V KS 20/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 października 2025 r.
SSN Igor Zgoliński
na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 1 października 2025 r.,
skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego T.K.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 30 grudnia 2024 r., sygn. akt II AKa 287/24,
uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 15 lipca 2024 r., sygn. akt XVIII K 148/23
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1) oddalić skargę;
2) obciążyć oskarżonego kosztami
skargowego.
[WB]
sądowymi
postępowania
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 15 lipca 2024 r., XVIII K 148/23,
T.K. został uniewinniony od popełnienia czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k. polegającego
na tym, że w dniu 27 lipca 2016 r. w Ł. nadużył zaufania i dopuścił się
niegospodarności wobec pokrzywdzonego w ten sposób, że będąc osobą
zobowiązaną na podstawie ustawy i umowy do zajmowania się sprawami
majątkowymi pokrzywdzonego wyrządził mu szkodę majątkową w wysokości nie
V KS 20/25
2
niższej niż 12.800.000 zł. w związku z zawarciem, jako pełnomocnik
pokrzywdzonego, ale bez wiedzy pokrzywdzonego i wbrew wiadomej mu woli
umowy sprzedaży udziałów pokrzywdzonego w spółce W. sp. z o.o. za kwotę
znacznie poniżej wartości rynkowej tych udziałów, tj. za cenę 1.200.000 zł.,
podczas gdy rynkowa wartość tych udziałów według najlepszej wiedzy
pokrzywdzonego wynosiła ok. 14.000.000 zł.
Powyższy wyrok został zaskarżony przez pełnomocnika oskarżyciela
subsydiarnego, który sformułował zarzuty:
1. naruszenia, o którym mowa w art. 438 pkt 2 k.p.k., tj. pominięcie dowodu z
zeznań świadka A.D. (postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r.),
powołanego na okoliczności, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia,
gdyż dotyczyły rozporządzenia przez oskarżonego majątkiem oskarżyciela
posiłkowego po jego sprzeniewierzeniu. Dowód ten został powołany w
szczególności na okoliczność wartości sprzedaży udziałów w spółce P. oraz
na okoliczność, że nieruchomość przy ulicy W. stanowiła jedyny składnik
majątkowy spółki (protokół z dnia 20 czerwca 2024 r.),
2. błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na przyjęciu, że
pełnomocnictwo udzielone T.K. przez jego syna nie zostało skutecznie
odwołane, pominięciu faktu, że mienie oskarżyciela rozdysponowane na
podstawie pełnomocnictwa udzielonego oskarżonemu zostało ostatecznie
przejęte i rozdysponowane przez oskarżonego wyłącznie w interesie i na
rzecz oskarżonego z pokrzywdzeniem właściciela tych udziałów, tj.
oskarżyciela subsydiarnego (dowód: umowa sprzedaży przez oskarżonego
udziałów P. sp. z o.o. do O. sp. z o.o., złożona na rozprawie w dniu 20
czerwca 2024 r., zeznania świadka A.D.),
3. ewentualnie obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 296 § 1 i 3 k.k.,
poprzez jego błędną interpretację, polegającą na przyjęciu wbrew
utrwalonemu orzecznictwu, że pełnomocnik, działający wbrew woli swojego
mocodawcy i z naruszeniem jego interesów, a przy tym przywłaszczający (w
ramach wykorzystanego uprawnienia) powierzone mu mienie mocodawcy,
nie może wypełnić znamion przepisu art. 296 § 1 i 3 k.k.,
V KS 20/25
3
4. ewentualnie obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji
prawnej czynu, poprzez nieprawidłowe nie zastosowanie przepisu prawa
materialnego, tj. art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zakresie
przewłaszczenia mienia znacznej wartości, w zw. z art. 922 § 1 k.c. w zw. z
art. 140 k.c., w zw. z następującymi przepisami Konstytucji RP:
- art. 2 (gwarancja praworządności),
- art. 21 ust. 2 (zakaz pozbawiania własności na inne cele niż
publiczne i bez słusznego odszkodowania),
- art. 21 ust. 1 w związku z art. 20 (ochrona własności prywatnej jako
podstawa ustroju gospodarczego Polski),
- art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 (gwarancja ochrony istoty prawa
własności),
poprzez nie przyjęcie, że doszło do wypełnienia znamion
przewłaszczenia odnośnie mienia oskarżyciela subsydiarnego przez
oskarżonego w zakresie ekwiwalentu wartości tego mienia (udziałów
w spółce „W." i nieruchomości stanowiącej w zasadzie jedyny składnik
tej spółki), a następnie należności za sprzedaż tych udziałów,
5. ewentualnie obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji
prawnej czynu, poprzez nieprawidłowe nie zastosowanie przepisu prawa
materialnego, tj. art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zakresie
wprowadzenia w błąd oskarżyciela posiłkowego, notariusza i nabywcy
udziałów, że oskarżony jest uprawniony do zbycia udziałów oskarżyciela
subsydiarnego w spółce W., celem wyłudzenia korzyści majątkowej od
oskarżyciela.
W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 30 grudnia 2024 r., II AKa 287/24,
zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa przekazana sądowi I instancji do
ponownego rozpoznania. W pisemnych motywach wyroku sąd odwoławczy wskazał
na braki w ustaleniach kluczowych z punktu widzenia ewentualnej możliwości
zakwalifikowania czynu oskarżonego z art. 296 § 3 k.k. Wyraził nadto dezaprobatę
wobec oceny prawnej zachowania oskarżonego w sytuacji ustalenia, że F.K. utracił
V KS 20/25
4
zaufanie do ojca, który wykorzystując udzielone mu wcześniej pełnomocnictwo zbył
prawa majątkowe pokrzywdzonego na rzecz swojej żony za ułamek ich wartości. W
tych uwarunkowaniach sąd ad quem uznał za konieczne rozważenie możliwości
zakwalifikowania zachowania oskarżonego z art. 284 k.k., wobec czego uchylił
zaskarżony wyrok powołując się na przesłankę z art. 454 § 1 k.p.k. Zawarł finalnie
wskazanie, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd meriti winien poczynić
prawidłowe ustalenia faktyczne w przedmiocie tego, czy pełnomocnictwo udzielone
oskarżonemu nie zostało odwołane w sposób dorozumiany, a jeśli tak, to ustali, czy
oskarżony zdawał sobie z tej okoliczności sprawę w chwili, gdy zbywał udziały w
spółce swojej żonie. Niezależnie od powyższego wyraził konieczność rozważenia
czy zachowanie oskarżonego wyczerpało znamiona art. 284 § 1 k.k. w zw. z art.
294 § 1 k.k. z uwzględnieniem, że nawet jeżeli pełnomocnictwo nie zostało
odwołane, samo w sobie nie wyklucza to możliwości przyjęcia, iż oskarżony
przywłaszczył prawa majątkowe syna.
Od powyższego wyroku skargę złożyła obrońca oskarżonego zarzucając
zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. polegające na uchyleniu
zaskarżonego wyroku w sytuacji, w której nie zachodziła konieczność
przeprowadzenia przewodu sądowego w całości. W konsekwencji wniosła o
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi.
Tożsamy wniosek został sformułowany w pisemnej odpowiedzi prokuratora
na powyższą skargę.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.,
podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się z autorem środka zaskarżenia, że
wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Apelacyjny w Łodzi nastąpiło
z obrazą przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Przepis art. 437
§ 2 k.p.k. kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy żadna z nich w danej sprawie nie
zachodzi, obliguje sąd odwoławczy do zmiany kontrolowanego orzeczenia w
obliczu stwierdzenia uchybienia. W sprawie niniejszej, jak wynika z pisemnych
motywów zaskarżonego wyroku, taka korekta nie była możliwa w postępowaniu
V KS 20/25
5
drugoinstancyjnym. Wykluczało ją wystąpienie podstawy określonej w art. 454 § 1
k.p.k., zapobiegającej skazaniu oskarżonego po raz pierwszy w instancji
odwoławczej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tzn. nie dopuszcza orzekania
na niekorzyść oskarżonego, niezależnie od tego czy miałoby się opierać na nowych
dowodach i odmiennych ustaleniach faktycznych, czy też na dotychczasowym
stanie dowodowym i dokonanej rekonstrukcji zdarzenia. Jest to instytucja o
charakterze gwarancyjnym, zapewniająca pełną realizację prawa do obrony w
dwuinstancyjnym postępowaniu.
Biorąc pod uwagę treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku
wystąpienie powyższej podstawy nie budziło wątpliwości. Sąd II instancji
przedstawił aspekty, które nie zostały wzięte pod uwagę przy ocenie materiału
dowodowego dokonanej przez sąd I instancji. Czyniły one ogląd na materiał
dowodowy nie dość, że niekompletnym, to wręcz stawiały go w skrajnie odmiennym
świetle. Kompleksowa i analityczna ocena materiału dowodowego, w tym w
aspekcie prawnym, stwarzała na tyle wysokie prawdopodobieństwo wyprowadzenia
odmiennego twierdzenia w zakresie sprawstwa oskarżonego, że materializowała
się w tych realiach podstawa uchylenia orzeczenia, o której mowa w art. 454 § 1
k.p.k. Zastosowanie tego przepisu było – wobec jednoznacznej wymowy wyników
postępowania kontrolnego w ramach toku instancji - obowiązkiem sądu ad quem,
ukierunkowanym na wspomnianą ochronę interesu procesowego oskarżonego.
Stąd też nie mogło być mowy o obrazie art. 437 § 2 k.p.k. Znamienne pozostaje to,
że zarówno autorka skargi, jak i oskarżyciel publiczny w replice, kontestując
zaskarżony wyrok i domagając się zgodnie jego uchylenia, wyszli z błędnego
założenia, iż podstawą jego wydania była konieczność przeprowadzenia przewodu
sądowego w całości na nowo. Tymczasem jest to o tyle nietrafne, że nie było to
motywem wydania zaskarżonego wyroku, co zresztą przecież wprost wynika z jego
uzasadnienia. U podstaw rozstrzygnięcia sądu ad quem legło wszak wsparte
stosownymi rozważaniami faktycznymi i prawnymi twierdzenie, że w realiach
niniejszej sprawy winien zapaść wyrok skazujący. Taka zaś konstatacja zamykała
drogę do dalszego procedowania przez sąd odwoławczy.
Nie znajdując zatem powodów do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy
orzekł o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.), orzekając jednocześnie - stosownie do
V KS 20/25
6
treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 1 i 4 k.p.k. - w przedmiocie kosztów
sądowych postępowania skargowego.
[WB]
[a.ł]
