Art. 60.

Co stanowi przepis

Art. 60 KPK reguluje udział prokuratora w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, czyli takie, w których co do zasady to sam pokrzywdzony wnosi i popiera akt oskarżenia. Zgodnie z § 1 prokurator może wszcząć takie postępowanie albo wstąpić do postępowania już toczącego się, jeżeli wymaga tego ochrona praworządności lub interes społeczny. Skutkiem takiego wstąpienia jest zmiana trybu ścigania: postępowanie toczy się odtąd z urzędu, a nie na skutek prywatnej inicjatywy pokrzywdzonego. Pokrzywdzony, który wcześniej wniósł oskarżenie prywatne, korzysta wówczas z praw oskarżyciela posiłkowego, natomiast do pokrzywdzonego, który oskarżenia nie wniósł, stosuje się art. 54, art. 55 § 3 i art. 58 KPK. Paragrafy 3 i 4 określają sytuację odwrotną - odstąpienie prokuratora od oskarżenia, po którym pokrzywdzony wraca do praw oskarżyciela prywatnego, a jeśli wcześniej nie wnosił oskarżenia, ma 14 dni (termin zawity) od powiadomienia na złożenie aktu oskarżenia lub oświadczenia o podtrzymaniu oskarżenia jako prywatnego. Brak takiego oświadczenia skutkuje umorzeniem postępowania przez sąd lub referendarza sądowego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie w sprawach prywatnoskargowych, a więc dotyczących czynów, które ustawa karna oddaje inicjatywie pokrzywdzonego. Przesłanką ingerencji prokuratora jest ochrona praworządności lub interes społeczny - są to pojęcia ocenne, wymagające każdorazowej analizy okoliczności sprawy, np. wagi czynu, sytuacji pokrzywdzonego czy społecznego oddźwięku zdarzenia. Art. 60 KPK działa również wtedy, gdy prokurator już po wstąpieniu do sprawy uzna, że dalsze popieranie oskarżenia nie jest zasadne. Wówczas uruchamia się mechanizm powrotu sprawy do trybu prywatnoskargowego, ale tylko wtedy, gdy pokrzywdzony wykaże aktywność w zakreślonym terminie.

Przykład

Pan Jan został publicznie zniesławiony przez sąsiada podczas zebrania wspólnoty mieszkaniowej, jednak z uwagi na obawę przed konfliktem nie złożył prywatnego aktu oskarżenia. Prokurator, uznając, że sprawa ma szerszy wymiar społeczny, wszczyna postępowanie na podstawie art. 60 § 1 KPK i sprawa toczy się z urzędu. Po kilku miesiącach prokurator odstępuje od oskarżenia, o czym pan Jan zostaje powiadomiony. Od tej chwili ma 14 dni na złożenie własnego aktu oskarżenia lub oświadczenia, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne; jeżeli nie zareaguje, postępowanie zostanie umorzone.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że wstąpienie prokuratora zwalnia pokrzywdzonego z jakiejkolwiek aktywności - tymczasem po odstąpieniu prokuratora to on musi podjąć decyzję i to w terminie zawitym. Mylnie zakłada się też, że pokrzywdzony może żądać od prokuratora przyłączenia się do sprawy; decyzja ta należy do oceny prokuratora. Nie jest również trafne twierdzenie, że odstąpienie prokuratora oznacza automatyczne umorzenie - umorzenie następuje dopiero wtedy, gdy pokrzywdzony nie złoży wymaganego oświadczenia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.