IV KK 39/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 marca 2025 r.
SSN Paweł Wiliński (przewodniczący)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)
w sprawie M. S.,
w przedmiocie wyroku łącznego,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 13 marca 2025 r.,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego,
od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach
z dnia 28 czerwca 2021 r., II K 25/21,
uchyla zaskarżony wyrok łączny i przekazuje sprawę Sądowi
Rejonowemu w Gliwicach, jako sądowi właściwemu, do
rozpoznania.
[J.J.]
Tomasz Artymiuk
Paweł Wiliński
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
UZASADNIENIE
IV KK 39/25
2
Wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 28
czerwca 2021 r., II K 25/21, połączono kary ograniczenia wolności orzeczone wobec
skazanego M. S. prawomocnymi wyrokami:
- Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 5 września 2019 r., II K 1214/19 – karę roku
ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej
pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym,
- Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 16 grudnia 2019 r., II K 985/19 – karę 10
miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku
miesięcznym,
- Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 23 czerwca 2020 r., VIII K 347/20 – karę 6
miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku
miesięcznym,
- Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 26 czerwca 2020 r., II K 433/20 – karę roku
ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej
pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym (tym
wyrokiem orzeczona została ponadto kara 3 miesięcy pozbawienia wolności),
- Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 7 sierpnia 2020 r., II K 548/20 –
karę 4 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku
miesięcznym,
i w ich miejsce wymierzono skazanemu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności (pkt
1).
Postępowanie w przedmiocie wyroku łącznego dotyczyło także wyroku Sądu
Rejonowego w Zabrzu z dnia 3 kwietnia 2019 r., II K 434/19, którym M. S. został
skazany za przestępstwo z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o
przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1939 ze zm.) na karę 60
stawek dziennych grzywny, po 30 zł każda stawka.
Sąd Rejonowy orzekł ponadto, że pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w
połączonych wyrokach podlegają odrębnemu wykonaniu (pkt 2), jak również umorzył
postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w pozostałym zakresie (pkt
IV KK 39/25
3
3), a także orzekł o kosztach procesu (pkt 5). Z kolei w punkcie 4 zostało zawarte
następujące rozstrzygnięcie: „na mocy art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej w punkcie
1 kary łącznej ograniczenia wolności zalicza skazanemu okres zatrzymania [...],
uznając karę za wykonaną w zakresie 4 (czterech) dni”.
Postanowieniem z dnia 15 września 2021 r., II K 25/21, Sąd Rejonowy w
Tarnowskich Górach, w trybie art. 105 § 1 k.p.k., sprostował oczywistą omyłkę
pisarską w wyroku łącznym poprzez zmianę zawartych w punkcie pierwszym słów
określających rodzaj kary łącznej z „karę łączną 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności”
na „karę łączną 2 (dwóch) lat ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu
nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 (dwudziestu)
godzin miesięcznie”. Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 13 kwietnia 2022
r.
Kasację od powyższego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Prokurator
Generalny, który zaskarżył go w całości, na korzyść skazanego, zarzucając „rażące
i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego
materialnego – art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym od dnia
1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r.), polegające na połączeniu orzeczonych
wobec skazanego M. S. prawomocnymi wyrokami wyłącznie kar ograniczenia
wolności i w ich miejsce orzeczeniu kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze
2 lat, tj. rodzajowo odmiennej kary, mającej z uwagi na izolacyjny charakter
zdecydowanie wyższy stopień dolegliwości niż prawomocnie orzeczone kary
jednostkowe, a nadto powyżej górnego progu przewidzianego w art. 86 § 1 k.k.,
podczas gdy prawidłowe ich połączenie winno doprowadzić do orzeczenia kary
łącznej ograniczenia wolności, której wymiar mógł być określony w granicach od roku
do maksymalnie 2 lat” i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gliwicach jako aktualnie właściwemu
do przeprowadzenia postępowania w przedmiocie wyroku łącznego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
IV KK 39/25
4
Przed przejściem do rozważań w przedmiocie zarzutu kasacji należy odnieść
się do kwestii postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej z dnia 15
września 2021 r. Ma rację Prokurator Generalny, że zmiana rodzaju kary dokonana
w tym trybie nie mogła wywołać zamierzonych skutków prawnych. Należy zgodzić
się zarówno z tym, że za takim wnioskiem przemawia zakres sprostowania, gdyż
określając, zgodnie z art. 86 § 1 k.k., wymiar łącznej kary ograniczenia wolności,
niezbędnym jest następnie dokonanie czynności, o których mowa w art. 86 § 3 k.k.,
tj. wskazanie na czym ta kara ma polegać, a tego rozstrzygnięcia w punkcie 1. wyroku
łącznego zabrakło. Przekonuje także argumentacja Prokuratora Generalnego, że
gdyby była to wyłącznie oczywista omyłka pisarska, to wyszłaby ona na jaw już
podczas czynności ogłaszania wyroku. Ponadto, w orzecznictwie trafnie wskazuje
się, że istnieje bezsprzecznie pewien zakres rozstrzygnięć, których sprostowanie w
trybie art. 105 § 1 k.p.k. jest niedopuszczalne – są nimi m.in. wymiar i rodzaj kary. W
takim wypadku doszłoby bowiem nie tyle do sprostowania omyłki, co do zmiany
merytorycznej treści orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 czerwca
2012 r., III KK 416/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., II KK 217/12; postanowienie Sądu
Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 lipca 2017 r., II AKz 483/17). Dlatego też
zmiana rodzaju kary łącznej wymierzonej wyrokiem łącznym nie mogła nastąpić
poprzez sprostowanie omyłki w trybie art. 105 § 1 k.p.k. W swoim dotychczasowym
orzecznictwie Sąd Najwyższy słusznie przyjmuje bezskuteczność i brak mocy
prawnej postanowienia wydanego w trybie art. 105 § 1 k.p.k., jeśli przekraczało ono
dopuszczalny w tym trybie zakres modyfikacji treści orzeczenia. Jeżeli takie
sprostowanie prowadzi do ingerencji w merytoryczne elementy orzeczenia, to jest
czynnością ex ante nieskuteczną, co oznacza, że nie może wywołać skutku, jaki
wiąże się z daną czynnością (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2015
r., III KK 79/15; z dnia 20 lutego 2018 r., V KK 502/17). Podzielając ten pogląd Sąd
Najwyższy uznał, że na skutek wydania wspomnianego postanowienia nie doszło do
„naprawienia” pierwotnej treści wyroku łącznego, co oznacza, że przedmiotem
kasacji mógł być wyrok łączny w jego pierwotnym brzmieniu.
W zaskarżonym wyroku łącznym Sąd Rejonowy wskazał, że stosuje przepisy
Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r., co nie
jest kwestionowane. Jak słusznie podano w uzasadnieniu kasacji, w tamtym stanie
IV KK 39/25
5
prawnym łączeniu podlegają kary tego samego rodzaju albo inne kary, których
zasady łączenia określone zostały w konkretnych przepisach. W tej sprawie, z uwagi
na fakt, że łączeniu podlegały jedynie kary ograniczenia wolności, co wprost wynika
z treści punktu 1 sentencji wyroku łącznego, nie mogły znaleźć zastosowania wyjątki
określone w art. 87 § 1 i 2 k.k., tj. umożlwiające sądowi połączenie kar ograniczenia
wolności i pozbawienia wolności oraz orzeczenie kary łącznej w postaci kary
pozbawienia wolności bądź kary sekwencyjnej. Łącząc wyłącznie kary ograniczenia
wolności sąd był uprawniony do wymierzenia kary łącznej w granicach
wyznaczonych przez najsurowszą z kar jednostkowych – rok ograniczenia wolności
(II K 1214/19) oraz sumę kar podlegających łączeniu. Jako że suma ta przekraczała
2 lata, górną granicę kary łącznej pozbawienia wolności wyznaczał maksymalny
wymiar określony w art. 86 § 1 k.k., tj. dwa lata ograniczenia wolności.
Niedopuszczalnym zatem było orzeczenie przez Sąd Rejonowy kary łącznej 2 lat
pozbawienia wolności.
Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, wymierzenie kary łącznej
surowszego rodzaju niewątpliwie stanowi rażące naruszenie prawa, mające istotny
wpływ na treść prawomocnego wyroku. W konsekwencji bowiem skazany ponosi
dolegliwość surowszą, nieznajdującą właściwej podstawy w prawie karnym
materialnym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2018 r., III KK 146/18;
z dnia 25 maja 2023 r., V KK 42/23).
Uchylając zaskarżony wyrok łączny Sąd Najwyższy zdecydował się
uchylić go w całości, a nie tylko w zakresie wymiaru kary łącznej. Jak wynika z
dołączonej do kasacji informacji z KRK (k. 6-9 akt SN) po wydaniu zaskarżonego
wyroku łącznego M. S. został skazany kolejnymi wyrokami różnych sądów.
Zaistniała zatem potrzeba kompleksowej analizy jego sytuacji z punktu widzenia
możliwości i zakresu wydania wyroku łącznego. Jak wynika ze wskazanej informacji
z KRK załączonej do kasacji, sądem, który wydał ostatni wyrok skazujący, jest Sąd
Rejonowy w Gliwicach, a zatem to on, zgodnie z art. 569 § 1 k.p.k., jest obecnie
właściwy do przeprowadzenia postępowania w przedmiocie wyroku łącznego w
stosunku do skazanego M.S.. W tej sprawie nie będzie miał zastosowania przepis
art. 569 § 2 k.p.k., bowiem wszystkie wyroki skazujące wobec M. S. zostały wydane
przez sądy tego samego rzędu.
IV KK 39/25
6
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.
[J.J.]
Tomasz Artymiuk
Paweł Wiliński
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
