych
oskarżonemu R.J. w pkt. IV, V i VI aktu oskarżenia ⎯ zmodyfikowana i obniżona
przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu do 4 lat pozbawienia wolności). Nie oznacza to
jednak, iżby w takiej sytuacji możliwe było skuteczne wywiedzenie prawnie
dopuszczalnej kasacji odnośnie w s z y s t k i c h rozstrzygnięć zawartych w wyroku
sądu pierwszej instancji i następnie utrzymanych w mocy wyrokiem Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2024 r.
Nie ma tu bowiem żadnego znaczenia to, że do wniesienia kasacji doszło w
szczególnym w pewnym sensie układzie procesowym, tj. w sytuacji, w której
"globalnie" R.J. została wymierzona bezwzględna kara pozbawienia wolności (kara
łączna orzeczona w pkt. 8 wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze,
zmodyfikowana w rozstrzygnięciu z pkt. I tiret piąte wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu z dnia 22 maja 2024 r., sygn. II AKa 76/24). In concreto orzeczenie kary
łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania
(zaaprobowanej albo choćby tylko zmienionej przez sąd drugiej instancji) nie
oznacza, że tym samym otwiera się dla skazanego droga do zaskarżenia
kasacyjnego c a ł e g o wyroku sądu odwoławczego (wszystkich części tego
orzeczenia). Ustawa przecież warunkuje otwarcie drogi kasacyjnej od "skazania
oskarżonego na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe" (art. 523 § 2 k.p.k.). Zatem
drogi do zaskarżenia kasacyjnego dla określonej strony postępowania (skazanego)
nie otwiera ani sam fakt skazania, ani w o g ó l e fakt orzeczenia kary pozbawienia
wolności w danym (przedmiotowo złożonym) postępowaniu jurysdykcyjnym, lecz
skazanie za określone przestępstwo i orzeczenie kary pozbawienia wolności bez
dobrodziejstwa jej warunkowego zawieszenia za k o n k r e t n e przestępstwo
(przestępstwo skarbowe). Tylko w tym przedmiotowym zakresie dopuszczalne jest
I KK 442/24
6
wniesienie kasacji i orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności niczego w
tym względzie nie zmienia. Należy dodatkowo przypomnieć, że węzeł kary łącznej
w sytuacji przewidzianej w art. 91 § 2 k.k. (a na tej podstawie prawnej została
orzeczona kara łączna w niniejszej sprawie) obejmuje dwa lub więcej ciągów
przestępstw określonych w § 1 art. 91 k.k. lub ciąg przestępstw oraz inne
przestępstwo popełnione przez sprawcę w warunkach określonych w art. 85 § 1
k.k., a zatem dotyczy kar tego samego rodzaju albo innych podlegających łączeniu
orzeczonych za ciągi przestępstw lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, nie
obejmując ⎯ rzecz jasna ⎯ skazań pozbawionych pierwiastka represyjnego w
postaci orzeczonej kary.
Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt układu procesowego niniejszej
sprawy należało wskazać, że zarzut oznaczony przez autora kasacji wniesionej w
imieniu R.J. jako pkt. II.a kasacji odnosi się do przestępstwa, co do którego sąd
orzekający in merito rozstrzygnął w pkt. 2 sentencji wyroku z dnia 9 stycznia 2024 r.
Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uznał w tym punkcie oskarżonego R. J. za
winnego tego, że w nieustalonym dniu w okresie od lutego do kwietnia 2018 r. w
Zielonej Górze w województwie lubuskim chcąc, aby D.M. pozbawił życia B.S.
nakłaniał go do tego, aby śmiertelnie potrącił ją użyczonym mu przez niego
samochodem osobowym, a następnie ukrył przy jego pomocy zwłoki
pokrzywdzonej zakopując je w lesie lub topiąc w rzece Odrze, za wykonanie czego
oferował mu pieniądze w kwocie 250 000 zł,, tj. czynu stanowiącego przestępstwo z
art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. przy czym, na
podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. przy
zastosowaniu art. 22 § 2 k.k. odstąpił od wymierzenia oskarżonemu kary.
W takiej sytuacji niedopuszczalne było zaskarżenie kasacją wyroku Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2024 r., sygn. II AKa 76/24, w zakresie, w
którym orzeczeniem tym utrzymano w mocy rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 2
wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. II K
180/21), bowiem co do określonego przestępstwa (zbrodni z art. 148 § 1 k.k. w zw.
z art. 18 § 2 k.k.) R.J. został wprawdzie skazany, ale nie tylko nie orzeczono wobec
niego kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, ale
I KK 442/24
7
⎯ korzystając z wyjątkowej instytucji, którą Kodeks karny rezerwuje dla sytuacji
niewystąpienia realnego zagrożenia przestępstwem w związku z tym, że czynu
zabronionego do którego sprawca podżegał nie usiłowano dokonać ⎯ w ogóle
odstąpiono od wymierzenia kary za podżeganie do zbrodni zakwalifikowanej z art.
148 § 1 k.k. (art. 22 § 2 k.k.).
Na marginesie tylko godzi się zwrócić uwagę na to, że to nie cofnięcie
kasacji przez obrońcę w trakcie rozprawy przed Sądem Najwyższym w określonym
zakresie było powodem wydania orzeczenia o pozostawieniu nadzwyczajnego
środka zaskarżenia bez rozpoznania (art. 431 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).
Pierwotnym bowiem powodem niedopuszczalności kasacji była okoliczność
zaprezentowana powyżej, tj. brak możliwości wniesienia kasacji od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2024 r., sygn. II AKa 76/24, w zakresie w
którym wyrokiem tym utrzymano w mocy pkt. 2 wyroku Sądu Okręgowego w
Zielonej Górze z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. II K 180/21. Niemożliwe jest
cofnięcie środka zaskarżenia, który z innych powodów ab initio był
niedopuszczalny.
Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w pkt. 2 postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 3 czerwca 2025 r.
[WB]
[r.g.]
Małgorzata Bednarek Antoni Bojańczyk Anna Dziergawka
