V KK 377/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 listopada 2025 r.
SSN Dariusz Kala (przewodniczący)
SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
Protokolant Katarzyna Wełpa
przy udziale prokuratora del. do Prokuratury Krajowej Krzysztofa Urgacza
w sprawie J. G.,
skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 191 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r.,
kasacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 2530/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku
z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt II K 82/24,
1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok,
a także utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-
Północ w Gdańsku z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt II K 82/24 i
na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. umarza postępowanie;
2. kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa;
3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. Z.
N. - Kancelaria Adwokacka w G. 1. – kwotę 885,60 zł (osiemset
osiemdziesiąt pięć złotych i sześćdziesiąt groszy), w tym 23%
V KK 377/25
2
VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji
na rzecz skazanego J. G.
Antoni Bojańczyk Dariusz Kala Anna Dziergawka
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 listopada 2024
r., sygn. akt II K 82/24, uznał oskarżonego J. G. za winnego tego, że w dniu 25
października 2023 r. w G.1. przy ul. L. grożąc W. H. popełnieniem przestępstwa
przeciwko życiu i zdrowiu poprzez położenie dłoni na przypiętym do pasa pistolecie
pneumatycznym usiłował zmusić ją do sprzedaży wódki marki Ż. o pojemności 100
ml o wartości 9,99 zł, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na interwencję
właściciela sklepu - M. P. , czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 k.k.
w zw. z art. 191 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 191 § 1 1 k.k. wymierzył karę 8
miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), na poczet której zaliczył oskarżonemu okres
rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 25 października 2023 r. godzina 15:20
do dnia 27 marca 2024 r. godzina 13:20, zaokrąglając w górę do pełnego dnia i
przyjmując, że jednej dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równy jednemu
dniowi kary pozbawienia wolności (art. 63 § 1 k.k.) (pkt II), a także rozstrzygnął w
przedmiocie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną oskarżonemu
z urzędu (pkt III) i kosztów sądowych (pkt IV) (k. 688 t. IV akt sprawy o sygn. II K
82/24).
Na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w
Gdańsku wyrokiem z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 2530/24, utrzymał w mocy
zaskarżony wyrok (k. 751 t. IV akt sprawy o sygn. II K 82/24).
Od powyższego orzeczenia kasację w dniu 12 maja 2025 r. złożyła obrońca
skazanego. Zaskarżyła wyrok w całości na korzyść J. G. i zarzuciła naruszenie
przepisów prawa procesowego, które miało bezpośredni wpływ na treść
rozstrzygnięcia, tj. art. 170 § 1a i § 2 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 201
k.p.k. w zw. z art. 368 § 2 k.p.k. wyrażające się w zaabsorbowaniu do orzeczenia
sądu ad quem uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji (zaistnienie tzw.
efektu przeniesienia) poprzez zastosowanie trybu, o którym mowa w art. 368 § 2
V KK 377/25
3
k.p.k., polegającego na nieuprawnionym oddaleniu wniosków dowodowych obrońcy
o dopuszczenie dowodu z (1) ustnej opinii uzupełniającej biegłych psychiatrów oraz
(2) opinii instytutu naukowego zajmującego się psychiatrią sądową w sytuacji, w
której między opiniami biegłych przeprowadzonymi w sprawie zachodzi sprzeczność
zewnętrzna, a przeprowadzenie ww. dowodów ma istotne znaczenie dla ustalenia
czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo, a także czy
zachodzą warunki, o których mowa w art. 31 § 1 lub 2 k.k. oparte o stwierdzenie, że
dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca zamierzał
udowodnić zgłoszonym wnioskiem dowodowym, a ponadto ocena okoliczności,
których wnioski te dotyczą wymaga posiadania wiadomości specjalnych.
Ewentualnie, w przypadku nie podzielenia przez Sąd Najwyższy zarzutów
przedstawionych powyżej, podniosła zarzut rażącej niewspółmierności kary
orzeczonej wobec skazanego wynikającą z niedostatecznego uwzględnia
okoliczności łagodzących wbrew dyrektywom wypływającym z art. 53 § 1 i 2 k.k.
Konkludując wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym, wstrzymanie jego wykonania na podstawie art. 532 § 1 k.p.k.,
zwolnienie skazanego od opłaty od kasacji, a także przyznanie od Skarbu Państwa
na jej rzecz wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
świadczonej z urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia kasacji w wysokości
dwukrotności stawki minimalnej określonej § 17 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa
albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu, powiększonej o kwotę podatku od towarów i
usług (k. 3-6 akt sprawy o sygn. V WKK 43/25).
Jak wynika z informacji uzyskanej przez pracownika Sekretariatu V Wydziału
Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 13 czerwca 2025 r. z
systemu PESEL-SAD, skazany J. G. zmarł w dniu […] grudnia 2024 r. (k. 19-24 akt
sprawy o sygn. V WKK 43/25).
W odpowiedzi na kasację z dnia 10 lipca 2025 r. prokurator wniósł o umorzenie
postępowania kasacyjnego wobec śmierci skazanego w trakcie postępowania
kasacyjnego (k. 34-35 akt sprawy o sygn. V WKK 43/25).
V KK 377/25
4
W związku z powzięciem wiedzy o śmierci skazanego na podstawie danych
ujawnionych przez Sąd Okręgowy w Gdańsku z danych z bazy PESEL-SAD, obrońca
w piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2025 r. wystąpiła z wnioskiem o zmianę
wniosków kasacyjnych, tj. uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie
postępowania oraz podtrzymała wniosek o przyznanie od Skarbu Państwa na jej
rzecz wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z
urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia kasacji na rzecz skazanego w wysokości
dwukrotności stawki minimalnej, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w
całości ani w części (k. 36 akt sprawy o sygn. V WKK 43/25).
W dniu 28 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku skierował do Sądu
Najwyższego akta sprawy o sygn. V Ka 2530/24 wraz z kasacją obrońcy i jej
wnioskiem o zmianę wniosków kasacyjnych w związku ze śmiercią skazanego, która
wpłynęła do Sądu Najwyższego w dniu 1 września 2025 r. (prezentata k. 1).
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V Izby Karnej z dnia 9 września
2025 r. przedmiotowa sprawa została zarejestrowana w repertorium „KK” pod
numerem 377/25 zaś na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej z dnia 3
września 2025 r. została przydzielona sędziemu referentowi (SSN Antoniemu
Bojańczykowi). Jednocześnie zarządzeniem z dnia 9 września 2025 r. nakazano
zwrócić się do Urzędu Stanu Cywilnego o nadesłanie aktu zgonu skazanego (k. 13).
W dniu 22 września 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo z Urzędu
Stanu Cywilnego m.st. Warszawy z dnia 17 września 2025 r. zawierające oryginał
odpisu skróconego aktu zgonu J. G. (k. 21-22).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Sąd Najwyższy stwierdził z urzędu ⎯ badając sprawę poza granicami
zaskarżenia i niezależnie od podniesionych w kasacji zarzutów (art. 536 k.p.k.) ⎯
wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 9
k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., która obligowała do uchylenia wyroków sądów
obu instancji i, w związku z treścią art. 537 § 2 k.p.k., wydania orzeczenia
następczego umarzającego postępowanie karne.
Skazany J. G. zmarł w dniu […] grudnia 2024 r. (Sąd Najwyższy zwrócił się o
odpis skróconego aktu zgonu celem ustalenia daty śmierci skazanego. Z
nadesłanego oryginał odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że J. G. zmarł w dniu
V KK 377/25
5
[..] grudnia 2024 r., a więc przed dniem wydania wyroku przez sąd odwoławczy ⎯
Sąd Okręgowy w Gdańsku, tj. przed dniem 4 marca 2025 r. - k. 21-22).
W judykaturze ugruntowany jest pogląd, iż śmierć oskarżonego zawsze stoi
na przeszkodzie prowadzeniu postępowania karnego (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.).
Kontynuowanie procesu i wydanie wyroku stanowi uchybienie określone w art. 439
§ 1 pkt 9 k.p.k. Fakt, że sąd właściwy nie wiedział o wskazanej przeszkodzie, nie ma
znaczenia i nie może uchronić kwestionowanego orzeczenia przed wyeliminowaniem
z obrotu prawnego.
Ziszczenie się negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. na
etapie postępowania międzyinstancyjnego i niedostrzeżenie jej przez sąd
odwoławczy powinno skutkować uchyleniem nie tylko orzeczenia tego sądu, ale
również wyroku sądu I-ej instancji i umorzeniem postępowania karnego (por. wyrok
Sądu Najwyższego: z dnia 11 maja 2017 r., II KK 126/17, LEX nr 2294392; z dnia 13
grudnia 2018 r., IV KK 692/18, LEX nr 2591507; z dnia 27 maja 2020 r., III KK 74/20,
LEX nr 3223719; z dnia 7 lipca 2021 r., II KK 79/21, LEX nr 3390986; z dnia 12
czerwca 2024 r., II KK 334/23, LEX nr 3729229; z dnia 16 kwietnia 2025 r., I KA 18/24,
LEX nr 3861258).
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że określona w art. 17 § 1 pkt 5
k.p.k. negatywna przesłanka wystąpiła przed wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy
w Gdańsku, a zatem wyrok ten jest obarczony uchybieniem wskazanym w art. 439 §
1 pkt 9 k.p.k., powodującym bezwzględną konieczność uchylenia tego orzeczenia,
niezależnie od wpływu tego uchybienia na treść wyroku.
W związku z wystąpieniem ujemnej przesłanki procesowej określonej w art.
17 § 1 pkt 5 k.p.k. konieczne było zatem uchylenie tego wyroku, a także utrzymanego
nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku z dnia 8 listopada
2024 r., sygn. akt II K 82/24 (utrzymanie bowiem w mocy tego orzeczenia stanowiłoby
sprzeczność samą w sobie: oznaczałby pozostawienie w obrocie prawnym dwóch,
wzajemnie się wykluczających orzeczeń, tj. nieprawomocnego wyroku skazującego
Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku z 8 listopada 2024 r. i wyroku Sądu
Najwyższego, uchylającego wyrok sądu odwoławczego i umarzającego
postępowanie w sprawie oskarżonego J. G. ) i wydanie orzeczenia następczego o
umorzeniu postępowania karnego prowadzonego przeciwko J. G. (art. 537 § 2 k.p.k.),
V KK 377/25
6
Zważywszy na charakter rozstrzygnięcia głównego kosztami sądowymi
należało obciążyć Skarb Państwa w oparciu o przepis art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z
art. 518 k.p.k.
Jeśli zaś chodzi o koszty za nieopłaconą pomoc udzieloną skazanemu z
urzędu zasądzono je od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. Z. N. na
podstawie § 4 ust. 3 i § 17 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki
samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763 t.j.). Wprawdzie obrońca wnosiła o
dwukrotność stawki minimalnej, jednak wniosek w tym zakresie nie został
przekonująco uzasadniony, a określona wysokość kosztów obrony, uwzględniając
rodzaj czynności podejmowanych przez obrońcę (sporządzenie kasacji i pisma
procesowego dotyczącego zmiany wniosków kasacyjnych), jak też i to, że
przedmiotowa sprawa nie była sprawą wieloosobową, szczególnie zawiłą i
wielowątkową, była znacznie zawyżona.
[J.J.]
Antoni Bojańczyk
Dariusz Kala
Anna Dziergawka
