IV KK 559/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 stycznia 2026 r.
SSN Adam Roch
w sprawie M. C.
skazanego za przestępstwo z art. 212 § 1 i 2 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
w dniu 28 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 1 i 3 k.p.k.
kasacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z 17 czerwca 2025 r., sygn. VII Ka 107/25,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach
z 23 sierpnia 2024 r., sygn. III K 747/20
na podst. art. 535 § 3 k.p.k.
postanowił:
1. oddalić kasację obrońcy jako oczywiście bezzasadną;
2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążyć
skazanego M. C.
[J.J.]
UZASADNIENIE
IV KK 559/25
2
Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2024 roku, sygn. akt III K 747/20, Sąd
Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach uznał M. C. za winnego zarzucanego
mu czynu z art. 212 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 300
stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 30
złotych.
Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją m. in. przez oskarżonego oraz
jego obrońcę, który zarzucił w szczególności naruszenie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.
poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w sprawie brak było skargi
uprawnionego oskarżyciela w związku z odstąpieniem przez oskarżyciela
prywatnego od popierania aktu oskarżenia, co oznacza, że zaktualizowała się
przesłanka umorzenia postępowania na podstawie tegoż przepisu.
W dniu 17 czerwca 2025 roku, sygn. akt VII Ka 107/25, Sąd Okręgowy w
Katowicach zmienił zaskarżony wyrok w zakresie wymierzonej oskarżonemu kary
oraz wysokości nawiązki, w pozostałym zakresie utrzymując go w mocy.
Kasację od powyższego orzeczenia wniósł obrońca, zarzucając naruszenie:
1. art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w sprawie
brak było skargi uprawnionego oskarżyciela w związku z odstąpieniem przez
oskarżyciela prywatnego od popierania aktu oskarżenia, co oznacza, że
zaktualizowała się przesłanka umorzenia postępowania na podstawie tegoż
przepisu, a nadto w sytuacji, gdy przed wydaniem wyroku przez sąd II instancji
doszło do likwidacji oskarżyciela prywatnego;
2. prawa materialnego w postaci art. 212 § 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.
poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące
skazaniem oskarżonego, podczas gdy nie zostały wypełnione znamiona czynu
opisanego w powołanym przepisie.
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach w postępowaniu
odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
IV KK 559/25
3
Kasacja obrońcy okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co
uzasadniało rozpoznanie jej na posiedzeniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 1 i
3 k.p.k.
W kontekście niniejszej sprawy przypomnieć trzeba, że stosownie do
dyspozycji art. 523 § 1 i 2 k.p.k., kasację na korzyść skazanego strony procesowe
mogą wnieść jedynie w razie skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe
na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, bądź
też z powodu wystąpienia uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. Ograniczenie to
nie dotyczy jedynie podmiotów specjalnych wymienionych w art. 521 k.p.k. (art. 523
§ 4 k.p.k.).
W niniejszej sprawie wobec skazanego M. C. prawomocnie wymierzona
została kara grzywny. Tym samym rodzaj wymierzonej kary ograniczał możliwość
wystąpienia w tej sprawie z nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia na korzyść
skazanego przez stronę procesową do zaistnienia tzw. bezwzględnych przyczyn
uchylenia wyroku. Powoduje to, że wyszczególnione w kasacji zarzuty obrazy
prawa materialnego oraz naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.
były niedopuszczalne i pozostać musiały poza sferą merytorycznych rozważań
Sądu Najwyższego.
Nie ma natomiast racji autor kasacji wykazując, że w niniejszej sprawie
zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Przesłanki
tej autor kasacji dopatruje się w dwóch aspektach.
Pierwsza związana jest z opuszczeniem przez pełnomocnika oskarżyciela
prywatnego sali rozpraw w czasie rozprawy w dniu 4 czerwca 2024 roku.
Niezasadna jest teza obrońcy, jakoby takie działanie prowadziło do ziszczenia się
skutku określonego w art. 496 § 3 k.p.k., a w konsekwencji rodziło konieczność
umorzenia postępowania. Przypomnieć trzeba, że obecne brzmienie art. 496 § 3
k.p.k. ustanawia domniemanie prawne, zgodnie z którym łączne
nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego
pełnomocnika na jakikolwiek terminie rozprawy głównej jest odstąpieniem od
oskarżenia. Wpisuje się ono w specyfikę tego postępowania. Jego podstawą jest
przyjęcie, że ponieważ postępowanie prywatnoskargowe toczy się z inicjatywy i w
interesie oskarżyciela prywatnego, ma on w jego toku obowiązek wykazywania
IV KK 559/25
4
zainteresowania oraz dowodzenia swoich racji. Przepis ten pozwala na
stwierdzenie, że do uznania niestawiennictwa za odstąpienie od oskarżenia
wystarczająca jest okoliczność faktyczna w postaci braku usprawiedliwienia
niestawiennictwa. Nie ma zatem znaczenia, czy istniał powód usprawiedliwiający
niestawiennictwo na rozprawę, to sam brak usprawiedliwienia stanowi podstawę do
stwierdzenia o odstąpieniu od oskarżenia. Tak z orzecznictwa, jak i literatury
wynika jednak, że możliwe jest przeciwstawienie się skutkom domniemania
odstąpienia przez oskarżyciela prywatnego od oskarżenia poprzez wykazanie, że
niestawiennictwo było usprawiedliwione. Jeżeli którakolwiek z tych osób
usprawiedliwiła swoją nieobecność, to tym samym skutecznie obaliła domniemanie
prawne wynikające z art. 496 § 3 k.p.k., co z kolei uniemożliwia umorzenie
postępowania (por. uchwała SN z 23 września 2008 r., I KZP 19/08, OSNKW
2008/10, poz. 77; postanowienie SN z 13 lutego 2015 r., II KK 276/14, OSNKW
2015, nr 7, poz. 59; B. Skowron [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz,
wyd. III, red. K. Dudka, Warszawa 2023, s. 1135-1137; H. Kuczyńska [w:] Kodeks
postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-
Kulczycka, LEX/el. 2022, art. 496, teza 4).
Literalne brzmienie art. 496 § 3 k.p.k. jednoznacznie wskazuje przy tym, że
za odstąpienie od oskarżenia uznaje się niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego
i jego pełnomocnika na rozprawie głównej. Już samo to wskazuje na oczywistą
niezasadność zarzutu. Rozróżnić należy powinność stawiennictwa strony
oskarżycielskiej od konieczności jej udziału w całej rozprawie głównej. Bezspornie
pełnomocnik stawił się na rozprawę główną w dniu 4 czerwca 2024 roku, pomimo
składanego wcześniej wniosku o jej odroczenie, czym zamanifestował wolę
popierania oskarżenia. W rozprawie tej uczestniczył do chwili podania przez sąd
kolejnego terminu rozprawy, opuszczając salę za wiedzą sądu. Brak reakcji
przewodniczącego składu na zgłaszany zamiar opuszczenia sali przez
pełnomocnika musiał być przezeń postrzegany jako dorozumiane usprawiedliwienie
mającej nastąpić na rozprawie nieobecności. Tezę tę potwierdzają zresztą zapisy
protokołu z kolejnej rozprawy (z 14 czerwca 2024 roku, k. 1613-1614), gdzie nie
dość, że wskazuje się na informację udzieloną pełnomocnikowi oskarżyciela
prywatnego na rozprawie w dniu 4 czerwca 2024 roku przez przewodniczącą
IV KK 559/25
5
składu o możliwości opuszczenia przez niego sali, to jeszcze wprost określa
nieobecność pełnomocnika na części poprzedniej rozprawy za usprawiedliwioną. W
realiach sprawy nie doszło więc do zaistnienia sytuacji opisanej w art. 496 § 3 k.p.k.
Wszystko to zresztą dostrzeżono i oceniono już na etapie postępowania
odwoławczego, wszak omawiany zarzut stanowi powielenie apelacji. Tym samym
podniesiony ponownie w tej części zarzut należało ocenić jako oczywiście
bezzasadny.
Niezasadnie obrońca wywodził także, że w sprawie doszło do „likwidacji”
oskarżyciela prywatnego, co również ma stanowić o zaistnieniu przesłanki z art.
439 § 1 pkt 9 k.p.k. Stanowisko to prezentowane było już w toku postępowania
odwoławczego (pismo oskarżonego z 21 maja 2025 roku, k. 3113, stanowisko
obrony przed sądem ad quem, k. 3176v) i nie spotkało się ono z aprobatą sądu
okręgowego, co znalazło swoje odzwierciedlenie w postanowieniu zapadłym na
rozprawie w dniu 23 maja 2025 roku (k. 3177). W kontekście tym wypada zwrócić
uwagę na treść korespondencji oskarżyciela prywatnego, wykazującą ciągłość
karnoprocesowego statusu oskarżyciela (k. 3043, 3128-3130) w związku z
połączeniem dokonanym na zasadzie art. 494 k.s.h. z zastosowaniem zasady
sukcesji uniwersalnej. To właśnie stanowisko doprowadziło do nieuwzględnienia
przez sąd okręgowy wniosku obrońcy o stwierdzenie braku legitymacji czynnej
Szpitala Miejskiego nr […] w G. do występowania w charakterze oskarżyciela
prywatnego, jako następcy prawnego V. sp. z o.o. Decyzja ta jako słuszna zyskuje
akceptację Sądu Najwyższego, tym bardziej że ani w oparciu
o argumentację przedstawioną w kasacji, ani też z urzędu (wobec podniesienia
zarzutu z art. 439 § 1 k.p.k.), Sąd Najwyższy nie dostrzega podstaw do
zanegowania uprawnienia Szpitala Miejskiego nr […] w G. sp. z o. o. do
występowania w procesie karnym w charakterze oskarżyciela prywatnego, bowiem
zgodnie z art. 494 § 1 k.s.h. wstąpił on we wszystkie prawa i obowiązki spółki V. sp.
z o. o. Przepis ten znajduje zastosowanie także do norm związanych z przepisami
zawartymi w Rozdziale 4 Działu III Kodeksu postępowania karnego. Brak jest
podstaw do przyjmowania, iż dokonane w realiach sprawy czynności pomiędzy
podmiotami prawa handlowego wywołały oczekiwany przez skarżącego skutek w
postaci zakończenia bytu prawnego podmiotu gospodarczego w żaden sposób nie
IV KK 559/25
6
kontynuowanego (tak jak to miało miejsce choćby w sprawie rozstrzygniętej przez
Sąd Najwyższy postanowieniem z 30 maja 2019 r., II KK 305/18). Powyższe
prowadzi
więc
uznania
zarzutu
kasacyjnego
także
w tej części za oczywiście bezzasadny.
W konsekwencji, w związku z oddaleniem nadzwyczajnego środka
odwoławczego, Sąd Najwyższy – po myśli art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.
– obciążył skazanego M. C. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.
[J.J.]
[a.ł]
