V KO 111/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Adam Roch
Dnia 24 lipca 2025 r.
w sprawie R.K.
skazanego z art. 279 § 1 k.k. i in.
w Izbie Karnej
po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 roku
na posiedzeniu bez udziału stron
sprawy w przedmiocie pisma obrońcy sygnalizującego potrzebę wznowienia
postępowania kasacyjnego zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 5 lipca 2023 roku, sygn. akt V KK 203/23
na podstawie art. 540 § 1 k.p.k. a contrario oraz art. 638 k.p.k.
postanowił:
1. stwierdzić niedopuszczalność wznowienia z urzędu
postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem
Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2023 roku, sygn. akt V KK
203/23;
2. kosztami sądowymi postępowania wznowieniowego obciążyć
Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 24 czerwca 2025 roku obrońca skazanego R.K. wskazał na
potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2023 roku, sygn. akt V KK
203/23. W argumentacji wniosku wskazano, że w postępowaniu kasacyjnym
V KO 111/25
2
zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza wymieniona w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k., a to z uwagi na rozpoznanie kasacji przez sędziego Sądu Najwyższego A.B.,
który na swój urząd powołany został na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Przypomnieć trzeba, że zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie
zgodnie wskazuje się, iż wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania na
podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na
wniosek strony (zob. np. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja
2005 r. sygn. I KZP 5/05). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art. 9 § 2 k.p.k.
nie implikuje po stronie sądu, do którego skierowano ów wniosek, ani prawa, ani
obowiązku jego rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia
2022 r., sygn. IV KZ 55/21). Jednocześnie brak jest możliwości postąpienia z
pismem sygnalizacyjnym tak, jakby stanowiło ono wniosek o wznowienie
postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2021 r., sygn. V
KZ 39/21). Okoliczności w nim podniesione mogą jedynie zostać zweryfikowane z
urzędu.
Pismo winno zatem zostać potraktowane jako sygnalizacja potrzeby
wznowienia postępowania z urzędu i w takim trybie ocenione. Rzecz jednak w tym,
że w okolicznościach prawnych niniejszej sprawy brak było podstaw do
dokonywania oceny pisma nawet w tym trybie. Przypomnieć bowiem należy, iż już
w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2000 r., sygn. akt I KZP
37/2000 (OSNKW 2000, z. 9-10, poz. 78), podkreślono, iż oddalenie kasacji jest
jakościowo czymś zupełnie odmiennym niż utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w
mocy. Oddalając kasację sąd orzeka jedynie o niezasadności wniesionej skargi
kasacyjnej, nie wkracza zaś w żadnym zakresie w sferę, w której wyrok kończący
postępowanie korzysta już z powagi rzeczy osądzonej. Podkreślono, że z istoty
postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest też ono postępowaniem
zmierzającym do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie
karnej” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka
V KO 111/25
3
i podstawowych wolności, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania
zasadności tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest kasacja,
wniesionego już po prawomocnym zakończeniu postępowania. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego od wielu lat dominuje pogląd, że niedopuszczalny z mocy
ustawy jest wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego, gdyż orzeczenie
Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest orzeczeniem kończącym
postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k.
Orzeczeniem takim może być jedynie wydane przez Sąd Najwyższy, po uchyleniu
w wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie następcze o umorzeniu
postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego (por. np. postanowienia Sądu
Najwyższego z dni: 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99, OSNKW 2001, z. 7-8, poz. 67,
27 czerwca 2001 r., III KO 115/00, OSNKW 2001, z. 9-10, poz. 83, 25 listopada
2010 r., V KO 87/10, R-OSNKW 2010, poz. 2369 i powołane w nim orzeczenia, 19
sierpnia 2015 r., IV KO 46/15, OSNKW 2015, z. 12, poz. 104).
W złożonym piśmie wskazano co prawda na istnienie w orzecznictwie Sądu
Najwyższego poglądu odmiennego, dopuszczającego możliwość wznowienia
postępowania kasacyjnego w sytuacji analogicznej jak przedmiotowa, jednak
przedstawiana w judykaturze na jego poparcie argumentacja nie jest trafna, a
przynajmniej przekonująca na tyle, aby doprowadzić do diametralnej zmiany
ugruntowanego postrzegania relacji postępowania kasacyjnego i wznowieniowego,
któremu wyraz daje wieloletnie ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, w
tym także w składzie poszerzonym – patrz postanowienie składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22, OSNK 2023/4/20 (por.
także postanowienie SN z dnia 30 marca 2023 r., I ZO 76/22, LEX nr 3511709).
Dostrzec również należy, że kwestia dopuszczalności wznowienia
postępowania kasacyjnego stała się przedmiotem obszernych rozważań Sądu
Najwyższego przedstawionych w postanowieniu z 9 lipca 2025 roku, gdzie
jednoznacznie wykluczono dopuszczalność takiego postępowania (postanowienie
SN z dnia 9 lipca 2025 r., I KK 17/25, LEX nr 3889194).
Powyższego nie zmieniają także tezy wynikające z orzecznictwa
międzynarodowych trybunałów, bowiem nie stwarzają one nowej formalnej
podstawy umożliwiającej wzruszanie orzeczeń Sądu Najwyższego w przedmiocie
V KO 111/25
4
kasacji, nieodnoszących się do odpowiedzialności karnej danej osoby. Kwestia ta
również została szeroko zaprezentowana w ww. judykacie i nie ma potrzeby jej
ponawiania.
Tylko na marginesie wskazać można, iż zakres związania konkretnym
orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka określa art. 46 ust. 1.
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jak zauważa się
w doktrynie, zakres obowiązku wykonania wyroku ETPCz jest wyznaczony
granicami podmiotowymi i przedmiotowymi sprawy rozstrzyganej przez ten
Trybunał. Orzeczenia ETPCz nie mają mocy powszechnie obowiązującej, obejmują
jedynie strony postępowania, tj. stronę skarżącą i państwo-stronę, a tylko wyroki
pilotażowe, o których mowa w art. 61 Regulaminu ETPCz, ze swej istoty mają
zasięg wykraczający poza sprawę główną (por. m. in. P. Grzegorczyk, Skutki
wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w krajowym porządku prawnym,
Przegląd Sądowy 2006, nr 6, s. 17, M. Wąsek-Wiaderek, O dopuszczalności
wznowienia postępowania karnego z powodu orzeczenia europejskiego trybunału
praw człowieka stwierdzającego naruszenie praw człowieka w podobnej sprawie,
Białostockie Studia Prawnicze, 2014, z. 15, s. 119; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 4 marca 2025 r., III KS 45/24, LEX nr 3841349; glosa prof. R.
Kmiecika do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r., I KZP 14/14,
OSP 2015, nr 2, s. 290-292). Związanie natomiast sądów wykładnią Konwencji,
zawartą w orzecznictwie ETPCz, nie oznacza przyznania kompetencji i
jednocześnie odpowiedzialności za likwidowanie kolizji norm ustawowych i
konwencyjnych sędziom, to bowiem przede wszystkim do ustawodawcy należy
dbanie o zgodność przepisów ustawowych z Konwencją (por. M. Wąsek-Wiaderek,
O dopuszczalności…, s. 118; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada
2024 r., II KK 393/24, LEX nr 3778021).
Z przedstawionych wyżej względów orzeczono jak na wstępie, kosztami
sądowymi postępowania wznowieniowego na podstawie art. 638 k.p.k. obciążając
Skarb Państwa.
[WB]
[a.ł]
V KO 111/25
5
