V KK 142/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 lipca 2025 r.
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)
SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)
SSN Marek Siwek
w sprawie A.B.,
oskarżonego z art. 177 § 1 k.k., wobec którego postępowanie karne, na podstawie
art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 1 k.k., warunkowo umorzono na okres 1 roku próby,
po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2025 r. w Izbie Karnej,
na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.),
kasacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego przez Prokuratora Generalnego
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Świeciu
z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt sygn. II K 125/24
uchyla zaskarżony wyrok w części niezawierającej rozstrzygnięcia
w przedmiocie środka określonego w art. 67 § 3 k.k., którego
nałożenie na sprawcę było obligatoryjne i w tym zakresie
przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Świeciu do ponownego
rozpoznania.
[WB]
Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Marek Siwek
UZASADNIENIE
V KK 142/25
2
2Sąd Rejonowy w Świeciu, wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt
sygn. II K 125/24, ustalając, iż oskarżony A.B. dopuścił się popełnienia zarzucanego
mu czynu stanowiącego przestępstwo z art. 177 § 1 k.k. oraz uznając, że jego wina
i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k., art.
67 § 1 k.k. warunkowo umorzył postępowanie karne wobec oskarżonego na okres 1
roku tytułem próby (pkt I) oraz zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa
kwotę 60 zł tytułem opłaty i obciążył go wydatkami poniesionymi w sprawie w kwocie
153,48 zł (pkt II).
Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 3 maja 2024 r., wobec niezaskarżenia go
przez strony postępowania.
Od powyższego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł Prokurator
Generalny. Zaskarżył go w części dotyczącej braku obligatoryjnego rozstrzygnięcia
o zastosowaniu środka z art. 67 § 3 k.k. w stosunku do oskarżonego A.B., na jego
niekorzyść. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie
przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 67 § 3 k.k., polegające na
warunkowym umorzeniu postępowania karnego wobec A.B. o czyn z art. 177 § 1 k.k.
popełniony na szkodę D.S. bez orzeczenia od oskarżonego zadośćuczynienia,
względnie nawiązki na rzecz wyżej wymienionej za doznaną przez nią krzywdę, w
sytuacji gdy przepis ten w każdym przypadku warunkowego umorzenia
postępowania karnego obliguje sąd do nałożenia na sprawcę przestępstwa
obowiązku zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku popełnionego
przestępstwa albo do orzeczenia nawiązki.
W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części
dotyczącej zaniechania orzeczenia wobec oskarżonego zadośćuczynienia albo
nawiązki na rzecz pokrzywdzonej i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi
Rejonowemu w Świeciu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wniesiona na niekorzyść oskarżonego kasacja Prokuratora Generalnego jest
oczywiście zasadna, w związku z czym mogła być w całości uwzględniona w oparciu
o przepis art. 535 § 5 k.p.k. na forum posiedzenia.
W pełni podzielić należy stanowisko Prokuratora Generalnego, że w niniejszej
sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisu prawa materialnego wskazanego
V KK 142/25
3
w zarzucie kasacji, co z uwagi na charakter uchybienia i jego następstwa - miało
istotny wpływ na treść wyroku.
Przepis art. 67 § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym zarówno w dacie
popełnienia czynu jak i orzekania, formalnie obligował sąd do nałożenia na sprawcę
obowiązku naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości
również obowiązku zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych
obowiązków orzeczenia nawiązki. Sąd mógł nałożyć na sprawcę obowiązki
wymienione w art. 72 § 1 pkt 1-3, 5-6b, 7a lub 7b k.k., a ponadto orzec świadczenie
pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 k.k. lub zakaz prowadzenia pojazdów,
wymieniony w art. 39 pkt 3 k.k., do lat 2. Przepisy art. 72 § 1a i 1b k.k. stosuje się
odpowiednio. Norma prawna, zawarta w art. 67 § 3 k.k. nie pozwalała zatem sądowi
na wybór między orzeczeniem obowiązku naprawienia szkody (w całości albo w
części), także zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a orzeczeniem nawiązki, jak
miało to miejsce w stanie prawnym, obowiązującym przed dniem 1 lipca 2015 r.
(zmienionym ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 396), o
czym świadczy obecnie zastosowanie zwrotu "nakłada". Dzieje się tak zawsze,
ilekroć sąd stosuje do sprawcy instytucję warunkowego umorzenia postępowania,
zaś sprawca wyrządził przypisanym mu przestępstwem szkodę i szkoda ta w chwili
wyrokowania nadal istnieje. Z konstrukcji art. 67 § 3 k.k. wynika również, że
ewentualne zasądzenie nawiązki zastępuje obowiązek naprawienia szkody i
obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, co potwierdza ugruntowana linia
orzecznicza (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 listopada 2018 r., sygn. III KK
508/17, SIP «Legalis» nr 1851591, z dnia 30 maja 2018 r. sygn. V KK 446/17, SIP
«Legalis» nr 1793732 oraz z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt I KK 104/20. SIP
«Legalis» nr 2533728) (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2021 r., II KK
235/21, LEX nr 3392564).
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że doznana przez D.S. krzywda
wynikająca z cierpień będących następstwem wypadku komunikacyjnego, w którym
pokrzywdzona doznała określonych obrażeń ciała, nie została przez oskarżonego
naprawiona. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że D.S.,
licząca w dacie wypadku 77 lat, doznała w wyniku wypadku złamania palca I stopy
V KK 142/25
4
lewej oraz otarcia naskórka w obrębie podudzia lewego i stopy lewej, które to
obrażenia spowodowały naruszenie czynności narządu ciała na okres dłuższy niż 7
dni. Doznanie opisanych obrażeń wiązało się dla niej z cierpieniami psychicznymi i
fizycznymi, co potwierdzają zeznania pokrzywdzonej (k. 12-14 akt sygn. II K 125/24),
opinia biegłego sądowego dotycząca obrażeń ciała doznanych przez nią w wyniku
wypadku (k. 31-33 akt sygn. II K 125/24) oraz treść dokumentacji medycznej (k. 19
akt sygn. II K 125/24). Powyższe było powodem sformułowania we wniosku
prokuratora z dnia 21 marca 2024 r. złożonego w trybie art. 336 § 1 i 3 k.p.k. o
warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec podejrzanego o czyn z art. 177
§ 1 k.k. A.B. obok propozycji wyznaczenia wobec wymienionego okresu próby na
okres 1 roku od uprawomocnienia się wyroku (pkt 2), orzeczenia na rzecz
pokrzywdzonej D. S. obowiązku zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie
1.000 zł (pkt 3) (k. 55-56 akt sygn. II K 125/24). Wprawdzie przed posiedzeniem w
przedmiocie rozpoznania wniosku prokuratora o warunkowe umorzenie
postępowania karnego, pokrzywdzona D.S. złożyła pisemne oświadczenie z dnia 16
kwietnia 2024 r., z którego wynika, że nie domaga się od sprawcy wypadku, w którym
doznała obrażeń ciała, zadośćuczynienia (k. 10 załącznika adresowego), co
skutkowało cofnięciem przez prokuratora obecnego na posiedzeniu wniosku o
orzeczenie zadośćuczynienia na jej rzecz (k. 67 akt sygn. II K 125/24), jednak
pomimo oświadczenia pokrzywdzonej, na sądzie ciążył obowiązek orzeczenia wobec
oskarżonego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązki. Sąd bowiem w
takiej sytuacji ⎯ z uwagi na brzmienie dyspozycji art. 67 § 3 k.k. ⎯ nie ma swobody
przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie nałożenia na sprawcę i nie może się
kierować przy orzekaniu stanowiskiem pokrzywdzonego, tak jak miałoby to miejsce
w przypadku złożenia przez niego wniosku na podstawie art. 46 § 1 k.k., kiedy to
decyzja sądu w przedmiocie orzeczenia środków wskazanych w tym przepisie ma
charakter fakultatywny.
Na pełną aprobatę zasługuje stanowisko przedstawione przez Prokuratora
Generalnego jakoby brak takiego żądania ze strony pokrzywdzonej, w przypadku
warunkowego umorzenia postępowania karnego, mając na względzie analizowaną
wyżej stanowczą treść art. 67 § 3 k.k., nie może powodować zaniechania jej
nałożenia na oskarżonego. Sąd w tym zakresie nie jest bowiem związany
V KK 142/25
5
stanowiskiem pokrzywdzonego, lecz wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 67 § 3 k.k.,
przejawiającą się w obligatoryjności nałożenia na sprawcę określonych obowiązków
o charakterze kompensacyjnym. Jedyną podstawą do zaniechania wydania takich
rozstrzygnięć jest nie wola pokrzywdzonego, lecz brak szkody i pokrzywdzenia w
chwili wyrokowania (zob. wyroki SN: z dnia 22 marca 2024 r., IV KK 508/23, Prok.i
Pr.-wkł. 2024/6/5, LEX nr 3698477 oraz z dnia 18 grudnia 2024 r., V KK 518/24, LEX
nr 3814269).
Sąd Rejonowy w Świeciu uznając, że oskarżony A.B. zasługuje na
zastosowanie wobec niego dobrodziejstwa warunkowego umorzenia postępowania
karnego oraz uwzględniając dyspozycję przepisu art. 67 § 3 k.k., powinien zatem
wziąć pod uwagę fakt wyrządzenia ofierze przestępstwa krzywdy przez oskarżonego
i orzec od niego zadośćuczynienie bądź nawiązkę. Brak orzeczenia tego środka
kompensacyjnego, co zaakcentowano w uzasadnieniu kasacji, stanowił oczywiste i
rażące naruszenie prawa materialnego, które z uwagi na swój charakter niewątpliwie
miało istotny wpływ na treść wyroku (art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k.), albowiem w
sytuacji, kiedy pokrzywdzona doznała krzywdy, sąd zobowiązany był do orzeczenia
obowiązku zadośćuczynienia, a w przypadku, gdy nie zdecydował się na nałożenie
takiego obowiązku, powinien zasądzić od oskarżonego nawiązkę na rzecz
pokrzywdzonej. A.B. w istocie nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych
swojego czynu, które zgodnie z art. 67 § 3 k.k. zobowiązany jest ponieść.
Dlatego konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie braku
określonego rozstrzygnięcia (tj. braku rozstrzygnięcia w przedmiocie środka
kompensacyjnego, art. 518 k.p.k. w zw. z art. 425 § 2 zd. drugie k.p.k.; zob. uchwała
pełnego składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., sygn.
akt I KZP 21/14, LEX nr 1828151) i przekazanie sprawy w tym zakresie do
ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Świeciu. Procedując powtórnie w
granicach w jakich nastąpiło przekazanie (art. 442 § 1 k.p.k.) sąd meriti uwzględni
poczynione powyżej uwagi i rozstrzygnie o środku kompensacyjnym, bacząc na
przestrzeganie wynikającego z art. 67 § 3 k.k. charakteru środka kompensacyjnego.
Kasacja podmiotu szczególnego została wniesiona na niekorzyść oskarżonego.
Przepis art. 524 § 3 k.p.k. nie stał jednakże na przeszkodzie jej uwzględnia w
kierunku postulowanym przez podmiot wnoszący nadzwyczajny środek zaskarżenia,
V KK 142/25
6
zważywszy na to, że od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku (3 maja 2024 r.)
do wniesienia kasacji (26 marca 2024 r.) nie minął termin określony w tym przepisie.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[WB]
[r.g.]
Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Marek Siwek
