IV KS 8/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 sierpnia 2026 r.
SSN Ryszard Witkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Bednarek
SSN Anna Dziergawka
w sprawie A.Ż. i M.K.
oskarżonych z art. 54 § 1 k.k.s. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
w dniu 4 sierpnia 2026 r.
skargi na wyrok sądu odwoławczego wniesionej przez prokuratora na niekorzyść
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z 7 listopada 2025 r. sygn. akt VII Ka 401/25,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego Częstochowa- Południe w Częstochowie
z 20 grudnia 2024 r. sygn. akt XI K 1034/23
i przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Małgorzata Bednarek
Ryszard Witkowski
Anna Dziergawka
UZASADNIENIE
IV KS 8/26
2
Sąd Rejonowy Częstochowa- Południe w Częstochowie z 20 grudnia 2024 r. sygn. XI K
1034/23 uznał:
1.A.Ż. za winnego popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 54 § 1 k.k.s. w
związku z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu
25 czerwca 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. i za to na podstawie art.
54 § 1 k.k.s. w związku z art. 27 § 1 k.k.s. i art. 23 § 1 i 3 k.k.s. w brzmieniu
obowiązującym w dniu 25 czerwca 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. wymierzył
mu karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 200 stawek
dziennych grzywny ustalając wysokość jednej sławki dziennej na kwotę 100
złotych;
2.na podstawie art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k.
w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 czerwca 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s.
warunkowo zawiesił oskarżonemu A.Ż. wykonanie kary pozbawienia wolności
na okres próby wynoszący 2 lata;
3.M.K. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w części
wstępnej wyroku, przy czym ustalił, iż nazwa spółki brzmiała P. sp. z o.o. tj. za
winnego przestępstwa skarbowego z art. 54 § 1 k.k.s. w związku z art. 6 § 2
k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 października
2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. i za to na podstawie art. 54 § 1 k.k.s. w związku
z art. 27 § 1 k.k.s. i art. 23 § 1 i 3 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu 25
października 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. wymierzył mu karę 1 roku i 4
miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 300 stawek dziennych grzywny
ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 złotych,
4.na podstawie art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k.
w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 października 2013 r. w zw. z art. 2 § 2
k.k.s. warunkowo zawiesił oskarżonemu M.K. wykonanie kary pozbawienia
wolności na okres próby wynoszący 2 lata;
IV KS 8/26
3
5.na podstawie art. 63 § 1 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym
w dniu 25 października 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. zaliczył oskarżonemu
M.K. na poczet orzeczonej kary grzywny okres zatrzymania w sprawie od 8
sierpnia
2023
r.
godz.
9:10
do
dnia
8 sierpnia 2023 r. godz. 10:15, co odpowiada 2 dziennym stawkom grzywny;
6.na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 627 k.p.k. i art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz
art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych
zasądził na rzecz Skarbu Państwa tytułem opłaty od oskarżonego A.Ż. kwotę
4300 zł, a od oskarżonego M.K. kwotę 6300 zł i obciążył oskarżonych
wydatkami postępowania w kwotach po 40 złotych.
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem 7 listopada 2025 r. sygn. VII Ka
401/25 na skutek apelacji wywiedzionych przez oskarżyciela publicznego i obrońców
obu oskarżonych, uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i sprawę oskarżonych
A.Ż. oraz M.K. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w
Częstochowie.
Prokurator Rejonowy, działając na podstawie art. 539a § 1 k.p.k., wniósł
skargę na wyrok sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości na niekorzyść
oskarżonego i zarzucając rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. polegające
na niezasadnym uchyleniu przez Sąd Okręgowy w Częstochowie wyroku
i przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu w Częstochowie do ponownego
rozpoznania, w sytuacji gdy nie było konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu
sądowego w całości, a nie zachodziły również przesłanki opisane w art. 439 § 1 k.p.k.
i art. 454 k.p.k., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy
Sądowi Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Na wstępie przypomnieć trzeba, że instytucja skargi na wyrok sądu
odwoławczego ma na celu m.in. ograniczenie wyroków kasatoryjnych do tych
IV KS 8/26
4
sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti jest
niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego. Zgodnie z treścią art. 437 § 2
k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać je sądowi I
instancji do ponownego rozpoznania tylko w jednym z trzech przypadków: zaistnienia
bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo
przewodu sądowego w całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego
naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k. Przesłanki te należy
wykładać restryktywnie.
Uchylając wyrok i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy ma obowiązek precyzyjnie wskazać,
w oparciu o którą z wyżej wymienionych przesłanek wydał orzeczenie kasatoryjne.
Jest to tym bardziej istotne, że zadaniem Sądu Najwyższego w postępowaniu
wszczętym skargą na wyrok sądu odwoławczego, uchylający orzeczenie
i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania nie jest
rozstrzyganie kwestii merytorycznych, ale zbadanie czy rozstrzygnięcie sądu
odwoławczego zostało oparte na przewidzianych w art. 437 § 2 k.p.k. podstawach
i czy miało merytoryczne uzasadnienie (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego
z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17).
Z uzasadnienia wyroku zaskarżonego przedmiotową skargą wynika, że Sąd
Okręgowy w Częstochowie za przesłankę uchylenia orzeczenia sądu I instancji
przyjął potrzebę przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Sąd
odwoławczy wprawdzie krytykuje orzeczenie skazujące (uznając je za co najmniej
przedwczesne), nie twierdzi jednak stanowczo, że oskarżony powinien zostać
uniewinniony, dostrzegłszy istotne luki w materiale dowodowym. Zdaniem Sądu
ad quem braki te są na tyle znaczne, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia od nowa
postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Z takim stanowiskiem - w świetle obowiązujących rozwiązań
karnoprocesowych - nie można się zgodzić. Przede wszystkim dlatego,
że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, o której
mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd
odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji
IV KS 8/26
5
do ponownego rozpoznania, zachodzi tylko wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej
instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach danej
sprawy, nierzetelnością całości prowadzonego postępowania sądowego,
uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich
czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej
instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r. sygn. akt I KZP 3/19).
W praktyce jest to zatem sytuacja dość rzadka. „Jeżeli natomiast naruszenie przez
sąd pierwszej instancji przepisów procesowych nie odnosi się do całego przewodu
sądowego i nie ma skutku dotyczącego całości tego przewodu, to wówczas,
co oczywiste, zajdzie tylko konieczność powtórzenia przewodu sądowego jedynie
w części, której uchybienie dotyczy, a to nie uprawnia sądu odwoławczego do
przyjęcia, iż jest konieczne przeprowadzenie przez sąd pierwszej instancji na nowo
przewodu sądowego w całości”. Z tego względu uchylenie wyroku z powodu
konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego jedynie w części stanowi
obrazę art. 437 § 2 zd. 2 in fine k.p.k. (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 2 grudnia
2020 r., sygn. akt IV KS 30/20).
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy, zauważyć, że Sąd
Okręgowy w Częstochowie nie zakwestionował wartości dotychczas zgromadzonych
w sprawie dowodów i prawidłowości ich wprowadzenia do podstawy skazania.
Wskazał jedynie, że nie zebrano wszystkich informacji istotnych dla rozstrzygnięcia
o odpowiedzialności karnej oskarżonego, co implikuje konieczność uzupełnienia
materiału dowodowego, m.in. o akta postępowań podatkowych oraz dowody
doręczenia spółce P. zarządzeń zabezpieczających należności z tytułu podatku
akcyzowego, a następnie ponowne przesłuchanie ustalonych świadków.
Powyższe stwierdzenia, jakkolwiek wskazują na potrzebę uzupełnienia
zebranego w sprawie materiału dowodowego, to przeczą jednak stanowisku sądu
odwoławczego co do tego, że w sprawie zaistniały okoliczności z art. 437 § 2 k.p.k.
zdanie drugie, uzasadniające uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego.
Czynności, których potrzebę przeprowadzenia dostrzegł sąd odwoławczy, mogły
i powinny być przeprowadzone w ramach postępowania apelacyjnego.
Jako że Sąd Okręgowy w Częstochowie wydał wyrok kasatoryjny mimo braku
ustawowych podstaw, konieczne było uwzględnienie skargi prokuratora i uchylenie
zaskarżonego nią orzeczenia.
IV KS 8/26
6
W ponownym postępowaniu Sąd odwoławczy powinien uzupełnić materiał
dowodowy w obszarach, które sam wskazał w uzasadnieniu, a następnie dokonać
jego ponownej kompleksowej oceny i w zależności od dokonanych przez siebie
ustaleń - rozstrzygnięcia w sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
Małgorzata Bednarek
[WB]
[a.ł]
Ryszard Witkowski
Anna Dziergawka
