I KK 318/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 października 2025 r.
SSN Adam Roch (przewodniczący)
SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)
SSN Paweł Kołodziejski
w sprawie A.G.
skazanego z art. 209 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 28 października 2025 r.
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Wołowie
z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22
1. uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7
k.p.k. umarza postępowanie karne wobec A.G.;
2. kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.
Paweł Kołodziejski
Adam Roch
Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
A.G. został oskarżony o to, że: w okresie od 13 listopada 2020 roku do 27 lipca
2021 roku w W., będąc zobowiązanym na mocy ustawy i Ugody zawartej przy Sądzie
Rejonowym w Głogowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich w Głogowie Sygn. akt. III
I KK 318/24
2
RC [...] z dnia 9 czerwca 2014 roku, uchylał się od wykonywania obowiązku
alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki M.G. poprzez niełożenie należnej kwoty
400 zł miesięcznie na jej utrzymanie, a łączna wysokość powstałych wskutek tego
zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, przy czym
czynu tego dopuścił się będąc uprzednio skazanym prawomocnym wyrokiem Sądu
Rejonowego we Wschowie, sygn. akt II K 241/18 z dnia 20.08.2018 r., na karę
pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 04.02.2020 r. do 17.03.2020 r. w
warunkach zakładu karnego, zaś od dnia 18.03.2020 r. do 06.08.2020 r. w systemie
dozoru elektronicznego, tj. o czyn z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Wołowie wyrokiem nakazowym z dnia 28 listopada 2022 r.,
wydanym w sprawie o sygn. akt II K 233/22, uznał oskarżonego A.G. za winnego
popełnienia czynu opisanego w części wstępnej wyroku, eliminując z jego opisu
miesiąc maj 2021 r., oraz ustalenie, iż działał on w warunkach powrotu do
przestępstwa, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 209 §1 k.k. i za to na
podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 12 miesięcy ograniczenia wolności
polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne, w
wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Nadto, na podstawie art. 34 § 3 k.k.
w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k., zobowiązał oskarżonego w okresie wykonywania kary
do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie córki M.G.,
tudzież rozstrzygnął w przedmiocie kosztów postępowania. Wobec braku sprzeciwu
którejkolwiek z uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono odpis orzeczenia,
przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 28 grudnia 2022 r.
Kasację od powyższego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Wołowie z
dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22, wniósł - na podstawie art. 521 § 1
k.p.k. - Prokurator Generalny, który zaskarżył go w całości na korzyść A.G. i - na
zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. - zarzucił:
„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego
procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające
na wydaniu wobec A.G. wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności
popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1 k.k. i wina
oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego, budziły wątpliwości, co skutkowało skazaniem A.G. wyrokiem
I KK 318/24
3
nakazowym z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22, za czyn z art. 209 § 1
k.k.. popełniony w okresie od 13 listopada 2020 r. do 27 lipca 2021 r. z wyłączeniem
maja 2021 r., podczas gdy za tożsamy występek, popełniony na szkodę tej samej
małoletniej pokrzywdzonej, zawierający się w granicach czasowych od 13 listopada
2020 r. do 9 grudnia 2021 r., A.G. został już uprzednio prawomocnie skazany
wyrokiem Sądu Rejonowego we Wschowie z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt II K
95/22, co stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439
§ 1 pkt 8 k.p.k.”.
W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku
nakazowego w całości i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest oczywiście zasadna, co pozwala na jej rozpoznanie i
uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Trafnie podniesiono w tej
skardze, że w niniejszej sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza.
Jak bowiem ustalono, Sąd Rejonowy we Wschowie wyrokiem z dnia 7
września 2022 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II K 95/22, uznał oskarżonego A.G.
za winnego tego, że w okresie od 13 listopada 2020 r. do 9 grudnia 2021 r. w
miejscowości L. woj. […] oraz w miejscowości W. woj. […], będąc zobowiązanym
ugodą Sądu Rejonowego w Głogowie II Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 9
czerwca 2014 r. o sygn. akt III RC […] do płacenia renty alimentacyjnej w kwocie 400
złotych miesięcznie na rzecz małoletniej córki M.G. uchylał się od wykonania
obowiązku alimentacyjnego, powodując powstanie zaległości wobec wierzycielki K.L.
w wysokości przekraczającej równowartość trzech świadczeń okresowych, przez co
naraził swoją córkę M.G. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb
życiowych, tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. i za to, na podstawie art. 209 § 1a k.k.,
wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności, zobowiązując
jednocześnie oskarżonego, na podstawie art. 34 § 1 i § 1a k.k. oraz art. 35 § 1 k.k.,
do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze
20 godzin miesięcznie. Nadto, na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3
k.k., Sąd zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku
łożenia na utrzymanie swojej małoletniej córki M.G.. Sąd rozstrzygnął również w
I KK 318/24
4
przedmiocie kosztów postępowania (k. 121, akt II K 95/22). Przedmiotowy wyrok
uprawomocnił się w dniu 15 września 2022 r.
Nie ulega wątpliwości, że wydane ww. wyroki - Sądu Rejonowego we
Wschowie z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt II K 95/22 oraz - Sądu Rejonowego w
Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22 - dotyczą tego samego
przestępstwa niealimentacji, popełnionego przez A.G. Analiza obydwu wskazanych
spraw karnych prowadzi do wniosku, iż sposób działania oskarżonego, osoba
małoletniej pokrzywdzonej M.G. oraz przedmiot zamachu obu czynów zabronionych,
polegających na niealimentacji - w czasie obejmującym okres od 13 listopada 2020 r.
do 27 lipca 2021 r. - są tożsame. Wcześniejszy, prawomocny wyrok o sygn. akt II K
95/22, odnoszący się do okresu od 13 listopada 2020 r. do 9 grudnia 2021 r.,
wykracza poza granice czasowe czynu przypisanego oskarżonemu w zaskarżonym
kasacją wyroku nakazowym o sygn. akt II K 233/22. Tym samym, późniejsze
chronologicznie skazanie w sprawie II K 233/22 dotyczyło czynu, który w pełnym
zakresie wchodził w czas popełnienia przestępstwa niealimentacji, za które A.G.
został już uprzednio skazany, zatem dotyczyło już prawomocnie osądzonego
zachowania oskarżonego.
W konsekwencji powyższego uznać należy, że zaskarżony wyrok nakazowy
Sądu Rejonowego w Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt II K 233/22,
zapadł z rażącym naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., albowiem A.G. za ten sam
czasokres przestępstwa niealimentacji został już wcześniej prawomocnie skazany,
na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego we Wschowie z dnia 7 września 2022 r., o
sygn. akt II K 95/22. Jednocześnie, jak trafnie zauważa autor kasacji, bez znaczenia
dla oceny tożsamości czynów przypisanych skazanemu w obu wyrokach, pozostaje
kwestia odmiennego opisu przypisanych występków, wskazanie odmiennych miejsc
popełnienia czynu zabronionego, jak również kwalifikacja prawna wynikająca z
przyjęcia we wcześniejszym wyroku dodatkowego znamienia w postaci narażenia
osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w przypadku przestępstw
niealimentacji, które należą do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, sformułowana
w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. przeszkoda procesowa może zachodzić wyłącznie wówczas,
gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych,
I KK 318/24
5
ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą
lub gdy okres określony w sprawie rozpoznawanej jako następna został w całości
objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już
zakończonej (zob. wyroki SN: z 26 września 2007 r., III KK 260/07; z 17 listopada
2004 r., V KK 272/04; z 25 października 2016 r., IV KK 338/16; z 9 sierpnia 2017 r.,
II KK 222/17; z 23 lutego 2021 r., IV KK 186/20; z 16 listopada 2023 r., IV KK 466/23).
W świetle powyższych uwarunkowań zaskarżony kasacją wyrok nakazowy
Sądu Rejonowego w Wołowie z dnia 28 listopada 2022 r., o sygn. akt II K 233/22,
bezspornie obciążony jest bezwzględną przyczyną odwoławczą, wyrażoną w art. 439
§ 1 pkt 8 k.p.k., ponieważ został wydany w sprawie, w której postępowanie karne co
do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone, a
zatem istniała powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). W takiej sytuacji powyższy
przepis nakazuje uchylić orzeczenie, jeżeli zostało wydane pomimo zaistnienia
negatywnej przesłanki procesowej w postaci stanu rzeczy osądzonej, przewidzianej
w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Na marginesie powyższej konstatacji zauważyć należy, iż trafne były także
uwagi autora kasacji wytykające orzekającemu w tej sprawie Sądowi, że bez
należytej wnikliwości i koniecznej staranności podszedł zarówno do treści art. 500 §
1 i 3 k.p.k. (Sąd nie był uprawniony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
nakazowym i winien był skierować ją na rozprawę), jak i kwestii aktualizacji danych
o karalności oskarżonego. Mianowicie gdyby Sąd orzekający w sprawie dane te
uaktualnił, to miałby szanse ustalić, że istnieje już prawomocne orzeczenie kończące
postępowanie karne, skazujące A.G. za przestępstwo niealimentacji, co dałoby
szanse na dołączenie odpisu wcześniejszego wyroku zapadłego w sprawie II K 95/22,
a w konsekwencji umożliwiłoby podjęcie właściwej decyzji, tj. umorzenie
postępowania.
Brak takiego postąpienia Sądu skutkował naruszeniem dyspozycji art. 17 § 1
pkt 7 k.p.k., co musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonego kasacją wyroku oraz
umorzenia postępowania karnego wobec oskarżonego, a także obciążenia kosztami
procesu Skarbu Państwa, w oparciu o treść art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 637a
k.p.k. i art. 638 k.p.k.
Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, orzekł jak w wyroku.
I KK 318/24
6
[WB]
[r.g.]
Paweł Kołodziejski
Adam Roch
Stanisław Stankiewicz
