I CSK 1580/26

I CSK 1580/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak 28 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.S. i J.S. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. poprzednio Bank1 spółka akcyjna w W. o zapłatę i ustalenie, ewentualnie o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. poprzednio Bank1 spółka akcyjna w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 maja 2025 r., I ACa 2750/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 2 734 (dwa tysiące siedemset trzydzieści cztery) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego UZASADNIENIE Pozwem z 30 października 2020 r, skierowanym przeciwko Bank1 S.A. w W. (obecnie Bank S.A. w W. - KRS nr […]), powodowie – A.S. i J.S. wnieśli o: zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 191.136,89 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz I CSK 1580/26 2 pozwanego w okresie od 17 listopada 2010 r. do 17 lutego 2020 r., w związku z realizacją umowy kredytu hipotecznego denominowanego do CHF; ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe […] nr […], zawartej 17 grudnia 2007 r. pomiędzy powodami, a Bank1 Spółką Akcyjną z siedzibą w W., jako poprzednikiem prawnym pozwanego, ewentualnie, w przypadku uznania związania stron umową kredytu co do zasady, powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 82.011,95 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nienależnych świadczeń w postaci różnicy pomiędzy wysokością rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego w okresie od 17 listopada 2010 r. do 17 lutego 2020 r. na podstawie ww. umowy kredytu, a wysokością rat należnych po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień umownych. W ocenie powodów zawarta przez nich z poprzednikiem prawnym pozwanego umowa zawierała postanowienia stanowiące niedopuszczalną modyfikację stosunku prawnego - umowy kredytu bankowego, naruszając zasadę swobody umów oraz zasady współżycia społecznego, przez co stanowiła nieważną czynność prawną w myśl art. 58 § 1 i 3 k.c. Powodowie wskazywali równocześnie, że wyszczególnione postanowienia spornej umowy kredytowe, dotyczące indeksacji, są postanowieniami abuzywnymi, przy czym wyeliminowanie ich z umowy doprowadzi do nieważności całej umowy. Powodowie w momencie zawierania umowy kredytowej […] nr […], pozostawali w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój wspólności majątkowej, a przeznaczeniem kapitału kredytu był zakup na rynku wtórnym lokalu mieszkalnego nr […] położonego w G. przy ul. […] (kwota 251.000,00 zł) oraz refinansowanie kosztów poniesionego zadatku (kwota 4.000,00 zł). Udzielony na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych kredyt był waloryzowany w walucie CHF ze wskazaniem, iż jest to kredyt denominowany, a podlegał spłacie wyłącznie w złotych. W okresie od 17 listopada 2010 r. do 17 lutego 2020 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego i jego poprzednika prawnego tytułem spłaty kredytu łącznie kwotę 191.136,89 zł. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. I CSK 1580/26 3 Zdaniem pozwanego kwestionowana przez stronę powodową umowa kredytu stanowiła ważne i skuteczne zobowiązanie, w rezultacie brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa, wobec zgodności umowy z art. 69 ustawy - Prawo bankowe, art. 3531 k.c. oraz art. 58 § 2 k.c. Jednocześnie pozwany wskazał, iż przedmiotowa umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej była prawnie dopuszczalna nawet przed wejściem w życie tzw. ustawy antyspreadowej. Pozwany podniósł także ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu, tj. kwoty 255.000,00 zł oraz wierzytelności z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, tj. kwoty 85.434,45 zł, czyli łącznie kwoty 340.434,45 zł., a ponadto sformułował ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 255.000,00 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 85.434,45 zł stanowiącej roszczenie pozwanego o zwrot tzw. wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, czyli łącznie kwoty 340.434,45 zł. Wyrokiem z 18 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku, w szczególności, ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe […] nr […], zawartej 17 grudnia 2007 r. pomiędzy A.S. i J.S., a Bank1 S.A. w W. (pkt I); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II). Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany zaskarżając wyrok w części, tj.: odnośnie do pkt.: I oraz III, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tzn.: art. 3851 § 1 k.c., w zw. z art. 355 § 1 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 5 ust. 2 pkt. 7, art. 111 ust. 1 pkt 4, art. 137 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe (dalej: „pr. bank.”) w zw. z § 2 ust. 2 Uchwały Zarządu Narodowego Banku Polskiego z 23 września 2002 r. w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych w zw. z art. 20 oraz art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.; art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 69 ust. 3 pr. bank. w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 2 k.c. i art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz przepisów postępowania, tj.: art. 232 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 309 k.p.c. I CSK 1580/26 4 We wnioskach apelacji pozwany, między innymi, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w zaskarżonym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy - poprzez oddalenie powództwa w całości. W odpowiedzi na apelację pozwanego powodowie wnieśli o jej oddalenie. W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny w Gdańsku uznał apelację pozwanego za bezzasadną. Odnosząc się do wyszczególnionych zarzutów apelacji, Sąd II instancji stwierdził, że nie budziło wątpliwości, iż zakwestionowane przez Sąd Okręgowy w Gdańsku postanowienia umowy zawartej przez strony miały charakter niedozwolony, z tej przyczyny, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron. Jak wskazał Sąd II instancji uznanie postanowień umowy za abuzywne wymaga stwierdzenia zaistnienia obu przesłanek abuzywności, tj. sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym Sąd Okręgowy dostrzegł te okoliczności oraz zaistnienie tych przesłanek ocenił. Nie budziło wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że klauzule umowne zakwestionowane przez Sąd Okręgowy w okolicznościach niniejszej sprawy kształtowały prawa i obowiązki konsumenta – strony powodowej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami przez uzależnienie warunków waloryzacji świadczenia od kompetencji silniejszej strony umowy, tj. banku. Odwołanie do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w Banku oznaczało naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Jednocześnie prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych i zarazem obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. W spornej umowie kredytowej miała miejsce sytuacja, w której pozwany Bank mógł kształtować kurs waluty w sposób dowolny, bez możliwości weryfikacji przez powodów, a nawet bez możliwości ustalenia przez nich zasad kształtowania tego kursu. Określania wysokości kursu waluty obcej nie doznawało żadnych I CSK 1580/26 5 ograniczeń ani w umowie, ani w regulaminach pozwanego. Wbrew zarzutowi pozwanego nie miało przy tym znaczenia dla powyższej oceny to, czy pozwany faktycznie korzystał z tego uprawnienia, czy też nie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy stanowcza postawa powodów - także co do abuzywności w/w postanowień umowy i jej skutków dla powodów - pozwalała uznać, że nie wyrazili oni zgody na te postanowienia. Wyeliminowanie w/w postanowień generowało kwestię, czy w okolicznościach sprawy sporna umowa mogła dalej wiązać strony i czy nadal posiadała wszystkie essentialia negotii umowy kredytu bankowego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego usunięcie ze spornej umowy abuzywnych postanowień regulujących mechanizm indeksacyjny skutkował tym, że umowa ta nie mogła być dalej wykonywana bowiem pozostawała niedookreślona zarówno kwota kredytu, która powinna być faktycznie wypłacona kredytobiorcom, jak i wysokość każdorazowego zobowiązania kredytobiorców z tytułu spłaty kredytu i rat kredytu. Usunięcie mechanizmu indeksacyjnego zmieniło całkowicie istotę stosunku prawnego wynikającego z zawartej umowy kredytu, usuwając ryzyko kursowe. W okolicznościach niniejszej sprawy nieważność zawartej przez strony umowy kredytu, a w konsekwencji nieistnienie stosunku prawnego z niej wynikającego jest skutkiem braku możliwości dalszego utrzymania jej w mocy. Ostatecznie wyrokiem z 27 maja 2025 r., Sąd Apelacyjny w Gdańsku, w szczególności, w pkt. I – oddalił apelację pozwanego. Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w całości. Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3531 i art. 58 k.c.; art. 69 ust. 3 pr. bank. w zw. art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 56 k.c. w zw. z art 41 ustawy - Prawo wekslowe, stosowanego na zasadzie analogii legis; art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. oraz art. 56 k.c. Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na sformułowane „istotne zagadnienia prawne”, sprowadzające się do następujących kwestii: „Czy w kontekście abuzywności postanowień indeksacyjnych irrelewantnym I CSK 1580/26 6 jest, że kredytobiorca - konsument w dacie zawierania Umowy pracował zagranicą i otrzymywał zarobki wyrażone w walucie obcej, jednakże jego ośrodek życia pozostawał w Polsce, a co za tym idzie, wynagrodzenie otrzymywał w walucie PLN (po przeliczeniu przez Pracodawcę) czy też taka okoliczność winna prowadzić do wniosku, że postanowienia indeksacyjne były dla powoda zrozumiałe i jednoznaczne, co wyłącza możliwości uznania ich za postanowienia abuzywne w rozumieniu art 385 § 1 i 2 k.c.” (1) oraz „Czy Sąd orzekający może zastąpić postanowienie abuzywne, kursem rynkowym (obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować przepis dyspozytywny z art. 358 § 2 k.c., z uwagi na fakt, iż przepis ten stanowi normę prawną, która może znaleźć zastosowanie w sprawie, a Sąd winien podjąć wszelkie działania prowadzące do przywrócenia równowagi kontraktowej stron” (2). We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, uchylenia zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy. W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie, w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, o oddalenie skargi kasacyjnej jako całkowicie bezzasadnej; o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej, kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przewidzianych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. I CSK 1580/26 7 Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.). W odniesieniu do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw. kredytów frankowych, w tym klauzul przeliczeniowych i ich skutków dla bytu prawnego tego rodzaju umów, należy stwierdzić, że zostały już one wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu I CSK 1580/26 8 Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK 2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP 1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23). Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz.1564), a także poniesionych opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw (34 zł, k. 825). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności. (M.M.) [SOP]