IV KK 60/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 14 kwietnia 2026 r.
SSN Michał Laskowski (przewodniczący)
SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie K.M. skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 14 kwietnia 2026 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 2 października 2025 r., sygn. akt VII Ka 541/25,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie
z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt XI K 1099/23,
I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego
rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie;
II. zarządza zwrócenie oskarżonemu uiszczonej opłaty od kasacji.
Jarosław Matras
\Michał Laskowski
Waldemar Płóciennik
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 13 marca 2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XI K 1099/23
Sąd Rejonowy w Częstochowie uznał oskarżonego K.M. za winnego dwóch
IV KK 60/26
2
występków wyczerpujących dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w
zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz art. 13 §1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1
k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. za których popełnienie wymierzył mu kary odpowiednio:
8 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych
po 10 zł każda stawka oraz 6 miesięcy pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości
150 stawek dziennych po 10 zł każda stawka. Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i 86 § 1 i
2 k.k. wymierzone oskarżonemu kary pozbawienia wolności oraz grzywny sąd I
instancji połączył i wymierzył oskarżonemu karę łączną 10 miesięcy pozbawienia
wolności i 250 stawek dziennych grzywny ustalając, iż wysokość jednej stawki
dziennej grzywny wynosi 10 zł. Na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie
orzeczonej wobec oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności zostało
warunkowo zawieszone na okres próby wynoszący 2 lata. Na podstawie art. 46 § 1
k.k. orzeczono wobec oskarżonego obowiązek naprawienia w całości szkody
wyrządzonej przestępstwem, opisanym w punkcie I poprzez zapłatę na rzecz
pokrzywdzonej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 67.734, 73
zł. Rozstrzygnięto w wyroku również o kosztach postępowania.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora oraz obrońcę
oskarżonego, Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 2 października 2025
r. wydanym w sprawie VII Ka 541/25 utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w
Częstochowie.
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżając wyrok
w całości zarzucił mu:
„ 1. Rażące naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ
na treść orzeczenia, a mianowicie:
- Art. 439 § 1 pkt 2 kpk - polegające na niewłaściwym obsadzeniu Sądu
Okręgowego w Częstochowie poprze udział w składzie orzekającym sądu
odwoławczego sędziego Sądu Okręgowego w Częstochowie X.Y.”
Podnosząc ten zarzut, obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
W odpowiedziach na kasację obrońcy skazanego Zastępca Prokuratora Rejonowego
Prokuratury Rejonowej Częstochowa - Południe w Częstochowie wniósł o oddalenie
IV KK 60/26
3
kasacji jako oczywiście bezzasadnej zaś pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego
Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazał się oczywiście zasadna, zważywszy na trafne wskazanie na
zaistnienie w postępowaniu odwoławczym uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Nie
ma przy tym żadnego normatywnego znaczenia, że skarżący w toku postępowania
odwoławczego nie składał wniosku o wyłączenie sędziego X.Y. (por. np. uchwała
Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22), aczkolwiek okoliczność tę
trzeba zaakcentować i postrzegać ją negatywnie w kontekście lojalności procesowej.
Odnosząc się zaś do zarzutu kasacji trzeba wskazać, że chociaż skarżący przywołuje
uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/20 oraz z dnia
2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22, to wskazuje li tylko na okoliczności związane z
objęciem przez sędziego X.Y. stanowiska sędziego Sądu Okręgowego w
Częstochowie na podstawie uchwały nr […]/2019 z dnia […] 2019 r. Krajowej Rady
Sądownictwa (dalej jako KRS), której kształt został określony przepisami ustawy z
dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Tymczasem, zgodnie z pkt 2
uchwały trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I 4110-1/20, OSNK
2020, z. 2 poz. 7), którą jest związany Sąd Najwyższy (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 16 września 2021 r. I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41,
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP
2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22): "Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 §
1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba
powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu
powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu
niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności". Brak wskazania
IV KK 60/26
4
przez skarżącego okoliczności dodatkowych, a zatem tych nie związanych z samym
faktem otrzymania powołania w wadliwym konstytucyjnie trybie, nie zwalnia Sądu
Najwyższego od zbadania wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie w
kwestii zagwarantowania stronie prawa do sądu niezawisłego i bezstronnego.
Podkreślić jeszcze należy, że konkluzja uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. była
wynikiem rozważań czynionych także na gruncie Konwencji o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) w kontekście konwencyjnego
standardu rzetelnego procesu sądowego i jego elementu, jakim jest prawo do
niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (art. 6 ust. 1) oraz roli jaką
w procesie wyłonienia i powoływania sędziów sprawuje KRS po noweli z dnia 8
grudnia 2017 r. (por. zwłaszcza pkt 15-20, 31-36, a także 38-42). Stwierdzono w
uchwale trzech Izb, że standard rzetelnego procesu zawarty w art. 6 ust. EKPC oraz
art. 47 Karty Praw Podstawowych w zakresie, w jakim wymagane jest rozpoznanie
sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, obejmuje badanie
także samego procesu powoływania sędziów w ramach krajowego systemu
sądownictwa. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 2/22
trafnie zaś wskazano, że powołanie KRS - na skutek noweli z dnia 8 grudnia 2017 r.
- w sposób sprzeczny z Konstytucją RP ma ten skutek, iż obalono w ten sposób
funkcjonujące in gremio i a priori domniemanie niezawisłości i bezstronności
sędziego powołanego na wniosek tak ukształtowanej KRS; domniemanie to upadło
wobec przemożnego wpływu władzy wykonawczej na sposób powołania KRS i fakt,
iż wielu członków KRS to osoby podległe wprost Ministrowi Sprawiedliwości jako
prezesi sądów. To z tego powodu ocena bezstronności sędziego nie może opierać
się tylko na założeniu istnienia wewnętrznej subiektywnej bezstronności, ale przede
wszystkim musi być oceniana w oparciu o te elementy, które są obiektywnie
dostrzegalne, a więc mają znaczenie w zakresie obiektywnej bezstronności sędziego.
Chodzi przede wszystkim o okoliczności powołania danego sędziego, które w
sytuacji stworzenia mechanizmu podporządkowania KRS władzy wykonawczej (aby
uzyskać powołanie do KRS trzeba uzyskać poparcie władzy wykonawczej) mogą
wskazywać na istnienie potencjalnej stronniczości, wynikającej z faktu
"odwdzięczenia" się za określony wybór i awans. W uzasadnieniu uchwały z dnia 2
czerwca 2022 r., I KZP 2/22, ten element badania określono jako "instytucjonalna
IV KK 60/26
5
bezstronność sędziego" (jej składnikiem jest bezstronność obiektywna; por. szerokie
wywody w tej kwestii w uzasadnieniu uchwały) i odwołano się obszernie także do
wyroku Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 19
listopada 2019 r. w sprawach połączonych C585/18, C-624/18 i C-625/18 (pkt 128 i
171). Podkreślano także w piśmiennictwie, że stanowisko przedstawione w uchwale
trzech Izb, to nic innego jak zastosowanie mechanizmu wskazanego w wyroku
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) w sprawie Guðmundur Andri
Ástráðsson przeciwko Islandii (por. np. W. Hermeliński, B. Nita - Światłowska,
Orzeczenie sądowe wydane z udziałem sędziego powołanego wadliwie a naruszenie
prawa do sądu gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka; glosa do wyroku Wielkiej Izby Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020
r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, EPS 2021, z. 5, s. 44-
45). Co istotne, w kwestii "niezawisłości" podkreślono, że istotna jest ocena nie tylko
stanu umysłu, który wskazuje na odporność sędziego na zewnętrzną presję, ale
również zestaw instytucjonalnych ustaleń obejmujących tryb powoływania sędziów w
sposób zapewniający ich niezawisłość. To w odniesieniu do potrzeby dokonania
takich właśnie ustaleń, a zatem czy miało miejsce naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC,
Trybunał wypracował trzystopniowy test. Wykonanie uchwały trzech Izb stanowi
jednocześnie o prawidłowej realizacji standardu z art. 6 ust. 1 Konwencji, w zakresie
w jakim zawarte jest w tym przepisie prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły
i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ponadto, nawiązując do faktu braku wniosku
o wyłączenie sędziego […]., w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 stwierdzono, że brak złożonego w oparciu o art.
41 k.p.k. wniosku strony nie zamyka drogi do badania tej kwestii przez sąd z urzędu
(pkt 3 uchwały).
Odnosząc się zatem do podniesionego zarzutu wskazać należy, że w odniesieniu
do sędziego X.Y. Sąd Najwyższy przeprowadził już testy w sprawach IV KS 13/25 i
IV KK 348/24 i okoliczności wskazane w uzasadnieniu tych wyroków w pełni
podtrzymuje jako wskazujące na niespełnienie przez sędziego X.Y. standardu
niezawisłości i bezstronności.
Należy jedynie przypomnieć najważniejsze fakty dotyczące tego sędziego. Sędzia
X.Y. jako sędzia Sądu Rejonowego w M. poparł kandydaturę sędziego L. M. na
IV KK 60/26
6
członka nowo powołanej Krajowej Rady Sądownictwa. Trafnie wskazuje się, że takie
działanie, w kontekście wyrażanej w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz
trybunałów międzynarodowych negatywnej oceny niekonstytucyjnej Krajowej Rady
Sądownictwa, powszechnie odczytywane było i jest, jako wyraz poparcia dla władzy
wykonawczej i forsowania przez nią niekonstytucyjnych zmian w funkcjonowaniu
wymiaru sprawiedliwości (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2024 r.,
III KK 52/24). To właśnie ta Krajowa Rada Sądownictwa, której wybór dokonany
został z naruszeniem Konstytucji w 2019 r. podjęła uchwałę w przedmiocie
przedstawienia wniosku o powołanie tego sędziego do pełnienia urzędu na
stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Sądzie Okręgowym w Częstochowie, zaś
postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2020 r. (M. P. poz. 605) powołano go na
stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Częstochowie. Dodatkowo, Minister
Sprawiedliwości powoływał sędziego X.Y. jako swojego przedstawiciela w Komisji
Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej (Dz. Urz. Min. Spr. z 2019 r. […]; Dz.
Urz. Min. Spr. z 2021 r. […]). Okolicznością istotną jest również, że w dniu 27 marca
2023 r. sędzia X.Y. został powołany na stanowisko Komisarza Wyborczego w Okręgu
[…], co w kontekście procesu wyboru komisarzy wyborczych (na wniosek ministra
właściwego dla spraw wewnętrznych) uprawnia do stwierdzenia, iż z reguły tylko ci
sędziowie, którzy mieli "zasługi" w tworzeniu niekonstytucyjnej Krajowej Rady
Sądownictwa mogli liczyć na takie powołania.
Wszystkie te okoliczności przekonują, że zaangażowanie sędziego w
związki z ówczesną władzą wykonawczą, nie pozostawało bez wpływu na rozwój
jego kariery zawodowej a w szczególności na awans do Sądu Okręgowego w
Częstochowie, co z kolei daje podstawy do powzięcia istotnych wątpliwości co do
jego bezstronności w tym postępowaniu. Faktem jest, że w sprawie IV KK 163/22
Sąd Najwyższy nie uchylił wyroku sądu, w składzie którego był sędzia X.Y., ale tylko
dlatego, iż w sprawie tej była odmienna sytuacja procesowa, albowiem uniewinniono
oskarżonego od odpowiedzialności karnej w procesie toczącym się z oskarżenia
publicznego. W niniejszej sprawie wyrok sądu pierwszej instancji - zaskarżony na
korzyść jak i na niekorzyść - był wyrokiem skazującym, wydanym w toku
postępowania zainicjowanego aktem oskarżenia wniesionym przez prokuratora,
który nie podlegał już służbowo Prokuratorowi Generalnemu - Ministrowi
IV KK 60/26
7
Sprawiedliwości odpowiadającemu w latach 2017-2023 za inicjowanie zmian w
obszarze wymiaru sprawiedliwości, których efektem miało być podporządkowanie
sądów władzy wykonawczej. Ta okoliczność, jak trafnie wskazano w uzasadnieniu
wyroku w sprawie IV KS 13/25 nie wyłącza jednak przedstawionego wnioskowania,
albowiem możliwość podważenia bezstronności sędziego w związku z podejrzeniami
dotyczącymi związków sędziego z władzą wykonawczą i możliwego kierowania się
tym elementem w procesie orzekania nie ustaje tylko dlatego, iż władza wykonawcza
się zmieniła. Odwołać w tym zakresie trzeba się także do uzasadnienia wyroku Sądu
Najwyższego w sprawie II KK 490/24.
Z tych wszystkich powodów konieczne stało się uchylenie wyroku sądu drugiej
instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wobec uwzględnienia
kasacji zasadne było również zwrócenie uiszczonej opłaty od kasacji.
[a.ł]
Jarosław Matras
Michał Laskowski
Waldemar Płóciennik
