V KO 113/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Stanisław Stankiewicz
Dnia 24 lipca 2025 r.
w sprawie A.G. oskarżonego 278 § 1 k.k. i in.
oraz A.L. oskarżonego z art. 291 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 lipca 2025 r.,
inicjatywy wyrażonej w postanowieniu Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim
z dnia 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II K 1496/18,
w przedmiocie przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu,
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. a contrario
p o s t a n o w i ł:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim, wskazanym postanowieniem,
powołując „art. 37 k.p.k.” (powinno być: art. 37 § 1 k.p.k.), wystąpił do Sądu
Najwyższego o „przekazanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu”.
W uzasadnieniu inicjatywy wskazano m.in., że od dnia 27 grudnia 2018 r.,
kiedy to do Sądu wnioskującego wpłynął akt oskarżenia, mimo wielokrotnych prób,
nie udało się rozpocząć przewodu sądowego. Przeszkodą jest stan zdrowia
oskarżonego A.G. (zamieszkałego w W.), który „uniemożliwia mu stawiennictwo do
Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim i powoduje konieczność odraczania
kolejnych wyznaczonych terminów rozpraw”. Podniesiono również, że z treści opinii
V KO 113/25
2
biegłego lekarza oraz przeprowadzonego przez kuratora wywiadu środowiskowego
wynika, że oskarżony nie ma możliwości stawiennictwa na rozprawę. Zdaniem
Sądu „przez pojęcie dobra wymiaru sprawiedliwości rozumie się także interes
wymiaru sprawiedliwości w szybkim rozpoznaniu sprawy”, zaś „w niniejszej sprawie
interes ten jest zagrożony, ponieważ dotychczasowy przebieg postępowania i
okoliczności dotyczące oskarżonego nie wskazują, aby doszło do szybkiego
zakończenia postepowania z uwagi na trudności wynikające z jego stanu zdrowia”.
W przekonaniu Sądu wnioskującego „zachodzi przesłanka przekazania sprawy do
rozpoznania i rozstrzygnięcia imieniu Sądowi równorzędnemu, znajdującemu się
jak najbliżej miejsca zamieszkania oskarżonego”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Inicjatywa Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim nie zasługiwała, na
tym etapie postępowania, na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy wyjątkowy charakter instytucji przekazania
sprawy innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości
i potrzebę restryktywnej wykładni owej przesłanki, gdyż stwierdzenie jej wystąpienia
wiąże się z modyfikacją kodeksowego porządku w zakresie ustalania właściwości
miejscowej sądu, znajdującego przecież umocowanie konstytucyjne (art. 45 ust. 1
Konstytucji RP). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przekazanie
sprawy w trybie art. 37 k.p.k. jest możliwe także w sytuacji, gdy ustalony i
potwierdzony zły stan zdrowia oskarżonego wyklucza w ogóle możliwość jego
uczestnictwa w procesie przed sądem miejscowo właściwym, odległym od miejsca
zamieszkania oskarżonego, bądź ocena tego stanu zdrowia nie jest aż tak
kategoryczna, ale kondycja zdrowotna znacznie utrudnia jego obecność na
rozprawie w tym sądzie, ze względu na narażanie zdrowia i życia tego oskarżonego
na poważne niebezpieczeństwo (por. postanowienia SN: z 12 sierpnia 2008 r., II
KO 50/08; z 21 lipca 2011 r., III KO 51/11; z 20 kwietnia 2021 r., IV KO 41/21; z 25
sierpnia 2022 r., V KO 76/22; z 31 sierpnia 2022 r., III KO 85/22; z 7 września 2022
r., IV KO 87/22; z 8 lutego 2023 r., IV KO 3/23).
Zdefiniowane więc w praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego pojęcie dobra
wymiaru sprawiedliwości, w znaczeniu nadanym przez omawianą instytucję,
uregulowaną w art. 37 k.p.k., wyraża się w zagwarantowaniu realizacji prawa do
V KO 113/25
3
rzetelnego procesu, a to poprzez dyrektywę rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki (art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k.), jak też realne prawo oskarżonego
do uczestnictwa w procesie (art. 374 § 1 k.p.k.). W sytuacji zatem, w której stan
zdrowia oskarżonego uniemożliwia realizację powyższych gwarancji, zaś
przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu wyeliminowałoby zaistniałe
przeszkody, uznaje się, że zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniający zmianę
właściwości miejscowej sądu w powyższym trybie (por. postanowienia SN: z 2
czerwca 2022 r., III KO 51/22; z 25 lipca 2022 r., III KO 72/22).
Rzecz jednak w tym, że na podstawie dostępnych Sądowi Najwyższemu akt
nie da się racjonalnie stwierdzić, aby w przedstawionej sprawie okoliczność
utrudniająca sprawne prowadzenie postępowania i uzasadniająca zmianę
właściwości miejscowej, w rzeczywistości miała miejsce.
Po pierwsze, z materiału aktowego nie wynika wcale, aby faktycznie stan
zdrowia oskarżonego A. G. stanowił bezwzględne przeciwwskazanie do odbywania
podróży z miejsca jego zamieszkania do siedziby sądu właściwego, trwale
uniemożliwiał, czy też w sposób istotny utrudniał mu stawiennictwo przed sądem
właściwym. Załączona do akt sprawy opinia biegłego lekarza sądowego R.U., na
którą w swoim wniosku powołuje się Sąd Rejonowy, prezentuje de facto wnioski
tożsame z tymi, które wskazane zostały we wcześniejszej opinii sądowo-lekarskiej.
Mianowicie zdaniem biegłego „z uwagi na niedowład połowiczny oskarżony nadal
nie może samodzielnie odbyć podróży z miejsca zamieszkania do budynku Sądu
Rejonowego w Stargardzie Gdańskim publicznymi środkami transportu, stan jego
zdrowia pozwala natomiast jemu na udział w rozprawie sądowej przed Sądem
Rejonowym w Starogardzie Gdańskim tylko w przypadku odbycia podróży innymi,
niż publiczne środkami transportu z obecnością osoby opiekującej” (vide opinie k.
362 i k. 267). Zatem biegły nie stwierdził, że z uwagi na stan zdrowia stawiennictwo
oskarżonego przed ww. Sądem Rejonowym jest zupełnie wykluczone, natomiast
wskazał, że oskarżony do Sądu właściwego stawić się może po spełnieniu
pewnych warunków. Co istotne, stanowisko w tym zakresie nie zawiera szerszego
uzasadnienia, co uniemożliwia ustalenie dlaczego takie właśnie stanowisko
zaprezentował biegły.
V KO 113/25
4
Po drugie, bliżej niezrozumiała lakoniczność samego pytania Sądu
Rejonowego (k. 336) zadanego biegłemu lekarzowi sądowemu, spowodowała, że
biegły w ogóle nie wypowiedział się w kwestii terminu i rokowań co do poprawy
stanu zdrowia oskarżonego A. G. Z punktu widzenia tej sprawy, z przedłożonej
opinii nie wynika też, czy zdaniem biegłego, schorzenie to nie stanowi innej ciężkiej
choroby w rozumieniu art. 22 § 1 k.p.k. i umożliwia, aby oskarżony, po dowiezieniu
go, mógłby stawić się przed sądem bliższym jego miejsca zamieszkania (in
concreto Sądem Rejonowym we Włocławku). Oczywiste jest, że w obu tych
przypadkach (zarówno stawiennictwa oskarżonego przed sądem właściwym, jak i
stawiennictwa przed sądem bliskim jego miejsca zamieszkania), wymaga jest
pomoc innej osoby, która dowiezie oskarżonego do siedziby sądu, a jedyną różnicą
jest czas podróży. Powyższej kwestii nie wyjaśniają również wyniki
przeprowadzonego przez kuratora wywiadu środowiskowego, do których odwołuje
się Sąd wnioskujący.
Po trzecie, przypomnieć należy, że postanowieniem z dnia 30 listopada 2023
r. (sygn. akt V KO 103/23), wydanym w sprawie oskarżonego A. G., Sąd Najwyższy
nie uwzględnił już wcześniej tożsamego wniosku Sądu Rejonowego w Starogardzie
Gdańskim, o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, w trybie art. 37 §
1 k.p.k. W pisemnym uzasadnieniu zapadłego wówczas orzeczenia Sąd Najwyższy
również miał na uwadze, że „(…) A. G. z uwagi na niedowład połowiczny nie może
samodzielnie odbyć podróży z miejsca zamieszkania do budynku Sądu
Rejonowego w Stargardzie Gdańskim publicznymi środkami transportu, ale stan
jego zdrowia pozwala natomiast mu na udział w rozprawie sądowej przed tym
Sądem w przypadku odbycia podróży innymi, niż publiczne środkami transportu”.
Nie sposób jednakże pominąć, wypunktowanej w cytowanym stanowisku Sądu
Najwyższego, niekonsekwencji Sądu Rejonowego prezentowanej w toku
prowadzenia przedmiotowego postępowania, a zwłaszcza „(…) nadmiernej
tolerancji Sądu wobec postawy oskarżonego A. G., na którym ciąży obowiązek
usprawiedliwienia niestawiennictwa na rozprawie, o ile nie chce, by odbyła się pod
jego nieobecność (art. 117 § 2 k.p.k.), a gdy powodem tego stanu jest stan zdrowia,
w sposób określony w art. 117 § 2a k.p.k.” i która to postawa wprost zdaje się
wskazywać na „lekceważenie przez oskarżonego poleceń Sądu”. Nadto, już
V KO 113/25
5
uprzednio dobitnie podkreślono, że „w polu widzenia Sądu powinien być nie tylko
art. 37 k.p.k., ale również art. 117 § 3a k.p.k.” (vide s. 4 in medio uzasadnienia
postanowienia SN z 30 listopada 2023 r., V KO 103/23). Tymczasem wskazania
tego Sąd wnioskujący w ogóle nie dostrzegł. Nota bene Sąd Rejonowy nie
zauważył również, że z przedłożonych przez biegłego R.U. opinii sądowo-
lekarskich jasno wynika, iż „z uwagi na cechy otępienne, w opinii biegłego, udział
oskarżonego w rozprawie sądowej wymaga pomocy adwokata”.
W tym stanie rzeczy, w przedłożonej inicjatywie w sposób racjonalny nie
wykazano, aby stan zdrowia oskarżonego uniemożliwiał realizację gwarancji
rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k.) oraz
realnego prawa oskarżonego do uczestnictwa w procesie (art. 374 § 1 k.p.k.) przed
Sądem właściwym - Sądem Rejonowym w Starogardzie Gdańskim i należałoby
zastosować tzw. właściwość delegacyjną na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. Nie jest
żadnym novum stwierdzenie, że instytucja określona w art. 37 § 1 k.p.k. ma
charakter wyjątkowy, a zatem stosowana może być w sytuacjach, gdy szczególne i
nadzwyczajne względy związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości przemawiają
za taką koniecznością. Nadto, nie można zapominać o tym, że z woli racjonalnego
ustawodawcy przepisy K.p.k. mają na celu takie ukształtowanie postępowania
karnego, aby zostały uwzględnione prawnie chronione interesy pokrzywdzonego
(art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.). Oskarżycielem posiłkowym jest A. D., reprezentowany przez
pełnomocnika, który niejednokrotnie monitował już „o przyśpieszenie procedowania
w przedmiotowej sprawie”. Oceniane wystąpienie Sądu właściwego było zatem - w
tym świetle - przedwczesne.
Jedynie na marginesie ponownie odnotować należy wady procedowania
Sądu właściwego, o których była już mowa zarówno w uzasadnieniu
wcześniejszego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2023 r.
(sygn. akt V KO 103/23), jak i postanowieniu Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia
4 listopada 2020 r., wydanego w sprawie o sygn. akt V KO 461/20.
Sąd Rejonowy organizując rozprawę winien zatem uzyskać od stron
stanowisko co do ewentualnych wniosków dowodowych oraz podjąć odpowiednie
działania logistyczne, pozwalające w miarę możliwości sprawnie przeprowadzić
niezbędne dowody oraz odpowiednio wcześnie powiadomić o jej terminie
V KO 113/25
6
oskarżonego (i jego obrońcę). Ilość dowodów do przeprowadzenia na rozprawie,
wskazuje, że przewód sądowy może i powinien zostać zamknięty w rozsądnym
terminie.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, orzeczono jak w sentencji.
[WB]
[r.g.]
