I KK 109/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 maja 2026 r.
SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący)
SSN Jacek Błaszczyk
SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)
w sprawie D. O.
wobec którego postępowanie karne o czyn z art. 338 § 1 k.k. warunkowo
umorzono,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
w dniu 19 maja 2026 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść
od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Warszawie
z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt Sg 64/24,
uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.
postępowanie karne wobec D. O. umarza, a kosztami procesu obciąża
Skarb Państwa.
Jacek Błaszczyk
Kazimierz Klugiewicz
Jarosław Matras
UZASADNIENIE
I KK 109/26
2
Wyrokiem z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt Sg 64/24 Wojskowy Sąd
Garnizonowy w Warszawie warunkowo umorzył na okres 2 lat próby postępowanie
karne wobec szer. D. O. o czyn zakwalifikowany z art. 338 § 1 k.k. Nadto na
podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 43a § 1 k.k. orzekł świadczenie pieniężne na
rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości
1.000 złotych.
Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 11 października 2024 r., bez
postępowania odwoławczego.
Kasację w tej sprawie na korzyść wniósł Prokurator Generalny (Zastępca
Prokuratora Generalnego do spraw Wojskowych), który zaskarżając przywołany
wyrok w całości, zarzucił temu orzeczeniu: „rażące i mające wpływ na orzeczenie
naruszenie prawa procesowego - art. 17 § 1 pkt 11 w zw. z art. 658 § 1 k.p.k.
polegające na wydaniu orzeczenia warunkowo umarzającego postępowanie pomimo
okoliczności wyłączającej ściganie.”
Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku Wojskowego Sądu
Garnizonowego w Warszawie z dnia 3 października 2024 r. o sygn. akt Sg 64/24 i
umorzenie postępowania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało jej uwzględnienie
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., choć korekty wymagała podstawa
orzeczenia kończącego postępowanie karne. Na wstępie trzeba podkreślić, że
zarzut kasacji opiera się na ustaleniu, iż postępowanie karne zostało wszczęte na
wniosek dowódcy jednostki już po tym (w dniu 19 czerwca 2024 r.), jak oskarżonego
żołnierza ukarano za czyny objęte aktem oskarżenia – w trybie wojskowych
przepisów dyscyplinarnych – karą pieniężną (karę wymierzono w dniu 12 czerwca
2024 r.). Wskazano także w uzasadnieniu kasacji, że nie było możliwe uznanie, iż
postępowanie karne wszczęto z urzędu (bez wniosku) na podstawie art. 660 k.p.k.,
albowiem przepis ten nie był przywołany w podstawie prawnej wszczęcia
postępowania karnego. Odnosząc się do wskazanego w kasacji uchybienia trzeba
stwierdzić, że wszczęcie postępowania karnego na skutek złożenia wniosku o
I KK 109/26
3
ściganie przez dowódcę jednostki wojskowej w układzie faktycznym gdy za czyny
objęte tym wnioskiem wymierzono już oskarżonemu karę dyscyplinarną w postaci
kary pieniężnej, nastąpiło niewątpliwie z obrazą art. 658 § 1 k.p.k. Skoro jest także
bezsporne, że postanowienie o wszczęciu postępowania karnego nie było wydane
na podstawie art. 660 § 1 k.p.k., to rację ma skarżący, iż w sprawie zaistniała
przeszkoda procesowa do prowadzenia postępowania karnego wobec oskarżonego,
a to oznacza, że nie mogło zostać w tej sprawie wydane inne orzeczenie niż
umorzenie postępowania. Kwestią sporną jest jednak to, czy opisane uchybienie
mieści się w art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Niezależnie bowiem od okoliczności, która
zostanie omówiona w dalszej części uzasadnienia, w uchwale Sądu Najwyższego z
dnia 16 maja 1972 r., U 1/72, OSNKW 1972, z. 7-8, poz. 128, wydanej na tle
tożsamego stanu normatywnego ujętego w ustawie Kodeks postępowania karnego
z 1969 r., przyjęto, że wniosek dowódcy jednostki o wszczęcie postępowania
karnego po uprzednim ukaraniu sprawcy tego samego czynu w trybie
dyscyplinarnym należy traktować jako wniosek nieskuteczny, co lokuje podstawę
umorzenia postępowania w art. 11 pkt 4 k.p.k. z 1969 r., obecnym odpowiedniku art.
17 § 1 pkt 10 k.p.k. Dostrzec oczywiście trzeba, że w art. 11 k.p.k. z 1969 r. katalog
okoliczności powodujących umorzenie postępowania nie był tak szeroki jak obecnie
w art. 17 § 1 k.p.k. (nie było w k.p.k. z 1969 r. odpowiednika obecnego art. 17 § 1 pkt
11 k.p.k.), ale ocena wyrażona przez Sąd Najwyższy we wskazanej uchwale U 1/72
co do nieskuteczności wniosku (w istocie jego braku – art. 11 pkt 4 k.p.k. z 1969 r.)
oparta była na konstatacji, że prawem dowódcy jednostki do ukarania żołnierza za
jeden czyn jest skorzystanie z kary dyscyplinarnej za ten czyn albo skorzystanie z
prawa do wszczęcia postępowania karnego i złożenia stosownego wniosku.
Wyrażono pogląd, że dowódca jednostki wojskowej nie mógł korzystać jednocześnie
z obydwu środków represji, co oznacza, iż ukaranie dyscyplinarne sprawcy czynu o
znamionach przestępstwa ściganego na wniosek pozbawia tym samym dowódcę
prawa do złożenia do prokuratora wojskowego wniosku o wszczęcie postępowania
karnego za czyn uprzednio ukarany. Zdaniem obecnego składu Sądu Najwyższego
argumentacja ta, pomimo innego (poszerzonego) układu okoliczności wyłączających
prowadzenie postępowania karnego w k.p.k. z 1997 r., zachowuje aktualność.
Podkreślić trzeba, że w tej sprawie wniosek dowódcy o wszczęcie postępowania
I KK 109/26
4
karnego został złożony wprawdzie wcześniej niż wszczęto postępowanie karne,
albowiem w dniu 20 maja 2024 r., ale już w dacie formalnego wszczęcia
postępowania karnego, tj. w dniu 19 czerwca 2024 r. oskarżony został ukarany karą
dyscyplinarną, co powinno skutkować odmową wszczęcia postępowania karnego,
albo już na etapie po wszczęciu – umorzeniem postępowania karnego (do wyboru
prokuratora było przyjęcie jako podstawy umorzenia art. 17 § 1 pkt 10 lub
ewentualnie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k.). W niniejszej sprawie kluczowa jest jednak inna
okoliczność. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że wniosek dowódcy jednostki o
wszczęcie postępowania karnego nie był skuteczny procesowo, albowiem nie był
podpisany własnoręcznie przez składającego pismo. Podpis elektroniczny nie
spełnia warunku z art. 119 § 1 pkt 4 k.p.k. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20
grudnia 2006 r., I KZP 29/06, OSNKW 2007, z. 1, poz. 1; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 4 września 2019 r., V KZ 40/19). Skoro wniosek o ściganie
obarczony był brakiem formalnym (brak podpisu), to już w dacie wszczęcia
postępowania karnego istniała przeszkoda procesowa z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.
Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach
postępowania oparte jest na treści art. 632 pkt 2 k.p.k.
[J.J.]
[a.ł]
Jacek Błaszczyk Kazimierz Klugiewicz Jarosław Matras
