IV CSK 313/18

Sygn. akt IV CSK 313/18

POSTANOWIENIE

Dnia 25 stycznia 2019 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku I. Ż. i M. C.
‎przy uczestnictwie P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w L.
‎o ustanowienie służebności przesyłu,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 stycznia 2019 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyń

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.
‎z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt I Ca […],

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2) zasądza od wnioskodawczyń na rzecz uczestnika postępowania kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.). Tak ujęta instytucja tzw. przedsądu jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także ze sformułowanymi przez Radę Europy zaleceniami dopuszczającymi wprowadzenie środków eliminujących dostęp do sądu najwyższego szczebla.

Wnioskodawczynie – I. Ż. i M. C. zarzuciły zaskarżonemu postanowieniu Sądu Okręgowego w O. z dnia 16 marca 2016 r. naruszenie art. 352 k.c. i art. 336 k.c. w zw. z art. 305⁴ k.c. i art. 305¹ k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 i § 2 k.c., art. 7 k.c., art. 176 k.c., art. 382 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c., art. 234 k.p.c., art. 231 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., w różnych układach i powiązaniach.

Wnioskodawczynie występując o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołały się na przesłankę, o której mowa w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Wskazały,  że  w sprawie występują istotne zagadnienia prawne zawarte w pytaniach:

1)czy samo posadowienie urządzeń przesyłowych na gruncie, stanowi przejaw korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z cudzej nieruchomości w oznaczonym zakresie i może być uznane za wystarczający warunek spełnienia  przesłanki posiadania służebności przesyłu (służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu), umożliwiający jej nabycie przez zasiedzenie, czy też wymaga się jeszcze podejmowania, choćby jednorazowego, czynności  faktycznych odnoszących się do tych urządzeń przesyłowych, takich  jak:  przegląd, konserwacja, naprawa, prace modernizacyjne lub prace innego typu;

2)czy możliwe jest przyjęcie domniemania ciągłości posiadania,   wywodzonego z faktu sukcesji uniwersalnej między poszczególnymi  przedsiębiorstwami przesyłowymi (tu: w wyniku podziału przedsiębiorstwa Centralny Okręg Energetyczny w W. na Zakład Energetyczny W.-Teren) również w zakresie dysponowanego mienia w sytuacji, gdy akt prawny dotyczący erygowania takiego przedsiębiorstwa i wyposażenia go w majątek umożliwiający realizację celów ustawowych przewiduje  konieczność inwentaryzacji i protokolarnego przejęcia poszczególnych składników tego mienia od poprzednika prawnego, uzależnionych od wyraźnej decyzji organu założycielskiego (tu: Zarządzenie Ministra Przemysłu nr 12/ORG/89 z dnia 16 stycznia 1989 r.);

3)czy oddalenie przez sąd wniosku o ustanowienie służebności przesyłu w sprawie wszczętej na wniosek właściciela gruntu na podstawie art. 305² § 2 k.c., z uwagi na uwzględnienie niweczącego zarzutu zasiedzenia służebności podniesionego przez przedsiębiorstwo przesyłowe, wymaga zawarcia w takim rozstrzygnięciu w sposób pozytywny orzeczenia o nabyciu przez zasiedzenie służebności przesyłu (służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu), w kontekście potrzeby ustalenia treści i zakresu konkretnej służebności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżące na takie zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania w sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2003 r., II CK 324/03, z dnia 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z dnia 13 lipca 2007 r., IIICSK 180/07, z dnia 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, z dnia 26 września 2005 r., II PK 98/05). Istotne zagadnienie prawne nie występuje, jeżeli Sąd Najwyższy w pewnej kwestii wyraził pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu.

Przedstawione przez skarżące pytania pozbawione są cech pozwalających na uznanie ich za zawierające zagadnienia prawne w przyjętym rozumieniu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że służebność przesyłu obejmuje uprawnienie do utrzymywania posadowionych na nieruchomości urządzeń i korzystania z nich zgodnie z ich przeznaczeniem, chociażby potrzeba taka aktualizowała się rzadko. Wymaganie, aby posiadanie służebności miało w tym zakresie charakter nieprzerwany, należy oceniać z uwzględnieniem właściwości urządzeń i ich funkcji, nie zaś jako konieczność prowadzenia ciągłych, względnie częstych robót naprawczych lub konserwacyjnych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2017 r., V CSK 33/17 i 6 kwietnia 2018 r., IV CSK 542/17).

Według ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego, do wykazania kontynuowania posiadania służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo przesyłowe   nie jest konieczne udowodnienie przeniesienia przez jego poprzednika  prawnego konkretnie oznaczonych urządzeń technicznych; wystarczy wykazanie, że urządzenia służące do przesyłu istniały w oznaczonym miejscu, były wykorzystywane do tego celu i działanie to jest kontynuowane. W  przypadku  linii energetycznej wystarczające jest wykazanie jej trwałego, niepodlegającego zmianom przebiegu i lokalizacji na nieruchomości obciążonej, nie ma natomiast istotnego znaczenia skład techniczny urządzeń przesyłowych i protokolarne potwierdzenie ich przekazania następcy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2017 r., V CSK 356/16).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało wyjaśnione, że uwzględnieniu podniesionego przez uczestnika zarzutu zasiedzenia ograniczonego prawa  rzeczowego (w tym służebności przesyłu) sąd daje wyraz wyłącznie w uzasadnieniu orzeczenia - nie w sentencji - i wywołuje ono skutek jedynie między  uczestnikami postępowania, doprowadzając do oddalenia wniosku. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 23 marca 2016 r., III CZP 101/15, (OSNC 2017, nr 2, poz. 18), w praktyce sądowej częste są przypadki podnoszenia przez przedsiębiorstwo przesyłowe w toku postępowania o ustanowienie służebności przesyłu zarzutu jej zasiedzenia. W ten sposób przedsiębiorstwo przesyłowe broni się przed żądaniem właściciela nieruchomości, dążąc do wykazania, że żądanie jest bezzasadne albo bezprzedmiotowe. Taki  zarzut ma charakter obronny i zmierza wyłącznie do obezwładnienia żądania  wnioskodawcy. Należy przy tym zauważyć, że skutek w postaci nabycia prawa podmiotowego przez zasiedzenie następuje ex lege i nie wymaga konstytutywnego orzeczenia sądu. Nie ma żadnych przeszkód, aby powstanie tego skutku zostało przez sąd zbadane i uwzględnione w sposób przesłankowy, jeżeli  rzutuje on na  rozstrzygnięcie o żądaniu wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2018 r., II CSK 124/17, nie publ.).

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach postępowania rozstrzygnął zgodnie z art. 520 § 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 398²¹ k.p.c. oraz § 5 pkt 3 i 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018.265).

jw