Art. 59.

Co stanowi przepis

Art. 59 KPK reguluje pozycję pokrzywdzonego w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. Zgodnie z § 1 pokrzywdzony może występować jako oskarżyciel prywatny, czyli samodzielnie wnosić oskarżenie do sądu i następnie je popierać w toku procesu. Oznacza to, że w tej kategorii spraw to nie prokurator, lecz sam pokrzywdzony jest gospodarzem skargi i decyduje o jej wniesieniu oraz o dalszym popieraniu. Paragraf 2 przewiduje dodatkową możliwość: inny pokrzywdzony tym samym czynem może przyłączyć się do już toczącego się postępowania. Przepis wyznacza przy tym granicę czasową - przyłączenie jest dopuszczalne aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 59 KPK znajduje zastosowanie wyłącznie w sprawach o czyny, które ustawa karna kwalifikuje jako ścigane z oskarżenia prywatnego. Warunkiem skorzystania z uprawnienia jest posiadanie statusu pokrzywdzonego, a więc bycie osobą, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przestępstwem. Paragraf 2 dotyczy sytuacji szczególnej, gdy jednym czynem pokrzywdzonych zostało kilka osób, a tylko część z nich zdecydowała się wnieść akt oskarżenia. Pozostali mogą wówczas dołączyć do sprawy, jednak muszą zmieścić się w terminie wyznaczonym przez rozpoczęcie przewodu sądowego, czyli moment odczytania aktu oskarżenia na rozprawie głównej.

Przykład

Podczas zebrania wspólnoty mieszkaniowej jeden z uczestników publicznie znieważa dwie osoby. Jedna z nich składa do sądu prywatny akt oskarżenia i występuje jako oskarżyciel prywatny. Druga osoba początkowo nie chce angażować się w spór, ale po kilku tygodniach zmienia zdanie i chce brać udział w procesie w tej samej roli. Może przyłączyć się do toczącego się postępowania na podstawie art. 59 § 2 KPK, o ile złoży odpowiednie oświadczenie przed rozpoczęciem przewodu sądowego na rozprawie głównej.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że każdą sprawę karną można zainicjować prywatnym aktem oskarżenia. Art. 59 KPK odnosi się tylko do przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego, a nie do czynów ściganych z urzędu lub na wniosek. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie terminu z § 2 jako czysto porządkowego - po rozpoczęciu przewodu sądowego przyłączenie się do postępowania w charakterze oskarżyciela prywatnego nie jest już możliwe. Trzeci błąd polega na myleniu roli oskarżyciela prywatnego z rolą oskarżyciela posiłkowego, które opierają się na innych podstawach i występują w innych rodzajach spraw. Warto też pamiętać, że przyłączenie się dotyczy tylko pokrzywdzonego tym samym czynem, a nie osoby pokrzywdzonej innym, choćby podobnym zachowaniem sprawcy. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni status pokrzywdzonego i dopuszczalność wniesienia lub popierania oskarżenia.