V KK 359/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 września 2025 r.
SSN Marek Pietruszyński
w sprawie K. W.
skazanego z art. 226 § 1 k.k., art. 212 § 1 k.k.
po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Karnej
w dniu 23 września 2025 r. – w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. IV Ka 202/24
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Bydgoszczy
z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. IV K 35/23,
na podstawie art. 535 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł :
oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, zasądzając do
skazanego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 12 lutego 2025 r.,
sygn. akt IV Ka 202/24, częściowo zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w
Bydgoszczy z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt IV K 35/23, obrońca K. W. –
skazanego za przestępstwa z art. 226 § 1 k.k. w zb. z art. 212 § 1 k.k. w zw. z art.
V KK 359/25
2
11 § 2 k.k. oraz z art. 212 § 1 k.k. na karę łączną 200 stawek dziennych grzywny po
10 zł każda – zarzuciła:
1. obrazę art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą
poprzez nienależyte obsadzenie Sądu, albowiem w toku postępowania orzekał
Sędzia powołany na urząd Sędziego Sądu Okręgowego we Włocławku na
podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2022 r., nr [...], czyli
organu ukształtowanego w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8.12.2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. 2018, poz. 3);
2. obrazę art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 60 § 1
k.p.k. w zw. z art. 212 § 4 k.k. stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą i
polegające na dokonaniu zmiany kwalifikacji prawnej czynu na ścigane z
oskarżenia prywatnego i uznaniu oskarżonego winnym jego popełnienia bez
stosownego oświadczenia prokuratora, a co więcej wydaniu orzeczenia w zakresie
wykraczającym poza zarzut powołany w akcie oskarżenia i objęcia opisem
przypisanego oskarżonemu czynu także zwrotu „bandyta” bez stosownego
oświadczenia prokuratora co do rozszerzenia zarzucanego oskarżonemu opisu
czynu, jak również rozpoznaniu sprawy z pominięciem trybu prywatnoskargowego
w sytuacji, gdy materiał dowodowy nie pozwalał na postawienie tezy, iż interes
społeczny czy ochrona praworządności wymaga popierania oskarżenia;
3. naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art.
10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 6
Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z Kartą Praw Podstawowych Unii Europejskiej
stanowiącą bezwzględną przyczynę odwoławczą, poprzez prowadzenie
postępowania karnego i uznanie winy oskarżonego sprzecznie z utrwalonym
orzecznictwem, tj. pomimo uzasadnionych podstaw faktycznych do sformułowania
twierdzeń w sprawie (uzasadnione podejrzenia bezprawnego działania w oparciu o
nieprawidłowy tytuł wykonawczy), działania w celu ochrony własnego interesu w
sprawie, a także realizacji przez oskarżonego jego prawa do krytyki i złożenia
skargi na prowadzone postępowanie egzekucyjne, co winno skutkować uznaniem,
iż zachodzi okoliczność wyłączająca ściganie oskarżonego.
V KK 359/25
3
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się bezzasadna stopniu oczywistym, co umożliwiało
oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.). Za takim
rozstrzygnięciem przemawiały następujące argumenty.
1. Zarzut z pkt. 1 nie spełniał wymogu wynikającego z art. 519 k.p.k.,
albowiem nie został skierowany przeciwko prawomocnemu wyrokowi sądu
odwoławczego kończącemu postępowanie, a przeciwko zapadłemu w toku procesu
postanowieniu incydentalnemu o przekazaniu postępowania prowadzonego
uprzednio pod sygn. [...] do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy.
Nawet jeżeli postanowienie to byłoby rzeczywiście obarczone bezwzględną
przyczyna odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. – czego kasacja nawet nie stara
się wykazać – to nie powoduje to, że analogicznym uchybieniem obarczony jest
zaskarżony kasacją wyrok, względnie wyrok Sądu I instancji.
2. Przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. prawomocnie przypisane skazanemu w
pkt. II wyroku Sądu Rejonowego (utrzymanym w mocy co do skazania w pkt. 2
wyroku Sądu Okręgowego), zostało objęte ściganiem z urzędu postanowieniem
prokuratora nadzorującego postępowanie prowadzone pod sygn. [...] z dnia
11.05.2021 r. Nic w tym przedmiocie nie zmienia uznanie oskarżonego za winnego
popełnienia tego przestępstwa powiązane z rozszerzeniem przez Sąd meriti opisu
przypisanego oskarżonemu czynu o zwrot „bandyta”, którego nie obejmował
stawiany oskarżonemu w akcie oskarżenia zarzut. Tożsamość czasu, miejsca,
sposobu i okoliczności działania oskarżonego, jak również osoby pokrzywdzonego
jednoznacznie wskazują, że mamy do czynienia z jednym, tym samym czynem,
którego ścigania domagał się prokurator, a nie innym czynem ściganym z
oskarżenia prywatnego, do którego zasadności ścigania w trybie
publicznoskargowym oskarżyciel ten powinien był ponownie wypowiedzieć się.
Gdy zaś idzie o czyn z pkt. 1 wyroku, to analiza przebiegu postępowania,
wskazują jednoznacznie, że zamiarem prokuratora było ściganie tego czynu od
V KK 359/25
4
początku do prawomocnego zakończenia postępowania w trybie
publicznoskargowym. Skarżąca traci z pola uwagi, że w omawianym zakresie, na
etapie postępowania sądowego, nie doszło do zmiany kwalifikacji prawnej czynu na
przestępstwo ścigane wyłącznie z oskarżenia prywatnego, a na kwalifikowane
kumulatywnie z art. 226 § 1 k.k. w zb. z art. 212 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
Postępowanie toczyło się nadal o jeden, ten sam czyn, którego okoliczności
popełnienia były prokuratorowi od samego początku znane i który był przezeń
konsekwentnie ścigany z urzędu.
Trafny jest pogląd Sądu Najwyższego, że w wypadku gdy czyn sprawcy
podlega kumulatywnej kwalifikacji prawnej, obejmującej przestępstwo ścigane z
oskarżenia publicznego i z oskarżenia prywatnego, art. 50 § 1 k.p.k. z 1969 r.
(obecnie – art. 60 § 1 k.p.k.) nie ma zastosowania” (wyrok SN z 10.08.1989 r., II KR
131/89, OSNKW 1989/7–12, poz. 55, z aprobującą glosą S. Łagodzińskiego, PS
1992/3, s. 92 i n., oraz krytyczną L. Sługockiego, OSP 1991/4, s. 162 i n.).
Zasadnie organ ten przyjął, że: „W wypadku gdy prokurator wszczął postępowanie
karne i popierał oskarżenie o czyn, który stanowi jedno przestępstwo podlegające
kumulatywnej kwalifikacji prawnej z przepisu określającego przestępstwo ścigane z
oskarżenia publicznego i przepisu określającego ścigane z oskarżenia prywatnego,
przyjąć należy, że wszczął on – w myśl art. 50 § 1 k.p.k. z 1969 r. (obecnie – art. 60
§ 1 k.p.k.) – postępowanie karne także o ten fragment zachowania się sprawcy,
które wyczerpuje znamiona tego ostatniego przestępstwa” (wyrok SN z 16.11.1987
r., II KR, PP 1988/7–9, s. 126, z aprobującą glosą J. Gurgula, Prob. Praw. 1988/7–
9, s. 126–129). Poglądy te nie utraciły na swej aktualności także w obecnym stanie
prawnym (zob. R. A. Stefański [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I.
Komentarz do art. 1-166, red. S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 60, teza 13).
Niezależnie od powyższego, a w nawiązaniu do wywodu kasacji godzi się
zauważyć, że ocena istnienia interesu społecznego należy wyłącznie do
prokuratora, jest to jego autonomiczna wola i nie podlega kontroli ze strony sądu
(zob. R. A. Stefański, ibidem, teza 11 i cytowane tam orzecznictwo: wyrok SA w
Szczecinie z 10.04.2014 r., II AKa 48/14, LEX nr 1459031; wyrok SN z 14.05.1958
r., III K 753/57, OSNPG 1958/12, poz. 14; wyrok SN z 5.12.1957 r., III KRn 665/57,
OSNPG 1958/6, poz. 10; wyrok SA w Białymstoku z 24.01.2002 r., II AKa 350/01,
V KK 359/25
5
Prok. i Pr.-wkł. 2002/11, poz. 15, oraz literatura: J. Bafia [w:] J. Bafia, J. Bednarzak,
M. Flemming, S. Kalinowski, H. Kempisty, M. Siewierski, Kodeks postępowania
karnego. Komentarz, Warszawa 1971, s. 108). Sąd jest oceną prokuratora
związany i jej zasadność nie podlega analizie w płaszczyźnie zgodności z prawem
prawomocnego wyroku, pod kątem istnienia skargi uprawnionego oskarżyciela.
Wbrew poglądowi kasacji, artykuł 60 § 1 k.p.k. nie zobowiązuje również
prokuratora do wyraźnego uzasadnienia, jakie przesłanki skłoniły go do uznania, że
interes społeczny wymaga jego ingerencji (zob. wyrok SA w Szczecinie z
10.04.2014 r., II AKa 48/14, LEX nr 1459031; K. Marszał, Ingerencja prokuratora w
sprawy o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego w polskim procesie
karanym, Warszawa 1980, s. 315; M. Czekaj, Ingerencja prokuratora w sprawach o
przestępstwa prywatnoskargowe, Prokuratura i Prawo 1999, nr 7-8, s. 59).
3. Zarzut z pkt. 3 kasacji zmierzał do obejścia jej ograniczeń ustawowych
wynikających z faktu, że oskarżony został prawomocnie skazany na karę grzywny,
co powodowało, że w kasacji na jego korzyść mogły być podnoszone wyłącznie
uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 3 k.p.k. w zw. z art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.).
Tymczasem ewidentnym rzeczywistym zamierzeniem skarżącej było
kwestionowanie poprawności zastosowania wobec oskarżonego przepisów prawa
materialnego.
W tym zakresie należało więc wyjaśnić, że ujemna przesłanka procesowa, o
której mowa w art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. ma charakter subsydiarny i aktualizuje się
dopiero wówczas, jeżeli nie zachodzą inne podstawy do umorzenia postępowania
karnego. Przesłanka ta nie ma zastosowania w sytuacji, w której zachowanie
skazanego nie wyczerpywałoby znamion przypisanego mu występku, bądź w
efekcie ziszczenia się warunku ustawowego, w świetle którego „sprawca nie
popełnia przestępstwa”. Sytuacje o takim charakterze zostały bowiem przewidziane
w art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. Do tego przepisu nie odsyła natomiast norma art. 439 § 1
pkt 9 k.p.k. (odsyłająca wyłącznie do pkt 5, 6 i 8-11 art. 17 § 1 k.p.k.).
Hipotetyczne przypisanie sprawcy czynu niezawierającego znamion czynu
zabronionego, alternatywnie wadliwe nieuwzględnienie procesowych następstw
ustalonego kontratypu, nie są „inną okolicznością wyłączającą ściganie" w
znaczeniu wynikającym z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Sytuacja taka może teoretycznie
V KK 359/25
6
podlegać kontroli kasacyjnej ale wyłącznie w wyniku podniesienia w kasacji zarzutu
rażącego naruszenia prawa materialnego. Warunkiem badania tej okoliczności
przez Sąd Najwyższy jest natomiast uprzednia dopuszczalność kasacji
(przysługiwanie danej stronie postępowania tego nadzwyczajnego środka
zaskarżenia) i jej przyjęcie do rozpoznania.
W niniejszej sprawie, jak już nawiązano, wobec skazania oskarżonego na
karę grzywny, kasacja przysługiwała tej stronie procesu w bardzo wąskich
granicach, tylko w przypadku ziszczenia się jednej z bezwzględnych przyczyn
odwoławczych wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.) i zarzut
rażącego naruszenia prawa materialnego nie mógł tam w ogóle zostać podniesiony
z mocy ustawowego ograniczenia z art. 523 § 2 k.p.k.
Natomiast próba przekonania Sądu Najwyższego, że zarzut podniesiony w
kasacji należy w rzeczywistości rozpatrywać w kategoriach szczególnej i rzadko
spotykanej w praktyce ujemnej przesłanki (przeszkody) procesowej z art. 17 § 1 pkt
11 k.p.k., pomyślanej na takie przypadki jak abolicja, quasi list żelazny, czy
konsumpcja skargi publicznej, należało traktować wyłącznie jako pozorną i
nieskuteczną próbę obejścia ograniczeń ustawowych w tym zakresie ( art. 523 § 4
pkt 1 k.p.k.). Taki zabieg nie mógł zyskać aprobaty Sądu kasacyjnego i zasadnie
wielokrotnie został w orzecznictwie Sądu Najwyższego zakwestionowany (zob.
post. SN: z 1.02.2024 r., III KZ 49/23, OSNK 2024, nr 6, poz. 32; z 27.03.2023 r., IV
KK 516/22; z 18.05.2022 r., V KK 135/22; z 30.01.2019 r., V KK 7/19; z 17.12.2015
r., III KK 200/15).
Z tych wszystkich względów kasacja jako bezzasadna w stopniu oczywistym,
podlegała oddaleniu.
Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.
kosztami postępowania kasacyjnego obciążono skazanego nie znajdując podstaw
do zwolnienia go z tego obowiązku.
Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia.
[J.J.]
[r.g.]
V KK 359/25
7
