I CSK 1446/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K.S.
z udziałem S.K.
o podział majątku wspólnego,
na skutek skargi kasacyjnej K.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 5 lutego 2025 r., II Ca 2250/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. stwierdza, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty
postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy jej przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,
I CSK 1446/25
2
czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa
w art. 3989 § 1 k.p.c.
Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.
3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości w celu udzielenia odpowiedzi na następujące pytania: - „czy
w związku ze stanowiskiem zawartym w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, że współwłaściciel może domagać
się wynagrodzenia od pozostałych współwłaścicieli za brak możliwości
współposiadania rzeczy wspólnej na podstawie art. 224 § 2 k.c. współwłaściciel taki
zgodnie z treścią ww. normy musi wytoczyć powództwo o dopuszczenie do
współposiadania, w sytuacji której zgodnie z uchwałą SN pełnego składu Izby
Cywilnej z 28 września 1963 r., III CO 33/62 brak jest prawnej możliwości
skutecznego dochodzenia na drodze sądowej roszczenia o dopuszczenie do
współposiadania budynku mieszkalnego, czy też wystarczające jest wezwanie
drugiego współwłaściciela o dopuszczenie do współposiadania, czy też w związku
z faktem, że z racji braku możliwości współkorzystania i współposiadania rzeczy
wspólnej takie wynagrodzenie nie jest należne?”; - „czy w sytuacji spłaty całości
wspólnego, solidarnego długu współmałżonków, przez osobę trzecią, którego
efektem jest zwolnienie z długu obu małżonków jako dłużników solidarnych a tym
samym do przysporzenia majątkowego obu małżonków możliwe jest przyjęcie, iż
doszło do darowizny na rzecz jedynie jednego ze współmałżonków, w sytuacji gdy
umowa o zwolnienie z długu wskazana w art. 508 k.c. jest umową nazwaną
zawartą w Kodeksie Cywilnym, a tym samym na zasadzie art. 889 pkt 1 k.c. tego
rodzaju przysporzenia nie mogą być traktowane jako darowizna, zwłaszcza, że
zgodnie z art. 337 k.c. zwolnienie z długu nie ma skutku wobec dłużników
solidarnych?’’.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
I CSK 1446/25
3
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Problemy przedstawione przez skarżącą nie mają cech zagadnienia
prawnego w znaczeniu przytoczonym powyżej. W orzecznictwie zostało już
wyjaśnione, że współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli,
korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wyłączający
jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawie art.
224 § 2 k.c. lub art. 225 k.c. (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, OSNC 2013, nr 9, poz. 103
i powołane tam orzecznictwo). Podstawę do określenia zakresu uprawnionego
posiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej zarówno w sytuacji, w której
możliwe jest zgodne współposiadanie i korzystanie z całej rzeczy przez wszystkich
uprawnionych bez względu na wielkość ich udziałów we współwłasności, jak
i w sytuacji, w której z jakichkolwiek przyczyn nie jest to możliwe, stanowi art.
206 k.c. Jeżeli tylko niektórzy współwłaściciele posiadają rzecz wspólną i korzystają
z niej z naruszeniem wynikających z art. 206 k.c. analogicznych uprawnień innych
współwłaścicieli, to taka sytuacja nie jest zgodna z tym przepisem, który nakazuje
jednakowe traktowanie wszystkich uprawnionych. Współwłaściciel, który posiada
rzecz wspólną w szerszym zakresie, niż mogą to czynić inni współwłaściciele
uzyskuje korzyść, która powinna być między nimi rozliczona, według
przysługujących współwłaścicielom udziałów (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 14 października 2011 r., III CSK 288/10, z 5 maja 2020 r., IV CSK
567/19). Możliwość jednakowego i równoprawnego posiadania oraz
korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli zgodnie z art. 206 k.c. nie
obejmuje wszystkich sytuacji, lecz dotyczy tylko wypadków, w których możliwe jest
zgodne współposiadanie oraz współkorzystanie z rzeczy wspólnej przez wszystkich
I CSK 1446/25
4
uprawnionych. Zależy zatem od właściwości nieruchomości. Na podstawie art.
206 k.c. nie można rozwiązać sytuacji, w których z uwagi na naturę (właściwości)
rzeczy wspólnej lub stosunki panujące między współwłaścicielami wszyscy
uprawnieni nie mogą zgodnie współposiadać i współkorzystać z rzeczy.
W judykaturze wyjaśniono również, że do naruszenia uprawnień z art.
206 k.c. nie dochodzi nie tylko wówczas, gdy współwłaściciele zawarli
porozumienie określające inny od ustawowego sposób korzystania z rzeczy
wspólnej albo gdy zostało wydane w tym przedmiocie orzeczenie sądu, ale także
wtedy, gdy jeden ze współwłaścicieli zrezygnuje z wykonywania tego uprawnienia
na rzecz innego lub innych współwłaścicieli (zob. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, OSNC 2013, nr 9, poz. 103
oraz postanowienia: z 23 września 2016 r., II CSK 799/15 i z 24 listopada 2017 r., I
CSK 109/17 - nie publ.).
Formułując zagadnienie skarżąca nie wzięła pod uwagę pod uwagę, że
ustalenia faktyczne sądów meriti są dla Sądu Najwyższego wiążące i niemożliwe
wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i art. 39813
§ 2 k.p.c.). Sąd Okręgowy szczegółowo wyjaśnił, z jakich przyczyn stwierdził, że
wnioskodawczyni w rzeczywistości nie miała zamiaru korzystać ze wspólnej
nieruchomości, gdyż samodzielnie podjęła decyzję o opuszczeniu
nieruchomości, nie zgłaszając przy tym chęci powrotu i ponownego zamieszkania,
czy też innego korzystania z nieruchomości („wyprowadziła się z domu w I.
z własnej woli, nagle, bez pożegnania z dziećmi, pod pretekstem kłótni z mężem.
Wyprowadzając się zabrała klucze do domu, które następnie oddała córce”). Jeżeli
nie doszło do naruszenia uprawnień wnioskodawczyni określonych w art. 206 k.c.,
to nie może ona domagać się od uczestnika wynagrodzenia za bezumowne
korzystanie z nieruchomości.
Wbrew twierdzeniom skarżącej nie sposób uznać, że w niniejszej sprawie
istnieją problemy w związku z wykładnią przepisów o zwolnieniu z długu
małżonków, gdyż sądy obu instancji nie odwołały się do art. 373 k.c. przy ocenie
sytuacji między rozwiedzionymi małżonkami i członkami rodziny uczestnika. Sądy
meriti ustaliły, że uczestnik spłacał zobowiązania w stosunku do osób trzecich
I CSK 1446/25
5
dotyczące składników majątku gromadzonego w czasie trwania małżeństwa stron,
a wykorzystywał w tym celu środki przekazane mu jako darowizny przez członków
rodziny. Darowizny te były czynione z zamiarem przysporzenia jedynie na rzecz
uczestnika. Sąd Okręgowy szczegółowo objaśnił przyczyny, które zadecydowały
o zakwalifikowaniu darowizn uczynionych przez rodziców uczestnika jako
świadczeń wyłącznie na rzecz syna i ta argumentacja nie budzi wątpliwości,
a związku z dokonanymi w sprawie ustaleniami można tez dodać, że rodzice
uczestnika dbali o zabezpieczenie także swoich interesów majątkowych
i z ostrożnością podchodzili do świadczeń, których beneficjentami byłyby strony
(pierwsze mieszkanie stron nabyli na współwłasność z uczestnikiem w częściach
odpowiednio ¾ i ¼, a w tytułach przelewów wyraźnie zaznaczali, że działają za
uczestnika albo na jego rzecz, nie zaś także wnioskodawczyni). Sądy obu instancji
uznały, że środki przekazane uczestnikowi tytułem darowizny powinny zostać
zakwalifikowane jako osobiste nakłady uczestnika na majątek wspólny i mogły
zostać rozliczone w niniejszym postępowaniu.
Skoro sposób zastosowania prawa materialnego do ustalonego stanu
faktycznego przez Sąd drugiej instancji nie był oczywiście wadliwy, to brak było
podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w związku
z art. 13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 520 § 1 k.p.c.,
orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[SOP]
