IV KS 14/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 października 2025 r.
SSN Marek Motuk
w sprawie D.M.
oskarżonego z art. 286 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 października 2025 r.,
skargi obrońcy
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt VI Ka 828/24
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego Katowice-Zachód w Katowicach
z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt VIII K 343/22
i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę;
2. obciążyć oskarżonego D.M.
skargowego.
kosztami
postępowania
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach wyrokiem z dnia 26 września
2024 r., sygn. akt VIII K 343/22, uniewinnił oskarżonego D.M. od zarzutu
popełnienia czynu z art. 286 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2025 r. (sygn. akt VI Ka 828/24) Sąd Okręgowy
w Katowicach – po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora i
pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego – uchylił ww. wyrok sądu pierwszej
IV KS 14/25
2
instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu
Katowice-Zachód w Katowicach.
Od ww. wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach obrońca D.M. wniósł
skargę w trybie art. 539a § 1 k.p.k., zaskarżając to orzeczenie „w zakresie,
w jakim sąd odwoławczy uchylił Wyrok Sądu Rejonowego Katowice-Zachód
w Katowicach z dnia 26 września 2024 r. (sygn. akt VIII K 343/22) i przekazał
sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji (punkt II)”.
Skarżący zarzucił:
1. „naruszenie art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. poprzez uchylenie Wyroku Sądu
Rejonowego Katowice-Zachód w Katowicach VIII Wydział Karny z dnia 26
września 2024 r. (sygn. akt VIII K 343/22) i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwagi na konieczność
przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie istotnym z punktu
widzenia sprawy, tj. w zakresie ustalenia zachowania oskarżonego w
odniesieniu do wezwania do wykonania przyjętego zobowiązania na
podstawie całokształtów dowodów oraz pod kątem wykładni terminu
»mienie« zawartego w art. 286 § 1 k.k.
podczas, gdy:
w przedmiotowej sprawie nie było konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu
sądowego w całości, a zatem należało, w razie uzasadnionych wątpliwości
dowodowych, przeprowadzić dodatkowo uzupełniające postępowanie dowodowe
przed Sądem odwoławczym” (pisownia oryginalna – uwaga SN);
2. „naruszenie art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. poprzez uchylenie Wyroku Sądu
Rejonowego Katowice-Zachód w Katowicach VIII Wydział Kamy z 26
września 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I
instancji,
podczas, gdy;
prawidłowe zastosowanie ww. przepisów winno prowadzić nie do uchylenia Wyroku
Sądu I instancji, ale do jego utrzymania w mocy, albowiem czyn objęty aktem
oskarżenia nie mogły już a priori stanowić przestępstwa oszustwa stypizowanego w
art. 286 § 1 k.k., a to ze względu na fakt, iż oskarżony imieniem Spółki zawierał w
tamtym okresie dziesiątki umów podobnych do tej zawartej z pokrzywdzonym, a
IV KS 14/25
3
zatem nie sposób przypisać mu zamiaru wprowadzenia pokrzywdzonych w błąd, co
do chęci wywiązania się akurat [z] Umowy z dnia 19 kwietnia 2016 r.” (pisownia
oryginalna – uwaga SN);
3. „naruszenie art. 442 § 3 k.p.k. poprzez wykroczenie przez Sąd II instancji
poza kodeksowe uprawnienia i de facto zobowiązanie Sądu I instancji do
konkretnej oceny materiału dowodowego sprawy, podczas gdy Sąd II
instancji winien był czynić wskazania co do dalszego postępowania w
zakresie dowodów i innych czynności, a nie co do sposobu oceny
poszczególnych dowodów, a zatem Sąd II instancji rażąco wykroczył poza
przysługujące mu kompetencje” (pisownia oryginalna – uwaga SN).
Zarzucając powyższe, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na powyższe stanowisko obrońcy, prokurator wniósł
o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego
uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do
ponownego rozpoznania – może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art.
437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Rozpoznanie
skargi ogranicza się zatem do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna
odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo
braku formalnych przeszkód – określonych w art. 454 k.p.k. – do wydania wyroku
zmieniającego, albo czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu
sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Postępowanie zainicjowane skargą
wniesioną w trybie art. 539a § 1 k.p.k. służy zatem kontroli zaistnienia podstaw do
uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przedmiotem
tego postępowania nie jest natomiast merytoryczne badanie prawidłowości
przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień zarzucanych w
apelacji, jak również zasadności uchybień stwierdzonych przez sąd odwoławczy.
IV KS 14/25
4
Stanowisko to potwierdzone zostało w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego – Izby Karnej z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I KZP 13/17.
Lektura uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach pozwala
jednoznacznie ustalić, że podstawą uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji
była druga z przesłanek określonych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., a zatem związana z
przepisem art. 454 § 1 k.p.k., w którym zdefiniowano tzw. reguły ne peius.
Zadaniem sądu ad quem było więc wykazanie, że gdyby nie doszło do zaistnienia
stwierdzonego uchybienia (uchybień), to mogłoby zapaść orzeczenie o winie, ale
jego wydanie – wobec obowiązującej zasady ne peius – nie było dopuszczalne w
instancji odwoławczej. Realizując tę powinność sąd okręgowy – w kontekście
apelacji wniesionych na niekorzyść oskarżonego – dostrzegł, że rozstrzygnięcie
sądu meriti w zakresie uniewinnienia D.M. od czynu z art. 286 § 1 k.k., było
wynikiem nieprawidłowego przyjęcia, iż to kwestia wprowadzenia w błąd co do
możliwości wywiązania się z zaciągniętego zobowiązania stanowi istotę sprawy.
Zdaniem sądu ad quem, wprowadzenie w błąd dotyczy przede wszystkim zamiaru
wywiązania się z zawartej umowy. Nadto, sąd drugiej instancji przeprowadził
krytyczną analizę stanowiska sądu meriti w zakresie wykładni pojęcia „mienia” oraz
„niekorzystanego rozporządzenie mieniem” w rozumieniu art. 286 § 1 k.k., w
konsekwencji wskazując, że konkluzja o dekompletacji znamion przestępstwa
oszustwa w realiach niniejszej sprawy – nie jest uprawniona. Uwzględniając
wskazane mankamenty wywodu sądu a quo, organ odwoławczy doszedł do
przekonania, że uwolnienie oskarżonego od przypisywanej mu odpowiedzialności
karnej – w kontekście argumentacji zaprezentowanej w zaskarżonym apelacjami
wyroku – nie było zasadne. W ocenie sądu ad quem istnieją bowiem podstawy do
uznania, że oskarżony dopuścił się zachowania wypełniającego znamiona
przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., jednak reguła określona w art. 454 § 1 k.p.k. nie
pozwalała mu na zmianę zaskarżonego apelacjami wyroku w kierunku skazania
oskarżonego.
Organ odwoławczy odnotował zatem konkretne uchybienia sądu a quo, które
uzasadniały wydanie wyroku kasatoryjnego w oparciu o przepisy art. 437 § 2 k.p.k.
w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. Co oczywiste, Sąd Najwyższy, orzekając w ramach
zainicjowanego skargą postępowania, nie jest uprawniony do badania
IV KS 14/25
5
prawidłowości stanowiska sądu drugiej instancji w zakresie realizacji przez
oskarżonego znamion przypisywanego mu czynu, jak również prawidłowości
przyjętej przezeń wykładni prawnej, albowiem taka aktywność pozostaje poza
zakresem kompetencji sądu skargowego, które wyznacza treść art. 539a § 3 k.p.k.
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2021 r., V KS 29/21).
Zgłaszane zatem przez skarżącego obiekcje, w których eksponuje on wadliwość
wyprowadzonych przez sąd odwoławczy konkluzji, oscylują wręcz na granicy
dopuszczalności wniesionej skargi. Mieć bowiem na uwadze należy, że sposób
redagowania skargi, która finalnie opiera się na iluzorycznych zarzutach
i bezpośrednio godzi w ustawowo oznaczone granice jej rozpoznania (art. 536 w zw.
z art. 539f k.p.k.), jest zabiegiem niedopuszczalnym (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 29 stycznia 2021 r., V KS 33/20).
Podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego nie była bynajmniej
konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, lecz właśnie sytuacja
określona w art. 454 § 1 k.p.k. Należy przy tym za słuszny uznać pogląd, że
wymienione podstawy kasatoryjne wzajemnie się wykluczają (zob. D. Świecki [w:] B.
Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania
karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2022, art. 539a). Choć w
zapatrywaniach prawnych sądu odwoławczego i wskazaniach co do dalszego
postępowania znalazło się sformułowanie: „Sąd ponownie prowadząc
postępowanie dowodowe ustali zachowanie oskarżonego (…)” – to jednak
stwierdzenie to nie może dyskwalifikować istoty wywodu zawartego
w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w części poświęconej powodom
przekonującym o zasadności rozpoznanych zarzutów i wniosków apelacyjnych.
Myśl przewodnia tych motywów wskazuje przede wszystkim na potrzebę
prawidłowej analizy istoty zachowania oskarżonego (przy uwzględnieniu
całokształtu materiału dowodowego) w kontekście uwag sądu odwoławczego
odnośnie do wykładni znamion występku oszustwa stypizowanego w art. 286 § 1
k.k. Nie wyklucza to oczywiście możliwości przeprowadzenia przez sąd a quo –
mając na względzie zasadę samodzielności jurysdykcyjnej (art. 8 § 1 k.p.k.) –
postępowania dowodowego, jeśli sąd ten dostrzegłby potrzebę uzupełnienia
materiału dowodowego.
IV KS 14/25
6
Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że w niniejszej sprawie
doszło do obrazy art. 437 § 2 k.p.k., albowiem w uzasadnieniu orzeczenia sądu
odwoławczego wyraźnie została wskazana i wykazana podstawa wydania wyroku
kasatoryjnego z dyspozycją przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Jako że postępowanie skargowe ma charakter nadzwyczajny, przepisy
normujące to postępowanie powinny być interpretowane ściśle. Niedopuszczalna
jest zatem rozszerzająca wykładnia art. 539a § 3 k.p.k. w zw. z art. 437 k.p.k. i
obchodzenie ustawowych ograniczeń skargi o charakterze przedmiotowym (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2021 r., II KS 8/21).
Konsekwencją tego stanowiska musi być zatem uznanie, że w postępowaniu
skargowym nie jest dopuszczalny zarzut, w którym skarżący podnosi naruszenie
przez sąd odwoławczy art. 442 § 3 k.p.k., albowiem przepis ten – jak wynika z
treści art. 539a § 3 k.p.k. – nie należy do materii kontroli skargowej. Wypada jednak
zauważyć, że zgodnie z art. 442 § 3 k.p.k. sąd odwoławczy, wydając wyrok o
charakterze kasatoryjnym, ma nie tylko prawo, ale i obowiązek przedstawić
zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania. Stwierdzenie
przez sąd odwoławczy, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego,
skutkujące w przypadku wystąpienia przeszkody z art. 454 § 1 k.p.k. wydaniem
orzeczenia kasatoryjnego, wiąże sąd, któremu sprawę przekazano do ponownego
rozpoznania jedynie w zakresie zapatrywań prawych sądu odwoławczego i jego
wskazań co dalszego postępowania (art. 442 § 3 k.p.k.). Nie ogranicza natomiast
swobody sądu rozpoznającego ponownie sprawę w ocenie materiału dowodowego
stanowiącego podstawę faktyczną jego rozstrzygnięcia (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 15 stycznia 2019 r., I KS 1/18; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., III KS 17/19). Nawet gdyby doszło do
przedstawienia w uzasadnieniu wyroku sądu ad quem zawoalowanych przekonań,
czy sugestii wprost odnoszących się do winy oskarżonego, który w pierwszej
instancji został uniewinniony, nie są one wiążące dla sądu, któremu przekazano
sprawę do ponownego rozpoznania (art. 8 § 1 k.p.k.). Sąd a quo obowiązany jest
natomiast kierować się zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami sądu
odwoławczego co do dalszego postępowania, które to z kolei mogą dotyczyć
wyłącznie dowodów i innych czynności, które – z mocy art. 442 § 3 zdanie 1 i 2
IV KS 14/25
7
k.p.k. – powinny być przeprowadzone, lub okoliczności, które należy wyjaśnić (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 28 października 2020 r., V KS 25/20; 26
kwietnia 2021 r., V KS 12/21).
Konkludując, stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy w Katowicach należycie
wykazał podstawy do uchylenia zaskarżonego na niekorzyść D. M. wyroku sądu
pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd
Najwyższy nie stwierdził, aby w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 437 § 2
zd. 2 k.p.k. Nie odnotowano też zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 439 §
1 k.p.k., których nie sygnalizował też wnoszący skargę obrońca.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
[WB]
[a.ł]
