Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 117.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Uprawnionego do wzięcia udziału w czynności procesowej zawiadamia się o jej czasie i miejscu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2.Czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona, oraz jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że niestawiennictwo wynikło z powodu przeszkód żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn, a także wtedy, gdy osoba ta usprawiedliwiła należycie niestawiennictwo i wnosi o nieprzeprowadzanie czynności bez jej obecności, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2a.Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby oskarżonych, świadków, obrońców, pełnomocników i innych uczestników postępowania, których obecność była obowiązkowa lub którzy wnosili o dopuszczenie do czynności, będąc uprawnionymi do wzięcia w niej udziału, wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, wystawionego przez lekarza sądowego.

§ 3.W razie niestawiennictwa strony, obrońcy lub pełnomocnika, których stawiennictwo jest obowiązkowe, czynności procesowej nie przeprowadza się, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 3a.Niestawiennictwo strony, która została należycie zawiadomiona o czynności procesowej, niezależnie od jego przyczyny, nie stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu tej czynności, jeżeli stawił się jej obrońca lub pełnomocnik. Nie dotyczy to czynności, w której udział strony jest obowiązkowy.

§ 4.(uchylony)

§ 5.Przepisu § 2a nie stosuje się do osób pozbawionych wolności, których zasady usprawiedliwiania niestawiennictwa regulują odrębne przepisy.

Wyjaśnienie przepisu

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 117 KPK reguluje zasady informowania osób uprawnionych o czasie i miejscu czynności procesowej. Zasadą jest, że osoba mająca prawo wziąć udział w takiej czynności powinna zostać o niej zawiadomiona, chyba że ustawa przewiduje inne rozwiązanie. Przepis określa również sytuacje, w których czynności nie należy przeprowadzać z powodu nieobecności osoby uprawnionej. Dotyczy to w szczególności braku dowodu zawiadomienia, uzasadnionego przypuszczenia, że nieobecność wynikała z przeszkód żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn, a także należycie usprawiedliwionej nieobecności połączonej z wnioskiem o nieprzeprowadzanie czynności bez tej osoby. Artykuł odrębnie odnosi się do obowiązkowej obecności strony, obrońcy albo pełnomocnika oraz do usprawiedliwiania choroby.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 117 KPK stosuje się przy czynnościach procesowych, w których określona osoba jest uprawniona do udziału. Jeżeli nie ma dowodu, że taka osoba została zawiadomiona o czynności, co do zasady nie powinna ona zostać przeprowadzona. Taki sam skutek może wystąpić, gdy są podstawy do przyjęcia, że niestawiennictwo nastąpiło wskutek przeszkód żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn. W przypadku choroby oskarżonego, świadka, obrońcy, pełnomocnika i innych wskazanych uczestników wymagane jest zaświadczenie lekarza sądowego potwierdzające niemożność stawienia się, jeżeli obecność była obowiązkowa albo osoba wnioskowała o dopuszczenie do czynności. Wobec osób pozbawionych wolności zasady usprawiedliwiania niestawiennictwa określają odrębne przepisy.

Przykład codziennego zastosowania

Świadek został zawiadomiony o terminie czynności procesowej, lecz w dniu jej przeprowadzenia zachorował i nie może się stawić. Jeżeli jego udział jest objęty sytuacją wskazaną w art. 117 § 2a KPK, usprawiedliwienie choroby wymaga zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. Gdy świadek prawidłowo usprawiedliwi nieobecność i wniesie o nieprzeprowadzanie czynności bez jego udziału, zastosowanie może mieć zasada z art. 117 § 2 KPK. Inaczej przedstawia się sytuacja strony należycie zawiadomionej, gdy na czynność stawił się jej obrońca lub pełnomocnik, o ile osobisty udział strony nie jest obowiązkowy.

Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Nie każda nieobecność automatycznie blokuje przeprowadzenie czynności procesowej. Art. 117 § 3a KPK wyraźnie przewiduje, że nieobecność należycie zawiadomionej strony nie stanowi przeszkody, gdy stawił się jej obrońca lub pełnomocnik, z wyjątkiem czynności wymagającej udziału tej strony. Błędem jest także traktowanie każdego zaświadczenia medycznego jako wystarczającego usprawiedliwienia w przypadkach objętych § 2a, ponieważ przepis wymaga zaświadczenia lekarza sądowego. Nie można również pomijać zastrzeżeń, że ustawa może stanowić inaczej, ponieważ artykuł przewiduje od nich wyjątki. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy trzeba zawiadomić osobę uprawnioną o czynności procesowej?

Tak, art. 117 § 1 KPK ustanawia zasadę zawiadamiania o czasie i miejscu czynności. Wyjątek może wynikać z ustawy.

Czy czynność można przeprowadzić bez dowodu zawiadomienia?

Co do zasady nie. Art. 117 § 2 KPK wskazuje brak dowodu powiadomienia jako przeszkodę do przeprowadzenia czynności.

Jak usprawiedliwić nieobecność z powodu choroby?

W przypadkach wskazanych w art. 117 § 2a KPK konieczne jest zaświadczenie lekarza sądowego potwierdzające niemożność stawienia się.

Czy nieobecność strony zawsze wstrzymuje czynność?

Nie. Jeżeli strona została należycie zawiadomiona, a stawił się jej obrońca lub pełnomocnik, czynność może zostać przeprowadzona, chyba że udział strony jest obowiązkowy.

Czy art. 117 KPK dotyczy osób pozbawionych wolności?

Przepis § 2a nie ma do nich zastosowania. Ich zasady usprawiedliwiania niestawiennictwa regulują odrębne przepisy.

Orzeczenia do tego artykułu

Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy