I CSK 28/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
28 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. L.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 8 marca 2024 r., V ACa 1596/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5400 (pięć
tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu
niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Pozwem skierowanym przeciwko Bank S.A. z siedzibą w W., następnie
dwukrotnie zmodyfikowanym, powód – A. L. wniósł o ustalenie nieistnienia
stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu […] nr […], zawartej 13 sierpnia
2008 r. oraz o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwot: 74.251,06 zł oraz
21.074,57 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 lutego 2019 r. do
dnia zapłaty z uwagi na nieważność umowy kredytu. Zgłosił także żądania
I CSK 28/25
2
ewentualne.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości.
Wyrokiem z 6 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, w szczególności, w
pkt I. ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu na cele
mieszkaniowe […] nr […], zawartej przez A. L. z Bank1 Spółką Akcyjną z siedzibą
w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego); w pkt. II. zasądził od Bank S.A z
siedzibą w W. na rzecz A. L. kwoty: 74.251,06 zł wraz z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie liczonymi od kwot: a) 54.561,01 zł od 29 maja 2020 r. do dnia zapłaty,
b) 19.690,05 zł od 5 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty; oraz 21.074,57 CHF wraz z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 5 kwietnia 2022 r. do dnia
zapłaty; w pkt. III oddalił powództwo w pozostałym zakresie.
Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w zakresie
jego pkt.: I, III oraz IV. W apelacji zarzucano, że Sąd I Instancji wydając wyrok, w
zaskarżonym zakresie, dopuścił się naruszenia wyszczególnionych w jej treści
przepisów prawa procesowego oraz materialnego. W rezultacie strona pozwana
wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do
istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości; ewentualnie o uchylenie
wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z
uwagi na nierozpoznanie przez Sąd I instancji istoty sprawy w zakresie
konsekwencji uznania poszczególnych postanowień umownych za abuzywne.
Nadto w przypadku unieważnienia przez Sąd odwoławczy spornej umowy kredytu
pozwany ponownie podniósł ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powoda o
zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością
pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodowi kredytu, to jest kwoty 200.000 zł,
a dodatkowo pozwany ponownie podniósł zarzut zatrzymania wierzytelności
powoda o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną
wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodowi kredytu, to jest
kwoty 200.000 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia z
tytułu korzystania z kapitału, tj. kwoty 71.673,82 zł, łącznie kwoty 271.673,82 zł.
Powód wniósł o oddalenie apelacji.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie apelacja pozwanego była
I CSK 28/25
3
bezzasadna. Zdaniem Sądu II instancji należało uznać, że wskutek zawarcia w
spornej umowie kredytowej niedozwolonych postanowień umownych, umowa nie
mogła zostać utrzymana w mocy. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu Okręgowego
w Warszawie, zgodnie z którym powództwo główne o ustalenie nieistnienia
stosunku prawnego wynikającego ze spornej umowy kredytowej zawartej przez
strony w dniu 13 sierpnia 2008 r. zasadnie podlegało uwzględnieniu, co w
konsekwencji wywołało ten skutek, że umowa kredytowa była nieważna, a wszelkie
świadczenia uiszczone przez stronę powodową na rzecz pozwanego były
świadczeniami nienależnymi. W rezultacie, jak stwierdził Sąd odwoławczy, słuszne
było żądanie ustalenia oraz zwrotu przez pozwanego na rzecz powoda
dochodzonych przez niego i uiszczonych na podstawie tej umowy świadczeń.
Ponadto Sąd II instancji stwierdził, że kwestią determinującą wynik postępowania
nie mogły być również podniesione, nieskutecznie, przez stronę pozwaną zarzuty
potrącenia oraz zatrzymania. Nie doszło, bowiem, do skutecznego potrącenia
wierzytelności powoda (ten, bowiem, nie został wezwany do zapłaty) z
wierzytelnością pozwanego, w efekcie, zgłoszony zarzut potrącenia nie zasługiwał
na uwzględnienie. Pozwany w realiach sprawy nie wykazał także, jak przyjął Sąd II
instancji, podnoszonego w kategoriach zarzutu apelacji, zarzutu zatrzymania.
Ostatecznie wyrokiem z 8 marca 2024 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie
oddalił apelację pozwanego.
Pozwany Bank S.A. z siedzibą w W., skargą kasacyjną zaskarżył powyższy
wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości. Skargę tę oparł na zarzutach
naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię lub
niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1
Dyrektywy Rady 93/13; art. 3851 § 1 k.c. i § 3 k.c. oraz art. 3852 k.c. w zw. z art. 6
ust. 1 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1
Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 56 k.c. w zw. z art 41
ustawy - Prawo wekslowe, stosowanego na zasadzie analogii legis; art. 56 k.c. w
zw. z art. 358 § 2 k.c., oraz art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie do tego
punktu kilkudziesięcioma przepisami; art. 69 ust. 3 ustawy - Prawo bankowe w zw.
art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 58 § 1 i 3 k.c.
w zw. z art. 3851 § 1 i § 2 k.c. oraz w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13; art. 410 §
I CSK 28/25
4
1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., poprzez ich zastosowanie; 455 k.c. przez jego błędną
wykładnię.
Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
oraz 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania,
ze względu na - istnienie potrzeby wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2
k.c., odnośnie do kwestii, „które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, a w przypadku
stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka
szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi
obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca
sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia
dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego
stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej
na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty obcej?”; oraz z uwagi na -
występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności
odniesienia się przez Sąd Najwyższy do następujących kwestii: „czy na etapie
oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego,
tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania postanowienia abuzywnego
przepisem dyspozytywnym, o którym mowa w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kdsler,
C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie
treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany przez
abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41
ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w
zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na
zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje
generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu
średniego NBP?”; „czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu
indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia
abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z:
(i) dnia zawarcia umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?”; „czy
jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka
I CSK 28/25
5
szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego
substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?”; czy art. 358 § 2 k.c. stanowi
szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa
(automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli Kursowej określającej sposób
ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z
indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?”; „czy rozważając
unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że
postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter
niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy
badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu
Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w
umowach konsumenckich?”.
We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, uchylenia
zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w
Warszawie do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę powód wniósł o odmowę jej przyjęcia do
rozpoznania, a w razie jej przyjęcia do rozpoznania przez Sąd Najwyższy o jej
oddalenie w całości oraz w obu przypadkach o zasądzenie od pozwanego na rzecz
powoda kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa
procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, o następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
I CSK 28/25
6
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Skarżący powołał się w skardze na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1
i 2 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie
okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na
przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na
sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i
przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym
chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które
zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych
podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,
nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016
r., V CSK 4/16, nie publ.).
Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,
że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub
I CSK 28/25
7
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,
III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).
W odniesieniu do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw.
kredytów frankowych należy stwierdzić, że zostały już one wyjaśnione szczegółowo
w orzecznictwie sądowym, nie ma zatem podstaw, aby się do nich ponownie
odnosić (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I
CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK 2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP
957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP 1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II
CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP
380/23, II CSKP 617/23).
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i
3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c.,
w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i
art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu
§ 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie
określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz.
2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe
ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych - jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze
zm.; k. 497 (w.p.z w postępowaniu kasacyjnym).
I CSK 28/25
8
Na marginesie należy wskazać, że w zdaniach odrębnych do uzasadnień
wyroków Sądu Najwyższego w sprawach II CSKP 377/22 i II CSKP 395/22 oraz w
zdaniach odrębnych do wyroków Sądu Najwyższego w sprawach II CSKP 616/22,
II CSKP 701/22 i II CSKP 1511/22, podjęto próby rozwiązania zagadnień prawnych
związanych z klauzulami przeliczeniowymi i klauzulami walutowymi, w tym
klauzulami ryzyka walutowego - przy uwzględnieniu orzecznictwa Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej - na tle konkretnych stanów faktycznych w
odniesieniu do problematyki nieważności umów kredytowych indeksowanych i
denominowanych do waluty obcej, zawieranych z konsumentami, jednak
zaprezentowane tam koncepcje nie zyskały akceptacji w orzecznictwie Sądu
Najwyższego oraz sądów powszechnych.
[SOP]
[r.g.]
