V KS 19/26

V KS 19/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 4 sierpnia 2026 r. SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) SSN Jacek Błaszczyk (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie K. D. oskarżonego z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k. w dniu 4 sierpnia 2026 r. skargi prokuratora na wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt IV Ka 61/26 uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 9 października 2025 r., sygn. akt II K 202/24 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Jacek Błaszczyk Zbigniew Puszkarski Małgorzata Wąsek-Wiaderek UZASADNIENIE V KS 19/26 2 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt IV Ka 61/26, po rozpoznaniu sprawy K. D. oskarżonego z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. oraz art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., na skutek apelacji wniesionych przez oskarżonego i jego obrońcę od wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 9 października 2025 r. o sygn. akt II K 202/24, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę wskazanemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Sąd ad quem podniósł, że już na wstępnym etapie rozpoznawania sprawy Sąd meriti dopuścił się procedowania skutkującego naruszeniem zasady bezpośredniości, która miała istotne konsekwencje dla prawidłowej weryfikacji dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Naruszenie to polegało na decyzji o przesłuchaniu większości świadków, w tym pokrzywdzonych, w drodze pomocy prawnej przez sądy do tego wezwane. Skargę na wyrok Sądu odwoławczego złożył Prokurator Rejonowy w Tucholi zarzucając naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. zdanie drugie, polegające na uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 9 października 2025 r. o sygn. akt II K 202/24 i przekazaniu do ponownego rozpoznania sprawy K. D. oskarżonego z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. poprzez wadliwe uznanie, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, podczas gdy część pierwszoinstancyjnego postępowania dowodowego w postaci przesłuchania niektórych świadków i dowodów z dokumentów, w tym opinii biegłych oraz danych retencyjnych uzyskanych od operatora telekomunikacyjnego została przeprowadzona w sposób prawidłowy, umożliwiający ocenę wiarygodności przeprowadzonych w sprawie dowodów i wyprowadzenie z nich logicznych wniosków, na podstawie wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego, natomiast w części zawierającej niedostatki dowodowe Sąd drugiej instancji mógłby samodzielnie przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe i konwalidować uchybienia, w tym poprzez przesłuchania świadków, którego wyniki umożliwiłyby rozpoznanie apelacji złożonych przez oskarżonego i jego obrońcę od wyroku Sądu pierwszej instancji i dokonanie w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym. V KS 19/26 3 W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na skargę obrońca oskarżonego K. D. wnósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga prokuratora jest zasadna. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że aktualnie obowiązujące przepisy procedury karnej (art. 437 § 1 i 2 k.p.k.) ustanawiają regułę, że sąd odwoławczy, po rozpoznaniu sprawy wydaje orzeczenie merytoryczne (utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie lub zmieniające zaskarżone orzeczenie), a nie orzeczenie kasatoryjne (uchylające zaskarżone orzeczenie i przekazujące sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania). Możliwość wydania przez sąd odwoławczy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym stanowi wyjątek, uzasadniony bądź procesowymi ograniczeniami swobody orzekania sądu odwoławczego, bądź też zaistnieniem takich rażących uchybień w procedowaniu sądu pierwszej instancji, które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a quo jako podstawę rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19). Z powyższymi uregulowaniami koresponduje również przepis art. 452 § 2 k.p.k. wprowadzający zasadę, że sąd odwoławczy sam przeprowadza dowody, nie uchyla zaś – w celu ich przeprowadzenia – zaskarżonego wyroku, przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (zob. D. Świecki, Postępowanie odwoławcze w sprawach karnych. Komentarz i orzecznictwo. Warszawa 2018, s. 348 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 20 grudnia 2018 r., IV KS 29/18 oraz z 4 lipca 2019 r., V KS 18/19). Takie ukształtowanie pozycji i zadań sądu odwoławczego powiązane z przyznaniem mu szerokich uprawnień w sferze postępowania dowodowego uzasadnione było potrzebą ograniczenia liczby wyroków kasatoryjnych do tych sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti V KS 19/26 4 było niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2021 r., IV KS 1/21). Przedstawionymi zasadami, powinien również kierować się Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę oskarżonego. Lektura zaskarżonego wyroku upoważnia do wniosku, że z tego obowiązku się nie wywiązał, zaś w sprawie nie zmaterializowała się – przyjęta przez Sąd odwoławczy – przesłanka wyroku kasatoryjnego w postaci konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości (art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.). Wyjaśniając zakres przedmiotowy tego powodu uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdził, że ww. przesłanka zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. powołaną uchwałę Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r., I KZP 3/19). W okolicznościach niniejszej sprawy mankamenty postępowania dowodowego mogły i powinny zostać usunięte przez Sąd odwoławczy, albowiem nie wymagają przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, a także nie uniemożliwiają poddania analizie części dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji prawidłowo. Zatem wbrew argumentacji Sądu odwoławczego nie jest tak, że postępowanie przeprowadzone przed Sądem a quo jest nieprzydatne dla wydania ewentualnego rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym. Z wykazu dowodów osobowych zawartych w treści aktu oskarżenia wynika jednoznacznie, że oskarżyciel publiczny powołał osiemnastu świadków, w tym siedmiu pokrzywdzonych w osobach: J. K., M. Z., A. B., J. S., M. S., D. D. i S. D. Nie wydaje się jednak koniecznym ponowne przesłuchiwanie wszystkich tych świadków, tylko dlatego, że większość z nich została przesłuchana w ramach pomocy prawnej. W szczególności, że zeznania części z nich nie były kwestionowane przez strony, a nie są one aż tak istotne, aby konieczne było ich powtórzenie. V KS 19/26 5 Sąd ad quem może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe i konwalidować uchybienia postępowania pierwszoinstancyjnego, w tym poprzez uzupełniające przesłuchania świadków, odtworzenie części nagrań lub danych znajdujących się w aktach sprawy, a nawet częściowe uwzględnienie wniosków dowodowych oskarżonego, co umożliwiłyby rozpoznanie apelacji złożonych przez oskarżonego i jego obrońcę od wyroku Sądu pierwszej instancji i wydanie ewentualnie w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym. Stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia podniesionego w skardze przepisu art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. nakazywało jej uwzględnienie, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy i przekazaniem sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd ten będzie miał na uwadze powyższe zapatrywania Sądu Najwyższego. Z tych względów należało orzec jak w części dyspozytywnej wyroku. [J.J.] [r.g.] Jacek Błaszczyk Zbigniew Puszkarski Małgorzata Wąsek-Wiaderek