V KS 18/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 czerwca 2025 r.
SSN Adam Roch
w sprawie N. S.
oskarżonej o czyny z art. 286 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2025 r.
skargi wniesionej przez obrońcę
na wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku
z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. akt VI Ka 413/24,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Słupsku
z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II K 953/22
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
postanowił:
1. oddalić skargę;
2. zwolnić oskarżoną N. S. od kosztów sądowych postępowania
skargowego, obciążając nimi Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II K 953/22, Sąd Rejonowy
w Słupsku uniewinnił N. S. od zarzucanego jej czynu z art. 286 § 1 k.k. Po
rozpoznaniu apelacji prokuratora, Sąd Okręgowy w Słupsku wyrokiem z dnia 17
V KS 18/25
2
lutego 2025 r., sygn. akt VI Ka 413/24, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał
Sądowi Rejonowemu w Słupsku do ponownego rozpoznania.
Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł obrońca zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art.
454 § 1 k.p.k., poprzez uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 28
marca 2023 roku, sygn. akt II K 953/23 i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania sądowi I instancji, w sytuacji gdy możliwość uchylenia wyroku
uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z
regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.)
zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych
uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt
1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu
prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) –
stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na
przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k., zaś o ile sąd II instancji
stwierdził, że oskarżona N. S. dopuściła się przestępstwa a art. 286 § 1 k.k.,
bowiem D. C. mieszkał (z krótkimi przerwami) wspólnie z rodziną, a nadto, że
przynajmniej częściowo dokładał się do opłat, w tym czynszu za wynajem
mieszkania, a nadto do utrzymania dzieci, a okoliczności te miały wpływ na
dochody deklarowane przez N. S. do MOPR-u w S. i to w taki sposób, że gdyby
uwzględniały uzyskiwane od D. C. środki i przedmioty, to przekraczałyby wysokość
progu dla uzyskiwania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o jakim mowa w art.
9 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tak sąd II instancji
nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w zakresie wysokości w jakiej D. C. miał dokładać
się do opłat, a nadto do utrzymania dzieci i nie wykazał, aby okoliczności te miały
wpływ na dochody deklarowane przez N. S. do MOPR-u w S. i to w taki sposób, że
gdyby uwzględniały uzyskiwane od D. C. środki i przedmioty, to przekraczałyby
wysokość progu dla uzyskiwania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o jakim
mowa w art. 9 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskutek
czego stwierdzenie, że N. S. dopuściła się przestępstwa a art. 286 § 1 k.k. jest
przedwczesne i nie jest poparte dowodowe;
V KS 18/25
3
2. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść
zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. poprzez dowolną,
a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonaną na
niekorzyść oskarżonej N. S. wyrażającą się w powierzchownej, wybiórczej i
jednostronnej ocenie materiału dowodowego, w sposób sprzeczny ze wskazaniami
wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zasad logiki i prawidłowego rozumowania, a
w ślad za tym wydanie orzeczenia z pominięciem szczegółowej analizy szeregu
dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, z jednoczesnym pominięciem
okoliczności i dowodów przemawiających na korzyść oskarżonej:
a) odmowę nadania przymiotu wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonej N. S., w
zakresie w jakim sąd II instancji uznał, iż oskarżona zmierzała do umniejszenia
bądź uniknięcia odpowiedzialności karnej w sytuacji, gdy szczerze, szczegółowo i
zupełnie właściwości i warunki życiowe w inkryminowanym czasie i brak realnego
wsparcia od D. C.;
b) zaniechanie nadania odpowiedniej wagi i należytego znaczenia dla zeznań
A. Z. i M. O. w zakresie w jakim wskazały, iż oskarżona z D. C. nie prowadzili
wspólnego gospodarstwa domowego, a D. C. przebywał w domu jedynie okresowo,
dodatkowo nadużywał wówczas alkoholu, sporadycznie przekazywał pieniądze N.
S. na utrzymanie dzieci, a miały stały i bliski kontakt z oskarżoną N. S., a przez to
były dobrze zorientowane w sytuacji rodzinnej i majątkowej oskarżonej;
c) nadanie waloru wiarygodności informacjom znajdującym się w aktach
nadzoru w sprawie […] III Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej w S., jak również
zeznaniom K. K. – i pominięcie, iż w rzeczywistości tak N. S., jak i D. C. obawiali się
grożącej odpowiedzialności karnej D. C. z tytułu jego nie alimentacji
– a zatem przekazywali informacje – korzystne z punktu jego sytuacji
prawnokarnej, tym bardziej, iż nie chciał on po raz kolejny odbyć kary pozbawienia
wolności w systemie zamkniętym;
d) zaniechanie dokonania jakichkolwiek ustaleń w zakresie wysokości w jakiej
D. C. miał dokładać się do opłat, a nadto do utrzymania dzieci i zaniechanie
wykazania, aby okoliczności te miały wpływ na dochody deklarowane przez N. S.
do MOPR-u w S. i to w taki sposób, że gdyby uwzględniały uzyskiwane od D. C.
środki i przedmioty, to przekraczałyby wysokość progu dla uzyskiwania świadczeń
V KS 18/25
4
z funduszu alimentacyjnego, o jakim mowa w art. 9 pkt 2 ustawy o pomocy osobom
uprawnionym do alimentów.
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wywiedziona przez obrońcę skarga nie zawierała argumentacji mogącej
skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Tytułem wstępu wskazać należy, że zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k.
nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi na wyrok sądu odwoławczego
można wnieść wówczas, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego
orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza treść art. 437 k.p.k. lub też gdy
przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art.
439 § 1 k.p.k. Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie
pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu I
instancji jedynie, gdy wykaże, iż w sprawie istnieje jeden z trzech wypadków:
1) dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art.
439 § 1 k.p.k.;
2) na przeszkodzie dokonania korekty orzeczenia pierwszoinstancyjnego stoi
dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co wymaga dokonania analizy
istniejącego materiału i wykazania wad w rozumowaniu sądu meriti;
3) konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego w całości na nowo.
Sąd odwoławczy jest bezwzględnie zobowiązany do wskazania, która z
okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła in concreto
podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty, które
doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego
2019 roku, sygn. IV KS 3/19, Lex 2616241). To te okoliczności jednoznacznie
wyznaczają więc zakres badania skargi przez Sąd Najwyższy, ograniczając
przedmiot sprawy po myśli art. 539a § 1 k.p.k. do weryfikacji czy stwierdzone przez
sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego.
Formułując pierwszy z zarzutów, obrońca w sposób niebudzący wątpliwości
zakwestionował brak potrzeby uchylenia wyroku sądu rejonowego z uwagi na
zaistnienie okoliczności z art. 454 § 1 k.p.k. Tymczasem bezspornie podanym
V KS 18/25
5
przez sąd powodem wydania wyroku kasatoryjnego było stwierdzenie potrzeby
ponowienia przewodu sądowego na nowo w całości, na co jednoznacznie wskazuje
konstatacja sądu odwoławczego, iż „ponownie rozpoznając sprawę sąd rejonowy
winien przeprowadzić postępowanie od nowa i ponownie dokonać kompleksowej
oceny dowodów” (vide strona 11 uzasadnienia tego sądu). Tym samym
sformułowany w skardze zarzut nie dotykał istoty decyzji o uchyleniu zaskarżonego
wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a na podstawie art. 536
k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. rozpoznający skargę Sąd Najwyższy związany jest
granicami podniesionych w skardze zarzutów (por. postanowienie SN z dnia 4
listopada 2021 r., IV KZ 43/21, LEX nr 3333551).
Analiza z kolei drugiego zarzutu wskazuje, iż obrońca zdaje się mylić skargę
na wyrok sądu odwoławczego z kolejnym zwyczajnym środkiem odwoławczym,
domagając się totalnej kontroli całego orzeczenia sądu ad quem, i to nie przez
pryzmat przyczyn określonych w art. 539a § 3 k.p.k., a w ramach kontroli totalnej,
mającej w istocie stanowić rozpoznanie sprawy w trzeciej instancji. Wprost wyraża
on bowiem swoje niezadowolenie z wyniku zaprezentowanej przez sąd odwoławczy
oceny dowodów manifestując swoje, odmienne, spojrzenie na tę kwestię. Sąd
Najwyższy w postępowaniu skargowym nie jest jednak uprawniony do kontroli
przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów
w aspekcie odpowiedzialności oskarżonej, gdyż skarga na wyrok sądu
odwoławczego uchylający wyrok sądu I instancji nie jest środkiem służącym
weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji (por. postanowienie SN z dnia
29 stycznia 2021 r., V KS 33/20, LEX nr 3160402; postanowienie SN z dnia 2
grudnia 2020 r., II KS 16/20, OSNK 2023, nr 11-12, poz. 47). Sąd Najwyższy, z
uwagi na prawne uwarunkowania skargi z rozdziału 55a k.p.k., nie jest także
uprawniony do oceny prawidłowości kontroli odwoławczej przeprowadzonej w tej
sprawie. Zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu skargowym jest bowiem
bardzo ograniczony. Postępowanie to ma na celu jedynie stwierdzenie, czy
uchylając wyrok sądu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego
rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku
kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było
w konkretnej sprawie konieczne. Sąd Najwyższy nie może badać, czy zaistniały
V KS 18/25
6
merytoryczne podstawy do wydania określonego wyroku. Przepis art. 539a § 3
k.p.k. nie przyznaje mu bowiem kompetencji do dokonywania oceny zebranego w
sprawie materiału dowodowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11
czerwca 2021 r., III KS 1/21, LEX nr 3191832; z dnia 31 maja 2021 r., V KS 13/21,
LEX nr 3181550).
W niniejszej sprawie sąd odwoławczy wskazał w uzasadnieniu swego
wyroku konkretną podstawę orzekania kasatoryjnego, mieszczącą się w
ustawowym katalogu podstaw wymienionych w art. 437 § 2 in fine k.p.k. Podstawa
ta nie została skutecznie zakwestionowana przez autora skargi, co spowodowało
konieczność jej oddalenia.
Z uwagi na sytuację materialną oskarżonej Sąd Najwyższy postanowił o
zwolnieniu jej od kosztów sądowych postępowania skargowego, obciążając nimi
Skarb Państwa.
[PŁ]
[a.ł]
