Art. 374.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 374 KPK reguluje udział oskarżonego oraz niektórych innych stron w rozprawie. Oskarżony ma prawo uczestniczyć w rozprawie, ale przewodniczący albo sąd mogą uznać jego obecność za obowiązkową. W sprawach o zbrodnie obecność oskarżonego jest obowiązkowa podczas czynności wskazanych w art. 385 i art. 386 KPK. Przewodniczący może także wydać zarządzenie, które ma zapobiec opuszczeniu przez oskarżonego sądu przed zakończeniem rozprawy. Na wniosek prokuratora przewodniczący może wyrazić zgodę na zdalny udział oskarżonego, jeżeli pozwalają na to względy techniczne. Przepis określa również zasady udziału na odległość stron pozbawionych wolności, obrońcy, tłumacza oraz osoby obecnej przy stronie w miejscu jej pobytu.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 374 KPK stosuje się w toku rozprawy karnej, gdy rozstrzygane jest, czy i w jaki sposób oskarżony lub inna strona będzie w niej uczestniczyć. Szczególne znaczenie ma on, gdy oskarżony jest pozbawiony wolności albo gdy prokurator wnosi o jego udział przy użyciu urządzeń przekazujących obraz i dźwięk. Oskarżony, oskarżyciel posiłkowy albo oskarżyciel prywatny pozbawieni wolności mogą zostać zwolnieni z obowiązku stawiennictwa w sądzie, jeśli zapewniono im zdalny udział w rozprawie. W miejscu pobytu takiej strony uczestniczy referendarz sądowy, asystent sędziego zatrudniony w właściwym sądzie albo przedstawiciel administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego. Gdy obrońca przebywa w innym miejscu niż oskarżony, sąd może zarządzić przerwę umożliwiającą im kontakt telefoniczny, o ile wniosek rzeczywiście służy prawu do obrony.

3. Przykład codziennego zastosowania

Oskarżony przebywa w areszcie śledczym, a sąd chce przeprowadzić rozprawę bez jego transportowania do budynku sądu. Przewodniczący może zwolnić go z obowiązku stawiennictwa, jeżeli zapewniono połączenie umożliwiające jednoczesny bezpośredni przekaz obrazu i dźwięku. W areszcie przy oskarżonym będzie obecny przedstawiciel administracji tej jednostki, a jego obrońca co do zasady bierze udział w tym samym miejscu albo może stawić się w sądzie. Jeżeli obrońca jest w sądzie, a oskarżony potrzebuje z nim rozmowy telefonicznej, sąd może zarządzić przerwę na oznaczony czas, aby rozprawa mogła być kontynuowana tego samego dnia.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Prawo oskarżonego do udziału w rozprawie nie oznacza, że jego obecność zawsze jest dobrowolna, ponieważ przewodniczący albo sąd mogą uznać ją za obowiązkową. Nie każdy zdalny udział odbywa się automatycznie, gdyż w przypadku oskarżonego wymaga on wniosku prokuratora, zgody przewodniczącego oraz braku przeszkód technicznych. Zwolnienie z obowiązku stawiennictwa przewidziane w § 4 dotyczy stron pozbawionych wolności i jest związane z zapewnieniem im udziału na odległość. Przerwa na kontakt obrońcy z oskarżonym nie musi zostać zarządzona, gdy wniosek w oczywisty sposób nie służy realizacji prawa do obrony, zwłaszcza gdy zmierza do zakłócenia lub nieuzasadnionego przedłużenia rozprawy. Udział tłumacza przy rozprawie prowadzonej w tym trybie podlega odrębnym zasadom wskazanym w § 8. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.