Art. 105.

Co stanowi przepis

Art. 105 KPK reguluje instytucję sprostowania oczywistych omyłek pisarskich, rachunkowych oraz błędów w obliczeniu terminów, które pojawiły się w treści orzeczenia lub zarządzenia, a także w ich uzasadnieniu. Paragraf 1 wskazuje, że tego rodzaju usterki można sprostować w każdym czasie, co oznacza brak jakiegokolwiek ograniczenia terminowego dla dokonania takiej korekty. Paragraf 2 określa, kto jest właściwy do dokonania sprostowania - co do zasady jest to organ, który popełnił omyłkę, jednak jeżeli sprawa toczy się przed sądem odwoławczym, może on z urzędu sprostować orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Zgodnie z paragrafem 3, sprostowanie orzeczenia lub jego uzasadnienia następuje w formie postanowienia, natomiast sprostowanie zarządzenia dokonywane jest w formie zarządzenia. Paragraf 4 przyznaje stronie prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie lub zarządzenie o sprostowaniu wydane w pierwszej instancji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do usterek o charakterze oczywistym, technicznym, które nie wpływają na merytoryczną treść rozstrzygnięcia. Chodzi tu na przykład o błędnie wpisane imię lub nazwisko strony, pomyłkę w numerze sprawy, błąd w dacie, nieprawidłowe zsumowanie kwoty odszkodowania lub kosztów procesu, czy pomyłkę przy obliczaniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Sprostowanie nie może służyć zmianie istoty rozstrzygnięcia ani uzupełnieniu braków w rozumowaniu sądu - do tego celu przewidziane są inne instytucje procesowe, takie jak uzupełnienie orzeczenia. Artykuł 105 KPK ma zastosowanie na każdym etapie postępowania karnego, niezależnie od tego, czy orzeczenie jest już prawomocne, czy nie, ponieważ ustawodawca nie przewidział tu żadnego terminu. Zastosowanie przepisu wymaga, aby błąd był oczywisty, to znaczy widoczny na pierwszy rzut oka, bez potrzeby przeprowadzania dodatkowej analizy czy postępowania dowodowego.

Przykład zastosowania

Wyobraźmy sobie sytuację, w której sąd rejonowy wydaje wyrok skazujący, w którym prawidłowo ustala wysokość grzywny na sto stawek dziennych, jednak w uzasadnieniu przy przeliczeniu na kwotę pieniężną popełnia błąd rachunkowy, mnożąc liczbę stawek przez niewłaściwą wartość jednej stawki. Obrońca skazanego, dostrzegając tę nieścisłość, może zwrócić się do sądu o sprostowanie tego błędu na podstawie art. 105 KPK, niezależnie od tego, czy wyrok jest już prawomocny. Sąd, który wydał wyrok, dokonuje sprostowania w formie postanowienia, korygując wyłącznie omyłkę rachunkową, bez zmiany istoty rozstrzygnięcia co do liczby stawek dziennych. Jeżeli sprostowania dokonano w pierwszej instancji, skazany lub prokurator mogą - w razie niezgody z treścią sprostowania - wnieść na to postanowienie zażalenie.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest próba wykorzystania instytucji sprostowania do kwestionowania merytorycznej treści orzeczenia, na przykład wysokości kary czy oceny dowodów - art. 105 KPK nie służy do tego celu i takie wnioski są bezzasadne. Inne nieporozumienie dotyczy przekonania, że sprostowanie można zgłosić tylko w określonym terminie, podczas gdy przepis wyraźnie stanowi, że można to zrobić w każdym czasie. Zdarza się również mylenie sprostowania z uzupełnieniem orzeczenia - te instytucje regulowane są odrębnie i służą różnym celom, gdyż uzupełnienie dotyczy braków w rozstrzygnięciu, a nie omyłek pisarskich czy rachunkowych. Warto pamiętać, że sprostowania dokonuje organ, który popełnił błąd, a nie dowolny inny organ, chyba że sprawa trafiła już do instancji odwoławczej. W indywidualnych sprawach, zwłaszcza gdy istnieją wątpliwości, czy dana nieprawidłowość stanowi oczywistą omyłkę czy istotny błąd merytoryczny, warto skonsultować się z prawnikiem.