V KZ 27/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 sierpnia 2026 r.
SSN Włodzimierz Wróbel
w sprawie A. J.
skazanej wyrokiem Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 25 listopada 2025 r., sygn.
akt IV Ka 127/25
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 20 sierpnia 2026 r.
zażalenia skazanej na zarządzenie Przewodniczącego IV Wydziału Karnego
Odwoławczego Sądu Okręgowego w Kaliszu
z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt IV WKK 1/26,
o odmowie przyjęcia kasacji
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanowił:
zaskarżone zarządzenie utrzymać w mocy.
UZASADNIENIE
W dniu 30 stycznia 2026 r. do Sądu Okręgowego w Kaliszu wpłynęła
sporządzona osobiście przez skazaną A. J. kasacja od wyroku tego Sądu z dnia 25
listopada 2025 r., sygn. akt IV Ka 127/25. W punkcie V.5 pisma skazana zawarła
nadto wnioski o wyznaczenie obrońcy z urzędu oraz o zwolnienie od opłaty od
kasacji. Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2026 r., doręczonym skazanej osobiście w
dniu 9 marca 2026 r., wezwano ją do usunięcia braków formalnych tych wniosków
V KZ 27/26
2
przez nadesłanie w terminie 7 dni informacji o jej sytuacji finansowej, majątkowej,
osobistej i rodzinnej, pod rygorem odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu i
odmowy zwolnienia od opłaty. Termin ten upływał z dniem 16 marca 2026 r. i minął
bezskutecznie. W konsekwencji zarządzeniem z dnia 25 marca 2026 r., na
podstawie art. 81 § 1 k.p.k. i art. 623 k.p.k., odmówiono skazanej wyznaczenia
obrońcy z urzędu do sporządzenia kasacji oraz zwolnienia od opłaty.
Tym samym zarządzeniem, na podstawie art. 120 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526
§ 2 k.p.k. i art. 527 § 1 k.p.k., wezwano skazaną do złożenia - w terminie 30 dni -
kasacji sporządzonej i podpisanej przez obrońcę będącego adwokatem lub radcą
prawnym ustanowionym z wyboru oraz do uiszczenia opłaty od kasacji w kwocie
450 zł, pod rygorem odmowy przyjęcia kasacji. Wezwanie to skazana odebrała
osobiście w dniu 15 kwietnia 2026 r., wobec czego termin do jego wykonania
upływał z dniem 15 maja 2026 r. Skazana w zakreślonym terminie nie złożyła
kasacji sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika ani nie uiściła opłaty, w
związku z czym zarządzeniem z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt IV WKK 1/26, na
podstawie art. 120 § 2 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k. i w zw. z art. 530 § 2 k.p.k.,
odmówiono przyjęcia jej kasacji.
Na powyższe zarządzenie skazana wniosła zażalenie, w którym wniosła o
jego uchylenie w całości, o uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do
uzupełnienia braków formalnych kasacji, o ustanowienie dla niej obrońcy z urzędu -
wskazując konkretnego adwokata z T. - do sporządzenia, uzupełnienia i popierania
kasacji, o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o dopuszczenie dowodów z
dokumentacji medycznej i socjalnej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że od
początku postępowania informowała sąd o swojej trudnej sytuacji majątkowej
(utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego MOPS w kwocie 1229 zł miesięcznie)
oraz o poważnych, udokumentowanych problemach zdrowotnych, w tym o
zwolnieniu jej przez lekarza sądowego z udziału w czynnościach sądowych w
okresie od 25 lutego do 30 czerwca 2026 r., co - w jej ocenie - obiektywnie
uniemożliwiało jej samodzielne dopełnienie wymogów formalnych kasacji i
uzasadniało odmienne rozstrzygnięcie w przedmiocie obrońcy z urzędu, zwolnienia
od kosztów oraz przywrócenia terminu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
V KZ 27/26
3
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 526 § 2 k.p.k., jeżeli kasacja nie pochodzi od podmiotu
szczególnego wymienionego w tym przepisie, powinna być sporządzona i
podpisana przez obrońcę lub pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą
prawnym. Przepis ten ustanawia bezwzględnie obowiązujący przymus adwokacko-
radcowski, od którego ustawa nie przewiduje żadnych odstępstw, niezależnie od
subiektywnej oceny skarżącej co do jej własnej zdolności do sporządzenia tego
środka zaskarżenia. Zaskarżone zarządzenie z dnia 21 maja 2026 r. ograniczało
się do zbadania jednej kwestii formalnej: czy skazana w prawidłowo doręczonym i
zakreślonym jej terminie 30 dni wykonała wcześniejsze wezwanie z dnia 25 marca
2026 r., a zatem czy złożyła kasację sporządzoną przez ustanowionego przez
siebie z wyboru obrońcę wraz z dowodem uiszczenia opłaty. Poza sporem
pozostaje, że w zakreślonym terminie, upływającym z dniem 15 maja 2026 r.,
skarżąca tego obowiązku nie wykonała, wobec czego wydanie zarządzenia o
odmowie przyjęcia kasacji na podstawie art. 120 § 2 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k.
i art. 530 § 2 k.p.k. było prawidłowe.
Co do zawartego w zażaleniu wniosku o przywrócenie terminu, przypomnieć
należy, że stosownie do art. 126 § 1 k.p.k. wniosek taki powinien zostać złożony w
sądzie, w którym czynność miała być dokonana - w niniejszej sprawie w Sądzie
Okręgowym w Kaliszu - w terminie 7 dni od daty ustania przeszkody
uniemożliwiającej dochowanie terminu, z jednoczesnym uprawdopodobnieniem
braku winy oraz dopełnieniem czynności, dla której zakreślony był termin. Skarżąca
nie złożyła takiego odrębnego wniosku do sądu właściwego, lecz podniosła tę
kwestię dopiero w zażaleniu skierowanym do Sądu Najwyższego na zarządzenie o
odmowie przyjęcia kasacji. Postępowanie zażaleniowe prowadzone w związku z
wniesieniem kasacji, tzw. postępowanie okołokasacyjne z art. 530 k.p.k., ma
ograniczony zakres kontroli i sprowadza się do oceny prawidłowości procedowania
związanego z wniesieniem tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia - nie
zastępuje ono, ani nie może zastąpić, odrębnego wniosku o przywrócenie terminu
skierowanego do sądu, przed którym uchybiono terminowi i który jedynie jest
władny go rozpoznać w pierwszej kolejności.
V KZ 27/26
4
Nie zasługuje również na uwzględnienie żądanie ponownego rozpoznania
wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu do sporządzenia kasacji. Wniosek ten
został już prawomocnie rozstrzygnięty odmownie zarządzeniem z dnia 25 marca
2026 r., wydanym na podstawie art. 81 § 1 k.p.k., od którego skarżącej przysługiwał
odrębny środek zaskarżenia do innego równorzędnego składu sądu, który to
zarządzenie wydał; z uprawnienia tego skarżąca w terminie nie skorzystała.
Zażalenie na kolejne, późniejsze zarządzenie - o odmowie przyjęcia kasacji - nie
może służyć pośredniemu wzruszeniu wcześniejszej, odrębnej i prawomocnej już
decyzji procesowej dotyczącej obrońcy z urzędu. Wskazanie w zażaleniu
konkretnej osoby adwokata, którego skarżąca życzyłaby sobie mieć wyznaczonym,
pozostaje z tych względów poza zakresem kontroli sprawowanej w niniejszym
postępowaniu.
Wobec powyższego zażalenie, jako nieuwzględniające podstaw do
wzruszenia zaskarżonego zarządzenia, nie mogło zostać uwzględnione, wobec
czego orzeczono jak w postanowieniu.
[J.J.]
[a.ł]
