III KS 36/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 września 2025 r.
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie T.M.
oskarżonego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 w zw. z art. 56 § 2 k.k.s. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 24 września 2025 r.,
skargi obrońcy oskarżonego
na wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt II Ka 591/24,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu
z dnia 23 lipca 2024 r., sygn. akt II K 1251/23
i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,
p o s t a n o w i ł
1. oddalić skargę,
2. kosztami postępowania skargowego obciążyć
oskarżonego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 23 lipca 2024 r. w sprawie
II K 1251/23 uniewinnił oskarżonego T.M. od popełnienia czynu z art. 18 § 3 k.k. w
zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 56 § 2 w zw. z § 1 k.k.s. w zb. z art. 62 § 2a k.k.s.
w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. (czyn z pkt 1
aktu oskarżenia) oraz czynu z art. 271a § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. (czyn z pkt 2
III KS 36/25
2
aktu oskarżenia), przy przyjęciu idealnego zbiegu czynów w pkt 1 i 2 na zasadzie
art. 8 § 1 k.k.s., z uwagi na brak znamion czynu zabronionego.
We wniesionej na niekorzyść oskarżonego apelacji, prokurator, zaskarżając
wyrok w całości, zarzucił „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę
zaskarżonego orzeczenia polegający na błędnym przyjęciu, iż w stosunku do T.M.
nie wykazano zaistnienia znamion podmiotowych formy zjawiskowej pomocnictwa
oraz przypisania mu sprawstwa wykonawczego przestępstwa poświadczenia
nieprawdy, ponieważ nie miał i nie ma umiejętności ku temu aby rzeczywiście
prowadzić przedsiębiorstwo, wystawiać faktury, pomagać w wyłudzeniu
nienależnego zwrotu podatku VAT, podczas gdy prawidłowa i wnikliwa analiza
materiału dowodowego, prowadzi do wniosku odmiennego, a to że oskarżony miał
pełną świadomość przestępczego charakteru swojej działalności, brał w niej
aktywny udział i działał świadomie na rzecz wyłudzenia podatku VAT, czym
zrealizował znamiona przestępstw zarzuconych mu aktem oskarżenia”. Apelujący
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej
instancji do ponownego rozpoznania.
Apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł również Naczelnik Urzędu
Skarbowego w Nowym Sączu i zaskarżając wyrok w całości zarzucił „błąd w
ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że czyny oskarżonego nie zawierają
znamion przestępstw podczas, gdy dokładna analiza zebranych dowodów prowadzi
do odmiennego wniosku”, domagając się w konkluzji uchylenia zaskarżonego
wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym.
Po rozpoznaniu wywiedzionych apelacji, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu,
wyrokiem z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt II Ka 591/24, uchylił zaskarżone
orzeczenie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Nowym Sączu do
ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok uchylający wniósł obrońca oskarżonego, który zaskarżając
wyrok na korzyść w całości, zarzucił „naruszenie przepisów postępowania, które
mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku: art. 437 § 1 i 2 k.p.k. - przez
wadliwe uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 23 lipca 2024
r. sygn. akt II K 1251/23 - na niekorzyść oskarżonego - i przekazanie sprawy
III KS 36/25
3
Sądowi Rejonowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania, gdy zebrany w
sprawie materiał dowodowy - także na etapie postępowania apelacyjnego - nie
pozwalał na przyjęcie, że oskarżony miałby dopuścić się zarzucanych mu aktem
oskarżenia czynów - przez co brak było podstaw do uwzględnienia którejkolwiek z
apelacji wniesionych na niekorzyść oskarżonego, a zaskarżony nimi wyrok - w
całości uniewinniający T.M. - zasługiwał na utrzymanie go w mocy”.
Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania „w
kierunku utrzymania w mocy wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu”.
Odpowiadając pisemnie na skargę, prokurator oraz Naczelnik Urzędu
Skarbowego w Nowym Sączu wnieśli o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga na wyrok sądu odwoławczego
uchylający wyrok sądu pierwszej instancji może być wniesiona wyłącznie z powodu
naruszenia art. 437 lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 (art. 539a §
3 k.p.k.). Z kolei zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w
wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Taka sytuacja miała miejsce w
rozpoznawanej sprawie.
Sąd Okręgowy, powołując art. 437 § 2 k.p.k., jako podstawę uchylenia
zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Sączu wskazał przepis art. 454
§ 1 k.p.k. (sekcja 5.3.1.2.1. uzasadnienia), tj. wynikający z niego zakaz ne peius z
art. 454 § 1 k.p.k., którego istotą jest to, iż Sąd odwoławczy nie może skazać
oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji. Sąd odwoławczy,
uznając zasadność wniesionych apelacji podkreślił, że zaprezentowana przez Sąd
Rejonowy w uzasadnieniu argumentacja, wskazująca na cechy rzekomej
nieświadomości i braku zamiaru oskarżonego w popełnieniu zarzucanych mu
przestępstw nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale
dowodowym i ustalonych na jego podstawie faktach. Sąd Okręgowego, po
przeanalizowaniu materiału dowodowego, doszedł do wniosku, iż oskarżony T.M.
III KS 36/25
4
bez wątpienia przewidywał i godził się na to, że udziela innym osobom pomocy do
dokonania oszustwa podatkowego, a dla przypisania mu odpowiedzialności za
pomocnictwo do popełnienia przedmiotowego przestępstwa nie ma przy tym
znaczenia, czy posiadał on szczegółową wiedzę na temat przestępstwa i
okoliczności związanych z jego popełnieniem. Istotą działania w tej formie
zjawiskowej, jak podkreślił Sąd, jest jedynie ułatwienie innej osobie popełnienia
czynu zabronionego przy świadomości, że dokonane przez pomocnika działania
stwarzają możliwość jego popełnienia. W rozważanej sprawie oskarżony miał
wystarczająco czytelny obraz procederu przestępczego skoro z okoliczności
sprawy wynika, że nabył udziały w spółce faktycznie istniejącej jedynie celem
wyłudzeń podatku VAT oraz objął w niej funkcję prezesa zarządu, a następnie miał
wgląd w dalsze działania sprawców skoro podpisywał dokumenty, w tym wyrażał
zgodę na odroczenie wskazanych w fakturach płatności, a nawet uczestniczył w
pozyskaniu do analogicznej działalności przestępczej kolejnych osób (Z. B. i M. S.).
Działania podejmowane przez oskarżonego nie były jednorazowe i trwały w
stosunkowo długim okresie, przy czym otrzymywał w zamian środki finansowe,
które nie miały innego logicznego uzasadnienia niż to, iż stanowią gratyfikację za
udział w przestępstwie. Konkludując, Sąd Okręgowy uznał, że przy uwzględnieniu
zasad prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy –
uwarunkowania przedmiotowej sprawy jednoznacznie świadczą, że T.M. (w zamian
za otrzymywane środki pieniężne) zdecydował się udzielić pomocy w działalności
przestępczej polegającej na wyłudzaniu nienależnego podatku VAT (pkt 3
formularza uzasadnienia).
Warto podkreślić, że możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego i
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius
zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych
uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych – stwierdza, że zachodzą
podstawy do wydania wyroku skazującego (zob. uchwała składy siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18). Argumentacja
zawarta w wyroku Sądu Okręgowego wskazuje na to, że rozpoznając wniesione
apelacje, dokonał Sąd ten własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i
III KS 36/25
5
w konsekwencji tej oceny sformułował wniosek o konieczności skazania
oskarżonego, czemu na przeszkodzie stoi zakaz z art. 454 § 1 k.p.k.
Treść zarzutu podniesionego w skardze dowodzi, że skarżący w istocie nie
kwestionuje podstawy prawnej wydania wyroku kasatoryjnego, a sposób
rozpoznania wniesionych środków odwoławczych (z zarzutem tym korespondują
zresztą obszerne wywody uzasadnienia skargi). Tezę tę potwierdza w oczywisty
sposób ten fragment zarzutu, w którym stwierdza się, iż „zebrany w sprawie
materiał dowodowy – także na etapie postepowania apelacyjnego – nie pozwalał na
przyjęcie, że oskarżony miałby dopuścić się zarzucanych mu aktem oskarżenia
czynów – przez co brak było podstaw do uwzględnienia którejkolwiek z apelacji”.
Takie sformułowanie zarzutu pozostaje w sprzeczności z istotą środka zaskarżenia,
jakim jest skarga na wyrok kasatoryjny. W postępowaniu zainicjowanym skargą
Sąd Najwyższy jest uprawniony od badania wyłącznie tego, czy skarżone
orzeczenie zapadło w wyniku stwierdzenia uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k., z
powodu zakazu wynikającego z art. 454 § 1 k.p.k., czy w związku z koniecznością
przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Oznacza to, że zakres kontroli
dokonywanej przez Sąd Najwyższy ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone
przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawy do wydania orzeczenia
kasatoryjnego. Sąd Najwyższy nie jest natomiast uprawniony do dokonywania
oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacji przez sąd odwoławczy (zob. uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP
13/17).
Potrzeba przeprowadzenia na nowo całego przewodu sądowego nie była
podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego, lecz stanowi jedynie konsekwencję
tego rozstrzygnięcia. W zaleceniach i zapatrywaniach prawnych Sąd Okręgowy
wprost wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd I instancji
przeprowadzi postępowanie dowodowe, uwzględniając poczynione przez niego
uwagi, zgromadzone dowody oceni indywidualnie, ale także w odniesieniu do
całokształtu okoliczności sprawy, z poszanowaniem zasad obiektywizmu i dopiero
w następstwie prawidłowej oceny dokonanej z poszanowaniem reguł swobodnej
oceny dowodów (art. 7 k.p.k.) poczyni niewadliwe ustalenia faktyczne.
Jednocześnie wskazał na konieczność przesłuchanie oskarżonego (o ile wyrazi on
III KS 36/25
6
wolę uczestniczenia w rozprawie i składania wyjaśnień), a po przeprowadzeniu
postępowania dowodowego Sąd winien dokonać ponownej, zgodnej z dyspozycją
art. 7 k.p.k., oceny wszystkich dowodów ujawnionych w toku rozprawy,
uwzględniając przy tym wszystkie okoliczności sprawy.
Powyższe oznacza, że zaskarżone skargą orzeczenie nie narusza art. 437 §
2 k.p.k., skoro Sąd Okręgowy wprost połączył tę podstawę wydania wyroku
kasatoryjnego z regułą ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. Odwołanie się do opisanej
podstawy wydania orzeczenia kasatoryjnego nie oznacza, że sąd, któremu sprawę
przekazano do ponownego rozpoznania musi oskarżonego skazać, ponieważ
stosownie do art. 539f k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k. wiążące dla tego sądu są
jedynie zapatrywania prawne i wskazania sądu odwoławczego co do dalszego
postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy
oskarżonego.
[WB}
[a.ł]
