IV KS 30/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 października 2025 r.
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie 1. D.W.
2. U.C.
oskarżonych z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 8 października 2025 r.
skargi obrońcy oskarżonych
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku,
z dnia 7 kwietnia 2025 r., sygn. akt II AKa 222/24,
uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach
z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II K 102/22,
i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania
p o s t a n o w i ł
1. oddalić skargę,
2. obciążyć oskarżonych kosztami sądowymi postępowania w
przedmiocie skargi w częściach równych.
UZASADNIENIE
D.W. i U.C. zostali oskarżeni o to, że:
1. w dniu 19 października 2020 r. w A., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
działając wspólnie i w porozumieniu doprowadzili do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem firmę U., poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru
IV KS 30/25
2
wywiązania się z zawartej w dniu 19 października 2020 r. umowy kupna
katamaranu […] o numerze CIN: […] za kwotę 110100,00 euro, w ten sposób, że
doprowadzili do podpisania umowy kupna-sprzedaży z w/w firmą, płatną w ratach
od dnia 30 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 3670,00 euro
miesięcznie, a następnie nie wywiązali się z tych płatności, jak też nie zwrócili
przekazanego przez V.Ż. katamaranu, czym działali na szkodę V.Ż., powodując
straty na kwotę 106430,00 euro, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1
k.k.;
2. w dniu 10 lutego 2020 r. w A., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej
doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę M. sp. z o.o.,
poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z zawartej w dniu 10
lutego 2020 r. umowy na wykonanie Katamaranu […] o wymiarach 12x4m za kwotę
1.272.870 zł, w ten sposób, że doprowadzili do podpisania umowy, otrzymali
zaliczkę w kwocie 1.050.000 zł, a następnie nie wywiązali się z w/w umowy, czym
działali na szkodę M. sp. z o.o. reprezentowanej przez A.P., powodując straty na
kwotę 1.050.000 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.;
3. w dniu 15 października 2020 r. w A., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej
doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę U., poprzez
wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z zawartej w dniu 15
października 2020 r. umowy na wykonanie Katamaranu […] o wymiarach 12x4m za
kwotę 202 000,00 euro, w ten sposób, że doprowadzili do podpisania umowy,
otrzymali zaliczkę w kwocie 170124,93 euro, a następnie nie wywiązali się z w/w
umowy, czym działali na szkodę U., reprezentowanej przez I.P. i V.Ż., powodując
straty na kwotę 170124,93 euro, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1
k.k.;
4. w okresie od 11 kwietnia 2018 r. do dnia 2 marca 2022 r. w A., dokonali
przywłaszczenia pieniędzy w kwocie 45000 euro, stanowiących mienie znacznej
wartości, czym działali na szkodę I.P. i V.Ż., tj. o czyn z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art.
294 § 1 k.k.
Nadto, D.W. został oskarżony o to, że:
5. w okresie od 1 listopada 2020 r. do grudnia 2021 r. w A. oraz w D., w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej, działając w imieniu firmy H. z siedzibą w A.,
IV KS 30/25
3
doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem obywatela Litwy — R.M.,
poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z ustnej umowy na
podstawie podpisanej oferty handlowej z dnia 01.11.2020 r. na wykonanie
Katamaranu […] z pływakami 12m x l,5m x 0,7m, w ten sposób, że zobowiązując
się do wykonania katamaranu zgodnie z ofertą handlową za kwotę 121000 euro i
otrzymując zaliczkę w kwocie 166300,00 euro, nie wywiązał się z w/w umowy,
czym działał na szkodę R.M., powodując straty na kwotę 166300,00 euro, tj. o czyn
z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.;
6. w bliżej nieustalonym czasie pod koniec 2021 r. w A., działając w imieniu firmy H.
z siedzibą w A., dokonał przywłaszczenia powierzonych rzeczy ruchomych w
postaci pieca do sauny, podłogi z kamienia, sztucznej trawy, schodów tylnych,
wieszaków oraz używanego silnika, mających stanowić elementy łodzi motorowej
dwukadłubowej […], czym działał na szkodę R.M. w wysokości 10000,00 euro, tj. o
czyn z art. 284 § 2 k.k.
Sąd Okręgowy w Suwałkach, wyrokiem z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II K
102/22, uniewinnił oskarżonych od wszystkich zarzuconych im czynów.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez
prokuratora oraz pełnomocników oskarżycieli posiłkowych na niekorzyść obojga
oskarżonych, wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2025 r., sygn. akt II AKa 222/24, uchylił
wyrok Sądu I instancji w części dotyczącej oskarżonych D.W. i U.C., w tym zakresie
przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w
Suwałkach, a w pozostałym zakresie wyrok ten utrzymał w mocy.
Obrońca D.W. i U.C. wniósł w trybie art. 539a § 1 k.p.k. skargę na wyrok
Sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości i zarzucając mu „naruszenie art.
437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku Sądu I instancji mimo braku ku temu
przesłanek.”
Podnosząc powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na skargę pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego
R.M. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
IV KS 30/25
4
Sąd Apelacyjny w Białymstoku zaskarżonym wyrokiem uchylił wyrok Sądu I
instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania z uwagi na
konieczność przeprowadzenia na nowo w całości przewodu sądowego.
Okoliczność ta należy do przesłanek uprawniających sąd odwoławczy do uchylenia
orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, wymienionych przez
ustawodawcę w art. 437 § 2 k.p.k. W myśl tego przepisu sąd odwoławczy może
uchylić orzeczenie i przekazać je sądowi I instancji do ponownego rozpoznania
tylko w jednym z trzech przypadków: zaistnienia bezwzględnych przyczyn
odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w
całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne
peius, określoną w art. 454 § 1 k.p.k. Zadaniem Sądu Najwyższego,
rozpoznającego skargę na wyrok sądu odwoławczego, jest wyłącznie
skontrolowanie, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 §
1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody,
określonej w art. 454 k.p.k., do wydania wyroku zmieniającego oraz czy jest
konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine
k.p.k.).
W pierwszym rzędzie należy wskazać, że nie polega na prawdzie
twierdzenie skarżącego, jakoby „w wypadku wyroku uniewinniającego (a także
umarzającego) podstawą kasatoryjnego orzekania jest art. 454 § 1, ale pod
warunkiem, że sąd odwoławczy stwierdzi, że wyeliminowanie stwierdzonego
uchybienia może prowadzić do wyroku skazującego. Jeżeli uchybienie jest
związane z koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego, to badanie
podstawy uchylenia wyroku nie następuje z perspektywy konieczności prowadzenia
na nowo przewodu w całości, ale pod kątem postawy z art. 454 § 1, gdyż są to
podstawy rozłączne” (str. 6 skargi).
Nie ma przeszkód prawnych ani logicznych, aby wyrok uniewinniający albo
umarzający postępowanie został wzruszony przez sąd odwoławczy na podstawie
innej niż niemożność skazania oskarżonego w związku z treścią reguły ne peius.
Ponadto, orzeczenie kasatoryjne w związku z wystąpieniem warunków, o których
mowa w art. 454 § 1 k.p.k., nie musi być wcale poprzedzone uzupełnieniem przez
sąd ad quem materiału dowodowego, choć w praktyce często tak bywa. Nie jest też
IV KS 30/25
5
prawdą, że dopiero nieudana próba uzupełnienia materiału dowodowego w instancji
odwoławczej otwiera Sądowi II instancji drogę do uchylenia wyroku sądu meriti w
celu ponownego przeprowadzenia postępowania w całości.
Zgodzić się natomiast należy ze spostrzeżeniem Autora skargi, iż omawiane
podstawy wydania wyroku kasatoryjnego są rozłączne. Dzieje się tak dlatego, że
dotyczą zupełnie odmiennych sytuacji. Sąd odwoławczy uchyla orzeczenie w
związku z wystąpieniem przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k. wtedy, gdy ma przekonanie
o winie oskarżonego, ale nie może wydać orzeczenia skazującego. Tożsame
przekonanie o istnieniu podstaw do pociągnięcia oskarżonego do
odpowiedzialności karnej nie leży natomiast u podstaw orzeczenia kasatoryjnego
wydanego w związku z potrzebą przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.
Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. m. in. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2021 r., II KS 22/21 i postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2024 r., I KS 3/24) wynika, że konieczność
ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, o której mowa w art.
437 § 2 k.p.k., powinna być oceniana nie tylko w aspekcie ilościowym, ale i
jakościowym. Tego rodzaju sytuacja zachodzi zatem m.in. wówczas, gdy
nieprawidłowo przeprowadzono nawet nie wszystkie, ale większość kluczowych dla
oceny zachowania oskarżonego dowodów, co powoduje niemożność poddania
ocenie tych prawidłowo przeprowadzonych z zastrzeżeniem, iż brak jest innego
prawidłowo przeprowadzonego dowodu, pozwalającego ocenić dowód
nieprawidłowo przeprowadzony.
Kiedy więc sąd I instancji nie przeprowadza oceny dowodów lub czyni to w
sposób skrajne sprzeczny z zasadami określonymi w art. 7 k.p.k., mamy do
czynienia z wadliwością całego postępowania dowodowego. W rezultacie powstaje
konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art.
437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy
zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego
rozpoznania. Taką właśnie konieczność dostrzegł Sąd Apelacyjny w Białymstoku w
niniejszej sprawie, oceniwszy, że przewód sądowy przed Sądem Okręgowym w
Suwałkach cechowała wyjątkowa nierzetelność, a zatem wymaga on powtórzenia.
IV KS 30/25
6
Wydając zaskarżony wyrok Sąd odwoławczy wyraźnie wskazał, iż w jego
ocenie rozstrzygnięcie Sądu I instancji zapadło na skutek licznych i
fundamentalnych błędów w zakresie podstaw dowodowych zaskarżonego wyroku.
W efekcie, mimo formalnego przeprowadzenia w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym szeregu dowodów nie doszło do rzeczywistej ich oceny w
świetle standardów procesu karnego. Wprawdzie uzasadnienie wyroku Sądu
Okręgowego jest obszerne i wskazuje na motywy rozstrzygnięcia uniewinniającego,
jednak daje również wyraz jednostronności ocen materiału dowodowego, podając w
wątpliwość elementarną rzetelność postępowania przed Sądem meriti.
I tak, oceniając zamiar, z jakim działali oskarżeni oraz to, czy w ogóle byli w
stanie wywiązać się z umów, które zawarli, Sąd I instancji powinien był ocenić, jak
planowali to zrobić, nie posiadając własnych środków finansowych, za to różnego
rodzaju zobowiązania. Nie poddał on szczegółowej analizie sytuacji finansowej
zobowiązanych spółek ani oskarżonych, nie zgłębił też wątku jednoczesnej
realizacji dwóch zamówień, a następnie wystąpienia przez oskarżonych z ofertą
sprzedaży osobom trzecim katamaranu, wykonanego na zamówienie
pokrzywdzonych i za ich pieniądze. Sąd I instancji całkowicie zignorował zeznania
pokrzywdzonych, stwierdzając, że były mało dokładne i nie starając się
przeprowadzić ich weryfikacji przy pomocy dokumentów czy innych źródeł
dowodowych. Od początku postrzegał sprawę jako spór cywilnoprawny, wynikły z
nieporozumień między kontrahentami, które pojawiły się w trakcie wykonywania
umowy, pomijając istotę stawianego w akcie oskarżenia zarzutu działania przez
D.W. i U.C. z rozmysłem, w celu skłonienia pokrzywdzonych do zawarcia
niekorzystnych dla nich umów, a osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej. Nie
zbadał zatem zasadniczego wątku sprawy i nie ustalił w świetle całości materiału
dowodowego czy ich działanie wypełniało znamiona zarzuconych im czynów.
Ponieważ sposób przeprowadzenia dowodów przez sąd meriti dotknięty jest
tego typu wadami, że samo częściowe tylko uzupełnienie postępowania
dowodowego przez dodatkowe przeprowadzenie dowodów przez instancję
odwoławczą byłoby niewystarczające, niezbędne, zdaniem Sądu ad quem, stało się
przeprowadzenie przewodu na nowo w całości, po uprzednim uchyleniu wyroku
Sądu I instancji. Sąd Apelacyjny w Białymstoku nie popełnił więc błędu, uchylając
IV KS 30/25
7
wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach i przekazując mu przedmiotową sprawę do
ponownego rozpoznania, choć przyznać należy, że mógł obszerniej przedstawić
motywy orzeczenia kasatoryjnego.
Nie dostrzegając podstaw do uwzględnienia wniesionej przez obrońcę skargi,
Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie, o kosztach postępowania rozstrzygając na
podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 i 2 k.p.k.
[WB]
[r.g.]
