III CZ 235/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
29 stycznia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 stycznia 2026 r. w Warszawie
zażalenia E.G.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie
z 7 sierpnia 2025 r., II Cz 1411/24 (WSC 65/25),
w sprawie z powództwa E.G.
przeciwko P.A.
o zapłatę,
oddala zażalenie.
(R.N.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 sierpnia 2025 r. (sygn. akt II Cz 1411/24, WSC 65/25)
Sąd Okręgowy w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną powoda E.G. wniesioną od
postanowienia tego Sądu z 28 marca 2025 r. jako niedopuszczalną, na podstawie
art. 3986 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy uznał, powołując się na art. 3981 § 1 k.p.c. oraz
przywołując postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2016 r., I CZ 43/16, że
zaskarżone postanowienie – którym oddalono zażalenie powoda od pkt II
postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z 24 maja
2024 r. (sygn. akt I C 176/22/P) wydanego w przedmiocie oddalenia wniosku o
przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku
oraz odrzucenia tego wniosku jako spóźnionego – nie należy do kategorii
postanowień wymienionych w tym przepisie. Regulacja art. 3981 § 1 k.p.c. wyłącza
III CZ 235/25
2
dopuszczalność skargi kasacyjnej od innych niż wskazane w nim prawomocnych
postanowień sądu drugiej instancji, chociażby kończyły one postępowanie
w sprawie.
Zażaleniem skierowanym do Sądu Najwyższego powód w całości zaskarżył
postanowienie Sądu Okręgowego z 7 sierpnia 2025 r. w przedmiocie odrzucenia
skargi kasacyjnej. Skarżący zarzucił naruszenie art. 3981 § 1 k.p.c. poprzez jego
wadliwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wyłącza on możliwość
wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o oddaleniu zażalenia od
postanowienia o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku
i związanego z nim postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu
do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, a w konsekwencji zarzucił
naruszenie art. 3986 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie
skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, mimo istnienia podstaw do jej
rozpoznania. Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy błędnie
zinterpretował zakres zastosowania art. 3981 § 1 k.p.c., przyjmując zbyt wąską
wykładnię tego przepisu, wyłączając możliwość zaskarżenia postanowienia
o oddaleniu zażalenia. Wskazał, że postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca
2025 r. ma charakter kończący postępowanie w zakresie żądania sporządzenia
uzasadnienia wyroku, ponieważ pozbawia go możliwości merytorycznego
zaskarżenia rozstrzygnięcia. Skarżący powołał się na orzecznictwo, w którym –
jego zdaniem – podkreślono dopuszczalność skargi kasacyjnej od prawomocnych
postanowień kończących postępowanie, nawet niewymienionych wprost w art. 3981
§ 1 k.p.c. Podniósł, że przyjęta przez Sąd Okręgowy wykładnia art. 3981 § 1 k.p.c.
jest nadmiernie zawężająca i sprzeczna z konstytucyjną zasadą prawa do sądu.
Wskazał, że – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i Sądu
Najwyższego – przepisy proceduralne powinny być interpretowane w sposób
zapewniający stronie realny dostęp do sądu. Podniósł, że odrzucenie skargi
kasacyjnej pozbawiło go możliwości zaskarżenia – jak twierdzi – istotnego
naruszenia prawa procesowego przez Sąd Rejonowy, który oddalił wniosek
o przywrócenie terminu bez należytego zbadania okoliczności, a w konsekwencji
III CZ 235/25
3
odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku z 5 lipca 2023 r., a brak uzasadnienia
wyroku uniemożliwia mu skuteczne korzystanie ze środków zaskarżenia i narusza
prawo do rzetelnego procesu. Wskazał, że postanowienie o oddaleniu zażalenia
faktycznie kończy postępowanie w przedmiocie sporządzenia uzasadnienia
i pozbawia go prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnia się, że istota zażalenia
wnoszonego do Sądu Najwyższego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia
skargi kasacyjnej (art. 3941 § 1 k.p.c.) sprowadza się do formalnej kontroli
zaskarżonego postanowienia sądu drugiej instancji, tj. ustalenia, czy rzeczywiście
występują przeszkody uniemożliwiające skuteczne zainicjowanie postępowania
kasacyjnego poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. W ramach tego postępowania
Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ingerowania w kompetencje merytoryczne
sądu drugiej instancji ani do badania prawidłowości materialnoprawnej podstawy
wydanego orzeczenia czy też korygowania ewentualnych uchybień procesowych,
które mogłyby mieć wpływ na treść orzeczenia. Działania te realizowane są przez
Sąd Najwyższy wyłącznie w postępowaniu kasacyjnym (zob. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z 23 marca 2022 r., II UZ 32/21, z 13 stycznia 2022 r.,
II UZ 66/21, z 13 stycznia 2022 r., II UZ 31/22, z 22 lutego 2023 r., III CZ 332/22).
Zakres kontroli Sądu Najwyższego w niniejszym postępowaniu
zażaleniowym ogranicza się zatem do oceny prawidłowości decyzji procesowej
Sądu Okręgowego o odrzuceniu skargi kasacyjnej powoda na podstawie art. 3986
§ 2 k.p.c.
Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że skarga kasacyjna powoda była
niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje
wyłącznie od: (1) prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, (2) postanowienia
w przedmiocie odrzucenia pozwu oraz (3) postanowienia w przedmiocie umorzenia
postępowania – o ile kończą postępowanie w sprawie. Katalog ten ma charakter
zamknięty i nie podlega wykładni rozszerzającej, co wielokrotnie podkreślano
w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia: z 11 sierpnia
III CZ 235/25
4
2016 r., I CZ 43/16, z 13 listopada 2019 r., II UZ 44/19 i z 29 kwietnia 2021 r., I PSK
110/21).
Wymaga podkreślenia, że art. 3981 § 1 k.p.c. wyraźnie przewiduje, że skarga
kasacyjna może być wniesiona tylko na dwa rodzaje postanowień: w przedmiocie
odrzucenia pozwu oraz umorzenia postępowania, kończących postępowanie
w sprawie. A contrario, skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowień sądu
drugiej instancji oddalających zażalenia na postanowienia incydentalne sądu
pierwszej instancji, które nie mieszczą się w katalogu art. 3981 § 1 k.p.c. Regulacja
ta wyłącza dopuszczalność skargi kasacyjnej od innych niż enumeratywnie
wymienione prawomocnych postanowień sądu drugiej instancji, nawet jeżeli kończą
one postępowanie w sprawie. Od pozostałych postanowień sądu drugiej instancji
stronie może przysługiwać zażalenie do Sądu Najwyższego lub innego składu sądu
drugiej instancji, jeżeli dopuszczalność tego środka zaskarżenia wynika z art. 3941
bądź - odpowiednio - art. 3942 k.p.c. Wymóg „kończenia postępowania w sprawie”
odnosi się wyłącznie do postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu lub
umorzeniu postępowania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 listopada
2024 r., III CZ 174/24).
Postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca 2025 r., od którego wniesiono
skargę kasacyjną, nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art. 3981 § 1
k.p.c. Dotyczyło ono oddalenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku
o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz oddalenia wniosku o przywrócenie
terminu do dokonania tej czynności. Tego rodzaju orzeczenia mają charakter
incydentalny i nie podlegają kontroli kasacyjnej. Postanowienie to nie jest zatem
postanowieniem w przedmiocie odrzucenia pozwu ani umorzenia postępowania,
o których mowa w art. 3981 § 1 k.p.c.
Podniesione w zażaleniu zarzuty dotyczące zawężającej wykładni art. 3981
§ 1 k.p.c. nie mogą zostać uwzględnione. Skarżący formułuje je w oderwaniu od
systemowej funkcji skargi kasacyjnej oraz pomijając ugruntowaną linię orzeczniczą
Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przepis ten określa katalog zamknięty
orzeczeń podlegających kontroli kasacyjnej. W konsekwencji niedopuszczalne jest
stosowanie wykładni rozszerzającej, niezależnie od tego, jakie skutki procesowe
III CZ 235/25
5
dane postanowienie wywołuje dla strony. Sąd Najwyższy wskazuje, że sam fakt, iż
określone rozstrzygnięcie definitywnie zamyka stronie drogę do dokonania dalszych
czynności procesowych, nie nadaje mu charakteru postanowienia „kończącego
postępowanie w sprawie” w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. Ocena ta ma charakter
obiektywny i nie zależy od subiektywnej sytuacji procesowej stron. Postanowienia
dotyczące przywrócenia terminu oraz sporządzenia uzasadnienia orzeczenia mają
charakter czynności incydentalnych, których ustawodawca nie objął kontrolą
kasacyjną. Argumentacja skarżącego zmierza w istocie do zastąpienia ustawowej
konstrukcji dopuszczalności skargi kasacyjnej oceną funkcjonalną, której przepis
art. 3981 § 1 k.p.c. nie przewiduje. Sąd Najwyższy nie może w drodze wykładni
kreować nowych podstaw dopuszczalności tego środka zaskarżenia.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia prawa do sądu. Skarga kasacyjna
jest środkiem nadzwyczajnym, którego zakres może być ustawowo ograniczony.
Ograniczenie dostępności i dopuszczalności skargi kasacyjnej nie stanowi
naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, czy też tego prawa gwarantowanego
wiążącymi Rzeczpospolitą Polską normami prawa międzynarodowego (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2025 r., I CSK 28/25).
Zarzuty dotyczące oceny przesłanek przywrócenia terminu czy
prawidłowości działań sądu pierwszej instancji pozostają irrelewantne dla oceny
dopuszczalności skargi kasacyjnej. Mogłyby być rozpoznane wyłącznie w ramach
postępowania kasacyjnego, o ile skarga kasacyjna byłaby dopuszczalna,
co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skoro skarga kasacyjna została wniesiona
od orzeczenia, od którego nie przysługuje, to Sąd Najwyższy nie ma podstaw
do ich merytorycznej oceny.
Wobec powyższego zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu
na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.
Dariusz Dończyk
III CZ 235/25
6
(A.G.)
[a.ł]
