IV KO 57/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Ryszard Witkowski
Dnia 1 lipca 2025 r.
Sędzia SN Ryszard Witkowski – w odpowiedzi na pismo adw. P. D. z 16 kwietnia
2025 r.,
obrońcy R. S., skazanego za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. i inne,
sygnalizujące konieczność wznowienia z urzędu postępowania zakończonego
postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 26 marca 2025 r. sygn. akt II AKz 125/25
utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży
z 13 lutego 2025 r. sygn. akt II Ko 7/25
o oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania karnego
prawomocnie zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w Grajewie
z 21 sierpnia 2018 r. w sprawie II K 95/18,
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.
stwierdza brak możliwości
postępowania z urzędu.
wznowienia
wskazanego
wyżej
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z 26 marca 2025 r. sygn. akt
stwierdzającym II AKz 125/25, na skutek rozpoznania zażalenia obrońcy skazanego,
utrzymał w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży z 13 lutego 2025 r.
sygn. akt II Ko 7/25, utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w
Łomży z 13 lutego 2025 r. sygn. akt II Ko 7/25 o oddaleniu wniosku o wznowienie
IV KO 57/25
2
postępowania karnego prawomocnie zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w
Grajewie z 21 sierpnia 2018 r. w sprawie II K 95/18, skazującym R. S. za popełnienie
przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. i inne, stwierdzając, iż w rozpoznawanej sprawie
nie zachodziła sygnalizowana przez obrońcę bezwzględna przyczyna odwoławcza z
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady składu Sądu Okręgowego w
Łomży, pomimo tego, iż w jego składzie brał udział sędzia X. Y., która uzyskała
nominację na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
Pismem z 16 kwietnia 2025 r. obrońca ponowił swoje stanowisko i wskazując
na - w jego ocenie - wadliwość stanowiska Sądu Apelacyjnego, zażądał uchylenia
postanowień obu sądów powszechnych, rozpoznających kwestię przedmiotowego
wniosku o wznowienie postępowania karnego w sprawie II K 95/18. Ponieważ
postępowanie wznowieniowe nie może zstępować postępowania zażaleniowego,
pismo obrońcy skazanego R. S. określone jako „(w)niosek o wznowienie
postępowania” należało odczytać, w uwzględnieniu regulacji art. 118 § 1 i 2 k.p.k.,
według treści złożonego oświadczenia, a więc jako sygnalizację przez stronę
postępowania konieczności zbadania wskazanej w piśmie okoliczności z urzędu (art.
9 § 2 k.p.k.). Niezależnie od zasygnalizowanie w tym piśmie wystąpienia w
postępowaniu wznowieniowym okoliczności, o której mowa w art. 542 § 3 k.p.k.,
zasadniczym, bo istotnym dla dalszego procedowania przez Sąd Najwyższy jest
rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania o wznowienie
postępowania.
Zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie wyrażany dotychczas był
pogląd, że nie jest możliwe wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu,
samego postępowania o wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym
orzeczeniem sądu o oddaleniu wniosku strony lub o braku podstaw do wznowienia
ex officio (postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 maja 2010 r. sygn. akt V KO 47/10,
OSNKW 2010, z. 8, poz. 73; z 8 lutego 2011 r. sygn. akt III KO 99/10;
z 9 lipca 2013 r. sygn. akt II KO 17/13; z 24 marca 2021 r. sygn. akt I KO 10/21).
W tym też kierunku pośrednio (rozważana była bowiem kwestia możliwości
wznowienia postępowania kasacyjnego) wypowiedział się Sąd Najwyższy
IV KO 57/25
3
w postanowieniu składu siedmiu sędziów z 23 marca 2023 r. sygn. akt I KZP 17/22
(OSNK 2023, z. 4, poz. 20), rozpoznając zagadnienie prawne przedstawione
postanowieniem Sądu Najwyższego z 12 października 2022 r. sygn. akt III KO 15/22.
Sąd Najwyższy w tym składzie, ten dominujący, wielokrotnie wyrażany pogląd
w orzecznictwie na przestrzeni ponad 20 lat, w pełni podziela, albowiem żadne racje
nie przemawiają za zmianą stanowiska w przedmiotowym zakresie. Rozstrzygnięcia
w postępowaniu o wznowienie nie zmieniło swojego charakteru, nie jest orzeczeniem
kończącym postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 in
princ. k.p.k. (zob. postanowienie SN z 21 października 1997 r. sygn. akt II KZ 139/07,
OSNKW 1998, z. 1, poz. 10). Nie dotyczy ani odpowiedzialności prawnej ani innej,
nie związanej z postępowaniem odnośnie tej odpowiedzialności kwestii ubocznej,
lecz służy badaniu jedynie istnienia podstaw do wznowienia procesu, w sytuacji, gdy
zagadnienie odpowiedzialności prawnej jest już rozstrzygnięte prawomocnym
orzeczeniem sądu (S. Zabłocki (w:) J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z Gostyński, S. M.
Przyjemski, R. Stefański, S. Zabłocki: Kodeks postępowania karnego. Komentarz,
Warszawa 2004, t. III, s. 648.). Te podstawy zaś określone zostały w art.
540 k.p.k., art. 540a k.p.k. i 540 b k.p.k., przy czym katalog ten ma charakter
zamknięty.
Dążenie do zmiany wspomnianej ugruntowanej linii orzeczniczej w drodze
rozszerzającej interpretacji pojęcia „postępowanie sądowe zakończone
prawomocnym orzeczeniem”, o którym mowa w art. 540 § 1 k.p.k. (postanowienie
SN z 14 czerwca 2023 r. sygn. akt II KO 73/22), ocenić należy jako przejaw
aktywizmu sędziowskiego bazującego na dotychczas sporadycznych, pojedynczych
wydanych w tym czasie orzeczeniach – postanowieniach Sądu Najwyższego: z 18
marca 2010 r. sygn. akt III KO 96/09; z 27 marca 2013 r. sygn. akt II KO 13/13, oraz
z 24 lutego 2021 r. sygn. akt II KO 4/21).
Niemniej jednak, gdyby nawet nie podzielić tej ugruntowanej linii orzeczniczej
Sądu Najwyższego i przyjąć, że w formule przewidzianej w art. 540 k.p.k. mieści się
także postępowanie, w którym wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o
wznowienie postępowania oraz postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem
orzeczenia kończące postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia
IV KO 57/25
4
postępowania oraz kasacji, to również brak by było podstaw do wznowienia z urzędu
postępowania kasacyjnego w sprawie II AKz 125/25. Udział bowiem w składzie sądu
orzekającego sędziego X. Y., powołanej na urząd sędziego sądu powszechnego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3), w żadnym wypadku nie wywoływał
i nie wywołuje automatycznie, istotnego naruszenia prawa strony do rozpoznania
sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6
ust. 1 EKPCz, ale także standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), co
zostało potwierdzone w kwestionowanym postanowieniu Sądu Apelacyjnego
oddalającym wniosek o wznowienie postępowania karnego, zakończonego
wyrokiem Sądu Rejonowego w Grajewie z 21 sierpnia 2018 r. w sprawie II K 95/18.
Nienależyta obsada sądu występuje bowiem wówczas, gdy sąd orzekał w składzie
nieznanym ustawie, jak i wtedy, gdy sąd orzekał w składzie wprawdzie znanym
ustawie, ale nieprzewidzianym przez obowiązujące przepisy dla danego rodzaju
spraw (por. Z. Muras, Bezwzględne przyczyny..., s. 83). Dotyczy to także sytuacji,
gdy ustawa wyłącza możliwość orzekania przez sędziego w określonym w
przepisach składzie osobowym. Takie wyłączenie przewiduje art. 46 § 2 w zw. z art.
6 p.u.s.p., zgodnie z którym w tym samym składzie sądu nie mogą brać udziału osoby
pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa w linii prostej lub powinowactwa w
linii prostej albo w stosunku przysposobienia, małżonkowie oraz rodzeństwo
(Komentarz do kodeksu postępowania karnego red. D. Świecki t. II teza 24, Lex
2025). Uprawnienia do orzekania w składach danego sądu wynikają z faktu
otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie powszechnym
lub delegacji do orzekania w określonym sądzie. Przez akt powołania osoba staje się
sędzią, czyli jest uprawniona do orzekania. Akt powołania jest zatem aktem prawnie
kształtującym status sędziego - osoba powołana przez Prezydenta RP jest
uprawniona do orzekania w określonym sądzie. Podkreślenia wymaga wskazanie, iż
zgodnie z art. 179 Konstytucji RP, sędziowie są powoływani przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas
nieoznaczony. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 czerwca 2012 r. (K 18/09),
podkreślił, iż art. 179 Konstytucji RP jest „(…) normą kompletną, jeśli chodzi o
IV KO 57/25
5
określenie kompetencji Prezydenta w zakresie powoływania sędziów, gdyż zostały w
nim uregulowane wszystkie niezbędne elementy procedury nominacyjnej. Polski
Ustrojodawca przyjął zatem zasadę nominacji (system nominacji), a nie zasadę
wybieralności sędziów. Nominacja na sędziego przez prezydenta poprzedzona jest
postępowaniem uregulowanym we właściwej ustawie dotyczącej danego rodzaju
sądu oraz w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa. W postępowaniu tym
wyselekcjonowani zostają kandydaci, w stosunku do których KRS występuje z
wnioskiem do Prezydenta RP o ich powołanie na urząd sędziego. Ustrojodawca
zakłada zatem współdziałanie dwóch konstytucyjnych organów - w ujęciu
chronologicznym - KRS i Prezydenta RP (M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Tom
U, Komentarz do art. 179, Warszawa 2016, s. 1041). Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1
ustawy z 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84).
do kompetencji Rady należy rozpatrywanie i ocena kandydatów do pełnienia urzędu
na stanowiskach sędziów Sądu Najwyższego oraz stanowiskach sędziowskich w
sądach powszechnych, sądach administracyjnych i sądach wojskowych oraz na
stanowiskach asesorów sądowych w sądach administracyjnych. Postępowanie
przed Krajową Radą Sądownictwa, która podejmuje merytoryczne decyzje w
procedurze wyboru sędziów, poprzedza procedura kwalifikacyjna przeprowadzona
przez kolegium sądu i zgromadzenie ogólne, które to organy oceniają zgłoszonych
kandydatów w drodze głosowania. Zakres merytorycznych decyzji Krajowej Rady
Sądownictwa w procedurze wyboru sędziów potwierdza, że jakkolwiek w praktyce
wymogi stawiane kandydatowi na stanowisko sędziowskie są określone na poziomie
ustawowym, to ostateczna decyzja w zakresie przedstawienia wniosku Prezydentowi
RP należy do Krajowej Rady Sądownictwa. Rozwiązanie to koresponduje z
przypisywaną temu organowi konstytucyjną funkcją stania na straży niezależności
sądów i niezawisłości sędziów (por. M. Haczkowska (red.). Konstytucja
Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, opublikowano: Lexis Nexis 2014).
Powoływanie na urząd sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest z
kolei zgodnie z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji - jego prerogatywą. Prerogatywa
Prezydenta RP ma szczególny status: jest to osobiste uprawnienie głowy państwa,
które dla swej ważności i skuteczności nie wymaga podpisu Prezesa Rady Ministrów.
Powołanie jest aktem o samodzielnym charakterze ustrojowym. Prezydent dokonuje
IV KO 57/25
6
własnej oceny przedstawionych mu kandydatur i w konsekwencji może odmówić
uwzględnienia wniosku KRS. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego
wyrażonym w wyroku z 24 października 2017 r. sygn. akt K 3/17 (OTK ZU A/2017.
poz. 68) żadna działalność właściwych organów władzy publicznej na etapie wyboru
kandydatów, nie może wpływać na ważność dokonanego aktu powołania, który
znajduje umocowanie bezpośrednio w Konstytucji RP. Na skuteczność powołania
przez Prezydenta RP określonego sędziego nie mogą wpływać ani wady prawne
przepisów obowiązujących na poziomie konstytucyjnym dotyczących wyboru
kandydatów przedstawianych Prezydentowi RP, ani błędy popełnione przez organ
dokonujący wyłonienia kandydatów. W polskim ustawodawstwie nie ma procedury
umożliwiającej wzruszanie, czy kontrolowanie aktów wydanych w ramach
wykonywania przez Prezydenta RP jego prerogatyw. Konstytucja nie tylko nie
zawiera, ale też nie daje możliwości stworzenia takiej procedury na poziomie
ustawowym. Tak więc niezależnie od wadliwości przepisów ustawowych akt
powołania sędziego jest skuteczny w momencie podpisania przez Prezydenta RP.
W konsekwencji nie jest dopuszczalne badanie ważności lub skuteczności
postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego oraz wynikającego z niego stosunku ustrojowego łączącego sędziego z
Rzeczpospolitą Polską w jakimkolwiek postępowaniu przed sądem lub innym
organem państwowym. Nie jest też dopuszczalne ustalenie istnienia albo nieistnienia
tego stosunku na drodze postępowania sądowego (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 5 listopada 2009 r., I CSK 16/19). Taki też pogląd, że postanowienie
Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, jest aktem
dyskrecjonalnym, mieszczącym się w zakresie osobistej prerogatywy Prezydenta RP
i nie podlega kontroli sądowej, dominuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu
Administracyjnego (por. np. postanowienia NSA: z 9 października 2012 r. sygn. akt I
OSK 1874/12; z 7 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 857/17, LEX 2441401; por. również
uzasadnienia postanowień NSA z 20 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 3129/12; z 9
października 2012 r. sygn. akt: I OSK 1890/12, I OSK 1883/12, I OSK 1882/12, I OSK
1874/12, I OSK 1872/12; z 16 października 2012 r. sygn. akt: I OSK 1888/12, I OSK
1887/12, I OSK 1886/12, I OSK 1885,12, I OSK 1881/12, I OSK 1879/12, I OSK
1878/12, I OSK 1871/12, I OSK 1870/12; z 17 października 2012 r. sygn. akt: I OSK
IV KO 57/25
7
1889/12, I OSK 1877/12, I OSK 1876/12; z 7 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 857/12
www.orzeczenia. nsa.gov.pl). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 czerwca 2012 r.
(K 18/09), podkreślił, iż art. 179 Konstytucji RP jest „(…) normą kompletną, jeśli
chodzi o określenie kompetencji Prezydenta w zakresie powoływania sędziów, gdyż
zostały w nim uregulowane wszystkie niezbędne elementy procedury nominacyjnej.
Fundament tej ustrojowej pozycji Prezydenta RP wynikającej z art. 179 Konstytucji
RP, uzupełnią normy dekodowane z art.180 Konstytucji RP, dopełniając jego treść w
zakresie gwarancji nieusuwalności sędziego, którymi sędzia zostaje objęty z chwilą
powołania. Ta istota statusu sędziowskiego wespół z charakterem prerogatywy
Prezydenta RP nie dopuszczają jednoczesnego uznawania, że dana osoba została
powołana na urząd sędziego, a zarazem od chwili tego powołania nie może
sprawować władzy sądowniczej. W konsekwencji nieuprawnione jest
kwestionowanie samego votum sędziowskiego nawet w części, które stanowi
nieodłączny element wykonywania władzy sędziowskiej (zob. wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r. sygn. akt P 22/19).
Odnotować należy, iż także TSUE w wyroku z 22 marca 2022 r. w sprawie
C-508/19, przypominając zakaz prawotwórczej działalności sądów w systemie prawa
kontynentalnego, nie zgodził się na interpretacyjne stworzenie na poziomie unijnym
środka procesowego, który nie istnieje w prawie polskim, pozwalającego
kwestionować postanowienie Prezydenta RP o powołaniu sędziego. TSUE
potwierdził w ten sposób trafność wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia
2020 r. w sprawie U 2/20, derogującego normatywną moc uchwały połączonych
niepełnych trzech izb: Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-1/20), z uwagi na jej prawotwórczy
charakter, wykluczając jednoznacznie i generalnie dopuszczalność objęcia
zakresem art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. okoliczności związanych z powołaniem na urząd
sędziego, stając jednocześnie w opozycji do poglądu prezentowanego w linii
orzeczniczej ETPCz, zapoczątkowanej wyrokiem z 22 lipca 2021 r. w sprawie
Reczkowicz przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej (numer skargi 43447/19).
Przedstawione w nim nowe ujęcie rozumienia treści art. 6, pozwalało bowiem
w istocie na podważanie statusu sędziów, a w konsekwencji konstytucyjnej
prerogatywy prezydenta. Tym samym TSUE sprzeciwił się podważaniu statusu
IV KO 57/25
8
nominowanych przez niego sędziów. Stanowisko to znalazło wprost potwierdzenie
także w jednej z ostatnich decyzji Europejskiego Trybunał Praw Człowieka
z 1 kwietnia 2025 r. w sprawie Manowska i in. przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej (nr
skargi 51455/21), w której stwierdził, iż prawo sędziów do orzekania realizuje się w
momencie ich mianowania przez Prezydenta RP. Uprawnienie to nie może być
unieważnione w żadnym trybie (por. teza 106).
Wreszcie, mając na uwadze stanowisko obrońcy, wskazać wypada, iż żaden
z wyroków ETPCz i TSUE nie stwierdził nieistnienia powołań sędziowskich lub
wydanych orzeczeń. Błędne jest zatem przyjęcie założenia, iż każdy wyrok sędziego,
powołanego od 2018 r., narusza prawo do sądu ustanowionego ustawą. Teza ta w
żadnym razie nie wynika z orzecznictwa trybunałów europejskich, a w tym i tych
przywołanych we wniosku. Zatem sam fakt powołania sędziego na wniosek nowej
KRS nie powoduje, że wyrok wydany z udziałem takiego sędziego automatycznie
narusza prawo europejskie, w tym Europejską Konwencję Praw Człowieka. Zresztą
tożsame stanowisko w tej kwestii zajmuje także Komisja Wenecka, Rzecznik Praw
Obywatelskich (prof. Marcin Wiącek) oraz Rzecznik Generalny TSUE (Dean
Spielmann).
Podkreślenia wymaga w tym miejscu, iż w uzasadnieniu przywołanego
derogującego wyroku Trybunału Konstytucyjnego przekonująco wykazano,
iż poddana kontroli uchwała abstrakcyjna składu połączonych trzech Izb Sądu
Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., jest aktem prawa wewnętrznego podlegającym
kognicji Trybunału Konstytucyjnego pod warunkiem określonym w art. 188 pkt
3 Konstytucji RP (por. podpunkty 1.1 i 1.2 pkt III tego uzasadnienia).
Trybunał Konstytucyjny stanowisko zaprezentowane w wyroku derogującym
przedmiotową uchwałę konsekwentnie powtarzał w kolejnych wyrokach: z 4 marca
2020 r. oraz z 2 czerwca 2020 r., w których stwierdził, że niedopuszczalne jest
składanie wniosków o wyłączenie sędziego z uwagi na wyłonienie go przez KRS
w obecnym składzie w sprawach - odpowiednio - karnych (sygn. akt P 22/19)
i cywilnych (sygn. akt P 13/19), a w wyroku z 23 lutego 2022 r. wprost zakazał
podważania statusu sędziów z powodu okoliczności, w jakich zostali powołani
(sygn. akt P 10/19). Natomiast w wyrokach z 21 listopada 2021 r. w sprawie K 6/21
IV KO 57/25
9
i z 10 marca 2022 r. w sprawie K 7/21 zakwestionował dopuszczalność
wykorzystywania art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności (EKPCz) do kontroli prawidłowości przebiegu procedury
nominacyjnej i jej wpływu na skuteczność powołania, a zatem do oceny wykonywania
przez prezydenta RP prerogatywy konstytucyjnej z art. 179 w związku z art. 144 ust.
3 pkt 17 Konstytucji RP.
W świetle powyższego zatem, nie tylko po myśli art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I - 4110 - 1/20,
utraciła swój walor normatywny i nie wywiera skutku, o którym mowa w art. 87
§ 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym i nie wiąże formalnie
sędziów Sądu Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być
wykorzystywane w praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów
wykładni prawa, ale można ją traktować jako jeden z wyrażanych przez judykaturę
poglądów prawnych, z tym, iż Sąd Najwyższy orzekający w tym składzie stanowiska
w niej wyrażonego nie podziela (por. argumentację zawartą w postanowieniach SN:
z 24 stycznia 2025 r. sygn. akt III KS 87/22, LEX 3824491; z 24 stycznia 2025 r. sygn.
akt IV KK 302/20, LEX 3822423; z 22 stycznia 2025 r. sygn. akt I Zo 189/24, LEX
3821833; z 20 grudnia 2024 r. sygn. akt II KO 106/24, LEX 3794112; z 18 grudnia
2024 r. sygn. akt I KK 385/23, LEX 3792105; z 17 grudnia 2024 r. sygn. akt II Zo
111/24, LEX 3792589; z 3 grudnia 2024 r. sygn. akt III KO 164/24, LEX 3788266; z
28 listopada 2024 r. sygn. akt II KO 115/24, LEX 3785257; z 28 listopada 2024 r.
sygn. akt V KK 282/24, LEX 3783546; z 26 listopada 2024 r. sygn. akt II KK 330/23,
LEX 3783419; z 20 listopada 2024 r. sygn. akt I Zo 131/24, LEX 3818772; z 19
listopada 2024 r. sygn. akt II Zo 100/24, LEX 3783377; z 13 listopada 2024 r. sygn.
akt I KK 321/24, LEX 3779524; z 8 listopada 2024 r. sygn. akt V KK 431/24, LEX
3779515; z 29 października 2024 r. sygn. akt II USK 352/23, LEX 3786863; z 24
października 2024 r. sygn. akt II Zo 80/24, LEX 3777996; z 22 października 2024 r.
sygn. akt I Zo 161/24, LEX 3778494; z 18 października 2024 r. sygn. akt II NSNk
27/23, LEX 3777600; z 15 października 2024 r. sygn. akt II Zo 72/24, LEX 3771431;
z 15 października 2024 r. sygn. akt II Zo 58/24, LEX 3773326; z 14 października 2024
IV KO 57/25
10
r. sygn. akt I KS 16/24, LEX 3768239; z 9 października 2024 r. sygn. akt I Zo 165/24,
LEX 3766106 i wielu wcześniejszych).
Niezależnie od powyższego zasygnalizować wypada, iż walor interpretacyjny
derogowanej uchwały został zdeprecjonowany zmianami legislacyjnymi, w głównej
mierze z uwagi na wejście w życie w dniu 15 lipca 2024 r. ustawy nowelizacyjnej
z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych
innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259), wykonującej przywołane wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2019 r. wydanym w sprawach
połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, jak również późniejszy wyrok z 2 marca
2021 r. w sprawie C-824/18. Na mocy wymienionej ustawy nowelizacyjnej do art. 55
ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: p.u.s.p.)
dodany został § 5, stanowiący wprost o tym, że: „Okoliczności towarzyszące
powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia
orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego
niezawisłości i bezstronności”. Jednocześnie, ustawodawca rzeczoną nowelizacją
wprowadził tryb tzw. testu niezawisłości i bezstronności, w którym – zgodnie z art.
42a § 3 p.u.s.p. – dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów
niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego
powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy
może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności,
mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących
uprawnionego oraz charakteru sprawy. Od tego momentu okoliczności towarzyszące
powołaniu sędziego na urząd nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia
orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego
niezawisłości i bezstronności, a ich badanie może nastąpić wyłącznie w trybie
procedury przewidzianej w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, która to
procedura w sprawie karnej może zostać zainicjowana wyłącznie przez strony. Od
tego momentu okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na urząd nie mogą
stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego
sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności, a ich badanie może
nastąpić wyłącznie w trybie procedury przewidzianej w ustawie Prawo o ustroju
sądów powszechnych, która to procedura w sprawie karnej może zostać
IV KO 57/25
11
zainicjowana wyłącznie przez strony (art. 42a § 3 p.u.s.p. w zw. z art. 42a § 6 pkt
6 p.u.s.p.). Dostrzec również należy, że wprowadzenie tej szczególnej regulacji
prowadzi do wniosku, że ma ona charakter lex specialis wobec innych ogólnych
uregulowań problematyki związanej z dopuszczalnością kwestionowania
niezawisłości i bezstronności sędziów, chociażby względem art. 41 § 1 k.p.k.,
niezależnie od czego ze względu na moment wprowadzenia art. 42a p.u.s.p. do
porządku prawnego w myśl zasady lex posterior derogat priori również wyklucza
stosowanie innych regulacji o pokrywającym się zakresie. Implikuje to skutek,
iż kwestie niezawisłości i bezstronności nie mogą być badane w innym trybie, nie
tylko z art. 41 § 1 k.p.k., ale również zażaleniowym, apelacyjnym czy kasacyjnym
w oparciu, zwłaszcza o przesłankę z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Kwestie ustrojowe
(normatywne), w tym rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa
związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone
unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie
szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów) pozostają irrelewantne dla
każdego z wspomnianych trybów kontrolnych (zob. postanowienia SN:
z 21 czerwca 2023 r. sygn. akt IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r. sygn. akt II KK
7/23; z 24 stycznia 2025 r. sygn. akt III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r. sygn. akt III KZ
1/25).W świetle aktualnie obowiązujących przepisów nie ma zatem możliwości
kwestionowania prawidłowości powołania sędziego przez Prezydenta RP.
Na marginesie należy wskazać, iż wyrokiem z 25 marca 2019 r., w sprawie
o sygn. akt K 12/18, Trybunał Konstytucyjny uznał w szczególności, iż art. 9a ustawy
z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84) jest
zgodny z art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 w związku z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 173 oraz
z art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (opublikowany w Dzienniku
Ustaw z dnia 1 kwietnia 2019 r., poz. 609).
Abstrahując od prawnej niedopuszczalności ponowienia kontroli
konstytucyjności ustawy w jakimkolwiek trybie, skonstatować pozostaje, iż wyrażona
w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada jej bezpośredniego stosowania oznacza jedynie
obowiązek sądu orzekania w zgodzie z priorytetami ustanowionymi w Konstytucji.
Tylko tyle i aż tyle. Zasada ta została wyjaśniona przez Trybunał Konstytucyjny w
wyroku z 31 stycznia 2001 r., sygn. P 4/99, gdzie Trybunał stwierdza, że: „w żadnym
IV KO 57/25
12
wypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych (...) nie
może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji).
Bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli
konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy
powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bardzo wyraźnie i
jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Art. 188 Konstytucji RP
zastrzega do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego orzekanie w
wymienionych w nim sprawach bez względu na to, czy rozstrzygnięcie ma mieć
charakter powszechnie obowiązujący, czy też ma ograniczać się tylko do
indywidualnej sprawy”. Wykluczona jest zatem możliwość odmowy zastosowania
przez sędziego przepisu ustawy (art. 178 ust. 1 oraz art. 188 ust. 1 Konstytucji RP).
Mając uzasadnione wątpliwości co do zgodności ustawy z Konstytucją, sąd – na
podstawie art. 193 Konstytucji RP – ma obowiązek zwrócić się do Trybunału
Konstytucyjnego z odpowiednim pytaniem prawnym (por. wyrok SN z 3 grudnia 2008
r. sygn. akt V CSK 310/08, LEX 484695). Sądy zatem nie mogą same decydować o
niekonstytucyjności ustaw, gdyż wyłączną kompetencję w tym zakresie ma Trybunał
Konstytucyjny (art. 188 Konstytucji RP). Należy zatem uznać, iż orzeczenie to w
praktyce zakończyło rozważania prawne dotyczące oceny zgodności z Konstytucją
obowiązujących przepisów ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Jak wskazał
Sąd Najwyższy w wyroku z 8 marca 2017 r. sygn. akt II PK 409/15, "nadanie przez
Konstytucję mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału
Konstytucyjnego oznacza, iż jest nimi związany także Sąd Najwyższy" (LEX
2306366). Wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie mogą zostać zmienione,
zaskarżone oraz skutecznie uchylone. Brak jest jakichkolwiek środków prawnych,
które umożliwiałyby podważenie merytorycznego orzeczenia Trybunału
Konstytucyjnego. Ostateczność i powszechna moc obowiązująca orzeczeń oznacza,
że brak jest możliwości skutecznego dokonywania "jakichkolwiek czynności
faktycznych zmierzających do odmowy uznania orzeczenia i podważenia jego
skuteczności" (M. Safjan (red.), L. Bosek (red.). Konstytucja RP, tom II, Komentarz
do art. 87-243, Warszawa 2016). Ta bezwarunkowa ostateczność orzeczenia
Trybunału Konstytucyjnego dotyczy także tych orzeczeń, które – zdaniem
formułującego ten pogląd – zapadły w nieprawidłowym składzie (tj. z osobami
IV KO 57/25
13
nieuprawnionymi, wybranymi na stanowiska, w stosunku do których wskazuje się, iż
były już obsadzone), bowiem pomimo że wada ta jest poważna nie znosi ona
konstytucyjnych przymiotów orzeczenia, o których mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji
RP (zob. P. Radziewicz, O skutkach prawnych orzeczeń polskiego Trybunału
Konstytucyjnego wydanych w składzie niewłaściwie obsadzonym, 2017, https://www.
academia.edu/35720621). Chociażby dlatego podnoszone w dyskursie publicznym
zarzuty dotyczące Trybunału Konstytucyjnego nie mogą stanowić podstawy dla
pominięcia orzeczeń wydanych przez Trybunał Konstytucyjny (zob. zarządzenie
Prezesa SN z 24 września 2024 r. sygn. akt III KO 131/24). Nie ma do tego żadnej
podstawy normatywnej. Na przeszkodzie temu stoi norma art. 190 ust. 1 Konstytucji
RP, pełniąca funkcję gwaranta bezpieczeństwa obrotu prawnego (postanowienie SN
z 24 września 2021 r. sygn. akt IV KZ 37/21). W konsekwencji żaden organ państwa
nie ma kompetencji do oceny czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało
wydane we właściwym składzie i z zachowaniem określonej w przepisach prawa
procedury, a tym samym – czy można mu przypisać walor ostateczności i mocy
powszechnie obowiązującej. Nie ma też prawa do weryfikacji, w tym negacji treści
orzeczenia w aspekcie jego obowiązywania, czy potencjalnych intencji w zakresie
orzekania. W obowiązującym stanie prawnym o tym, co jest orzeczeniem, decyduje
sam Trybunał (tj. sędziowie tworzący dany skład orzekający i podpisujący
orzeczenie), a zewnętrzny wyraz temu daje Prezes TK, zarządzając publikację
orzeczenia we właściwym organie urzędowym (por. A. Mączyński, J. Podkowik,
objaśnienia do art. 190 (w:) M. Safjan (red.), L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom II,
Komentarz do art. 87-243, Warszawa 2016, pkt. C 1 s. 1190).
W konsekwencji ponownie podkreślić należy, że w świetle ostatecznych
i mających moc powszechnie obowiązującą orzeczeń TK (art. 190 ust. 1 Konstytucji
RP), brak jest normatywnych podstaw do podważania konstytucyjnego umocowania
KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
oraz jej uprawnień do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, a
także kwestionowania ważności i skuteczności powołań sędziowskich dokonanych
przez Prezydenta RP w ramach przysługującej mu wyłącznej i nie podlegającej
weryfikacji prerogatywy, na podstawie rekomendacji udzielonej przez ten organ (zob.
postanowienie TK z 3 czerwca 2008, Kpt 1/08; wyroki TK: z 25 czerwca 2012 r., K
IV KO 57/25
14
18/09; z 11 września 2017 r., K 10/17). Prowadzi to zatem do jednoznacznego
wniosku, iż osoba, która została powołana przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu powszechnego, w tym
sędziego Sądu Okręgowego w Łomży na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w
skład której wchodzi piętnastu sędziów wybranych przez Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018
r. poz. 3 ze zm.), nie jest osobą nieuprawnioną, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 1
k.p.k. nie narusza wynikającego z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) prawa do rozpoznania
sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, a skład orzekający
sądu, w którym zasiada taka osoba, nie jest też sądem nienależycie obsadzonym w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. O naruszeniu tego przepisu mówić można jedynie
wówczas, gdy wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności (por.
postanowienie Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt IV KK 292/22 z 14 lipca 2022
r.). Takich konkretnych okoliczności autor sygnalizacji nie wskazał, co wyartykułował
już uprzednio Sąd Apelacyjny.
W świetle powyższego, zważywszy na treść art. 178 ust. 1 i art. 190 ust.
1 Konstytucji RP, wskazać należy, iż wskazany powyżej tryb, jest jedynym, w którym
okoliczności powołania na urząd mogą być przedmiotem badania, a każda inna
próba ich badania, zwłaszcza w oparciu o nieaktualną i niestanowiącą źródła prawa
uchwałę połączonych Izb: Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-1/20) oraz w nieznanej ustawie
procedurze o charakterze inkwizycyjnym, stanowi oczywiste i rażące naruszenie in
concreto art. 42a § 3 - § 14 p.u.s.p. i art. 7 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (zob.
postanowienie SN z 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt I KZ 34/24).
W tym stanie rzeczy, mając na uwadze, iż w przypadku uznania przez organ
procesowy, że sygnalizowane przez stronę uchybienie w sposób oczywisty
nie wystąpiło, jak również w sytuacji, gdy wznowienie takie nie jest prawnie
dopuszczalne, wystarczy poinformować podmiot sygnalizujący o braku możliwości
IV KO 57/25
15
wznowienia postępowania z urzędu, względnie wydać w tym przedmiocie
niezaskarżalne zarządzenie.
Ponieważ Sąd Najwyższy nie stwierdził, a wnioskujący nie wykazał,
aby okoliczności kwestionowanych powołań na urząd sędziego, w szczególności,
aby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy miały osoby trzecie, podniesione okoliczności
w żaden sposób nie uprawniają do kwestionowania w tej sprawie niezawisłości
i bezstronności żadnego sędziego. Jeżeli bowiem po mianowaniu zainteresowany
nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich
obowiązków, sam fakt, iż władze wykonawcze lub ustawodawcze uczestniczą
w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności
sędziego od tych władz, ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności
(zob. wyrok TSUE z 9 lipca 2020 r., C - 272/19, VQ przeciwko Land Hessen, w pkt
54).
Mając na uwadze powyższe, rozstrzygnięto jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
