V KZ 41/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 września 2025 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
w sprawie A. G.
skazanej za czyny z art. 193 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 30 września 2025 r.
zażalenia skazanej
na zarządzenie Przewodniczącego V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu
Okręgowego w Płocku
z dnia 18 lipca 2025 r., sygn. akt V WKK 19/25
o odmowie przyjęcia kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt V Ka 103/25,
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
zmienić zaskarżone zarządzenie w ten sposób, że jako
podstawę prawną decyzji o odmowie przyjęcia osobistej
kasacji skazanej A. G. wskazać art. 530 § 2 k.p.k.
w zw. z art. 120 § 2 k.p.k., a w pozostałej części zarządzenie
utrzymać w mocy.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Mławie wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K
249/21, uznał m.in. A. G. za winną popełnienia czynu z art. 193 § 1 k.k., za który
wymierzył jej karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, ustalając stawkę
V KZ 41/25
2
dzienną na kwotę 10 zł. Przypisał oskarżonej także występek z art. 216 § 1 k.k. i na
podstawie art. 216 § 3 k.k. odstąpił od wymierzenia jej kary za ten czyn. Wyrok
zawiera też inne rozstrzygnięcia wynikające ze skazania.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionej od tego wyroku przez m.in. obrońcę
oskarżonej A. G., Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z dnia 6 maja 2025 r., sygn.
akt V Ka 103/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Na wniosek aktualnie skazanej A. G. wyznaczono jej obrońcę z urzędu w celu
ewentualnego sporządzenia kasacji lub wydania opinii o braku podstaw do jej
wniesienia (k. 721 akt sprawy). Pismem z dnia 20 czerwca 2025 r. obrońca
sformułował opinię prawną o braku podstaw do wniesienia kasacji od wyroku Sądu
Okręgowego w Płocku z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt V Ka 103/25 (k. 726-727).
Wskazał, że nie znajduje uchybień z art. 439 k.p.k., a w sytuacji, gdy skazanej nie
wymierzono kary bezwzględnego pozbawienia wolności, tylko któreś z nich
mogłoby uzasadniać wniesienie kasacji. W wykonaniu zarządzenia
Przewodniczącego V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w
Płocku z dnia 23 czerwca 2025 r. poinformowano skazaną o stanowisku obrońcy z
jednoczesnym wskazaniem, iż stanowisko to nie stanowi podstawy prawnej do
złożenia ponownego wniosku o wyznaczenie innego obrońcy z urzędu. Pouczono
także skazaną, iż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia może zostać
wniesiona kasacja przez adwokata lub radcę prawnego ustanowionego przez
skazaną.
Kasacja sporządzona przez podmiot fachowy nie wpłynęła do Sądu Okręgowego
w Płocku, natomiast pismem datowanym 28 czerwca 2025 r. skazana A. G. wniosła
sporządzoną i podpisaną przez siebie kasację, po czym zarządzeniem z dnia 7
lipca 2025 r. Przewodniczący Wydziału na podstawie art. 120 § 1 i 2 k.p.k. wezwał
ją do uzupełnienia braku formalnego kasacji poprzez przedłożenie kasacji
sporządzonej i podpisanej przez adwokata lub radcę prawnego w terminie 7 dni,
pod rygorem odmowy przyjęcia kasacji. W wyznaczonym terminie skazana pismem
datowanym 12 lipca 2025 r. wniosła zażalenie na to zarządzenie, domagając się
jego uchylenia i wyznaczenia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia kasacji,
który cyt. „naprawi szkodę, niesłusznie skazanej”; wywodziła, że wcześniej
wyznaczony obrońca nie dopełnił obowiązków, o czym zawiadomiła „Prezesa” (tj.
V KZ 41/25
3
Dziekana) Okręgowej Rady Adwokackiej w P.. Pismo to potraktowano jako
ponowny wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu.
Zarządzeniem z dnia 18 lipca 2025 r. Przewodniczący V Wydziału Karnego
Odwoławczego Sądu Okręgowego w Płocku na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw.
z art. 429 § 1 k.p.k. odmówił przyjęcia osobistej kasacji skazanej A. G. „z uwagi na
wniesienie jej przez osobę nieuprawnioną”. W uzasadnieniu stwierdził, że pomimo
pouczenia, w tym o konsekwencjach nieuzupełnienia braku w wyznaczonym
terminie, skazana nie przedłożyła kasacji sporządzonej przez adwokata lub radcę
prawnego”, zatem „w niniejszej sprawie nie spełnione zostały warunki skutecznego
wniesienia kasacji – została ona wniesiona osobiście przez skazaną, a więc przez
osobę nieuprawnioną”. Odrębnym zarządzeniem datowanym również 18 lipca
2025 r. Przewodniczący Wydziału na podstawie art. 78 § 1a k.p.k., art. 84 § 3 k.p.k.
i art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k. odmówił skazanej ponownego wyznaczenia adwokata lub
radcy prawnego w celu sporządzenia kasacji.
Skazana A. G. , powołując się na art. 530 § 3 k.p.k., pismem z dnia 30 lipca 2025
r. wniosła zażalenie na zarządzenie odmawiające przyjęcia jej osobistej kasacji.
Zarzuciła „rażącą obrazę art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. Naruszenie
przepisów ww., które są w kognicji Prezesa Sądu, nie zaś Wydziału Karnego”.
Nadto zarzuciła „obrazę art. 463 § 1 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k.” i „brak
postanowienia do wniesionego zażalenia, z dn. 12 lipca 2025 r.”. Domagała się
uchylenia zaskarżonego zarządzenia i zobowiązania Sądu do wyznaczenia
pełnomocnika z urzędu „do sporządzenia, podpisania i reprezentowania niesłusznie
skazanej”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie jest zasadne tylko w tej części, gdy zarzuciło obrazę art. 429 § 1 k.p.k.,
jednak nie zmienia to faktu, że Przewodniczący Wydziału słusznie odmówił
przyjęcia osobistej kasacji skazanej A. G. . Nieprawidłowość zarządzenia polega na
uznaniu, że kasacja została wniesiona przez osobę nieuprawnioną i w związku z
tym wskazaniu jako podstawy prawnej zarządzenia art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art.
429 § 1 k.p.k. (drugi z tych przepisów stanowi, że odmowa przyjęcia środka
odwoławczego powinna nastąpić, jeżeli wniesiony został po terminie lub przez
osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalny z mocy ustawy). Wszak art. 520 §
V KZ 41/25
4
1 k.p.k. stwierdza, że do wniesienia kasacji uprawnione są strony, a nie ulega
wątpliwości, że skazana A. G. była stroną w przedmiotowym postepowaniu i nie
zmienia tego zawarty w art. 526 § 2 k.p.k. wymóg sporządzenia kasacji przez
podmiot profesjonalny. Inaczej mówiąc, fakt, iż wyznaczony skazanej obrońca z
urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia kasacji nie powoduje, że
oskarżona stała się osobą nieuprawnioną do wniesienia tego nadzwyczajnego
środka zaskarżenia, bowiem uprawnienie to przysługuje stronie, a nie samoistnie jej
obrońcy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2016 r., II KZ
47/16). W tym stanie rzeczy w zarządzeniu obok art. 530 § 2 k.p.k. należało
powołać również wymieniony w tym przepisie art. 120 § 2 k.p.k., który mówi o
bezskuteczności pisma, gdy jego brak nie zostanie uzupełniony w terminie. Sąd
Najwyższy, orzekając jako sąd odwoławczy, zmienił zatem zaskarżone zarządzenie
przez powołanie prawidłowej podstawy prawnej zawartej w nim decyzji o odmowie
przyjęcia kasacji. Co do tej decyzji zarządzenie utrzymano w mocy, bowiem
rzeczywiście osobista kasacja skazanej, złożona po zapoznaniu się przez nią z
opinią obrońcy z urzędu o braku podstaw do wniesienia kasacji, nie mogła zostać
przyjęta, skoro pomimo wytknięcia jej braku pisma, wezwaniu do usunięcia tego
braku w zakreślonym i pouczeniu o skutku nieuczynienia tego w terminie, skazana
braku osobistej kasacji w zakreślonym terminie nie usunęła. O obrazie art. 530 § 2
k.p.k., który w takim wypadku nakazuje odmówić przyjęcia kasacji, nie może więc
być mowy.
Wobec tego, że autorka zażalenia kwestionowała uprawnienie
Przewodniczącego Wydziału do wydania zaskarżonego zarządzenia utrzymując, iż
powinien to uczynić Prezes Sądu, należy wyjaśnić, że w świetle art. 93 § 2 k.p.k.
tam, gdzie Kodeks upoważnia prezesa sądu do wydawania zarządzenia, np. o
odmowie przyjęcia środka zaskarżenia, decyzję tę mogą podjąć również
przewodniczący wydziału, przewodniczący składu orzekającego albo upoważniony
sędzia. Nie jest przy tym wymagane określenie w wydawanym zarządzeniu, że
przewodniczący wydziału lub upoważniony sędzia działa z upoważnienia prezesa
sądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 marca 2006 r., II KZ 2/06;
z dnia 12 lutego 2025 r., V KZ 56/24). Jeżeli zaś skazana zaskarżyła zarządzenie o
odmowie przyjęcia kasacji, to nie było warunków do podnoszenia, że nie zostało
V KZ 41/25
5
rozpoznane jej zażalenie z 12 lipca 2025 r. Trzeba też podkreślić, że zażalenie to
odnosiło się do zarządzenia wzywającego skazaną do uzupełnienia braku
formalnego kasacji, które nie jest zaskarżalne. W takim razie, odczytując treść
pisma (zażalenia) przez pryzmat art. 118 § 1 k.p.k., można było je potraktować jako
kolejny wniosek skazanej o wyznaczeniu jej obrońcy z urzędu.
Przyjmując, że chociaż zażalenie nie przysługuje na zarządzenie o
nieuwzględnieniu wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu w celu sporządzenia
kasacji (art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k.), jednak na zasadzie art. 447 § 4 w zw. z art. 528 §
2 k.p.k. w zażaleniu na zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji można podnieść
zarzut dotyczący nieuwzględnienia wniosku o wyznaczenie przedstawiciela
procesowego z urzędu (kolejnego), skontrolowano również decyzję podjętą co do
tej kwestii. Brak jest podstaw do jej kwestionowania, bowiem zasadnie przyjęto, że
„niezgodność stanowiska przedstawionego przez wyznaczonego obrońcę z urzędu
z oczekiwaniami, bądź poglądami wnioskodawcy nie może być podstawą
wyznaczenia kolejnego obrońcy. Sąd nie może wyznaczyć kolejnych obrońców z
urzędu, aż do uzyskania przez wnioskodawcę oczekiwanego przez niego efektu” (k.
798). Przewodniczący Wydziału miał przy tym w polu widzenia, czy obrońca, który
sporządził opinię prawną o braku podstaw do wniesienia kasacji, nie uchybił swoim
obowiązkom i stwierdził, że „w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, aby
obrońca przedstawiając opinię o braku podstaw do wniesienia kasacji naruszył
jakiekolwiek obowiązki zawodowe. Do opinii obrońcy nie sposób bowiem było mieć
jakichkolwiek zastrzeżeń” k. 797. Jest faktem, że w osobistej kasacji A. G.
podniosła m.in. zarzut uchybienia z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. mającego zaistnieć z
tego powodu, że w sprawie akt oskarżenia sporządził prokurator, który w
przeszłości jako adwokat występował jako jej pełnomocnik z urzędu w kilku
sprawach cywilnych i karnych, wobec czego „podlegał wyłączeniu się od tej
sprawy”. Skarżąca najwyraźniej nie dostrzegła, że wymieniony przepis dotyczy
składu sądu, a nie osoby oskarżyciela, poza tym celowe będzie wspomnieć, iż
wskazana okoliczność nie skutkuje brakiem skargi uprawnionego oskarżyciela, co
byłoby uchybieniem z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
V KZ 41/25
6
[J.J.]
[a.ł]
