Art. 101–104.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 101–104 KPK w obecnym stanie prawnym nie zawierają żadnej treści normatywnej - przy tych jednostkach redakcyjnych ustawodawca umieścił wyłącznie oznaczenie „(uchylone)”. Oznacza to, że przepisy, które pierwotnie znajdowały się pod tymi numerami w Kodeksie postępowania karnego, zostały usunięte z ustawy nowelizacją i przestały obowiązywać. Puste numery pozostawia się w tekście aktu prawnego celowo, aby nie przesuwać numeracji pozostałych artykułów - dzięki temu odesłania zawarte w innych ustawach, w orzeczeniach i w piśmiennictwie nadal wskazują na te same jednostki. Z art. 101–104 KPK nie da się więc dziś wyprowadzić żadnego uprawnienia, obowiązku ani zakazu, a powoływanie się na nie jako na podstawę prawną jest błędem. Ich znaczenie jest wyłącznie porządkowe i historyczne.

Kiedy ma to zastosowanie

Sytuacja opisana wyżej ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy ktoś korzysta ze starszego wydania kodeksu, z nieaktualnego komentarza albo z dokumentu sporządzonego przed nowelizacją. Wówczas może natrafić na odesłanie do art. 101–104 KPK i uznać, że przepisy te nadal kształtują przebieg postępowania karnego. Znaczenie ma także reguła intertemporalna: uchylenie przepisu działa na przyszłość, natomiast ocena czynności procesowych dokonanych wcześniej odbywa się według stanu prawnego obowiązującego w chwili ich podejmowania oraz według przepisów przejściowych danej nowelizacji. W praktyce, jeżeli po numerze artykułu widnieje adnotacja „(uchylone)”, materię regulują dziś inne jednostki redakcyjne kodeksu, które należy odszukać w aktualnym tekście jednolitym.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo procesowe znajduje w internecie wzór sprzed kilkunastu lat, w którym jako podstawę prawną wskazano art. 101 KPK. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu Kodeksu postępowania karnego okazuje się, że przy tym numerze widnieje wyłącznie oznaczenie „(uchylone)”. Powołanie takiej podstawy w piśmie kierowanym do sądu byłoby wadliwe - organ musiałby oceniać wniosek według jego rzeczywistej treści, a nie według nieistniejącego przepisu. Właściwym postępowaniem jest ustalenie, która obowiązująca norma reguluje daną czynność, i wskazanie jej numeru w aktualnym brzmieniu ustawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu istnieje w spisie treści kodeksu, to przepis nadal obowiązuje - o mocy obowiązującej decyduje treść, a nie sama numeracja. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie uchylenia z luką w prawie; zwykle materia została przeniesiona do innych przepisów albo świadomie usunięta jako zbędna. Trzecim jest mylenie uchylenia przepisu z utratą jego mocy na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co wywołuje odmienne skutki czasowe. Czwartym błędem jest korzystanie z nieaktualnych zbiorów przepisów bez sprawdzenia tekstu jednolitego oraz późniejszych nowelizacji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o czynności podejmowane w toczącym się postępowaniu karnym, warto skonsultować się z prawnikiem.