III KS 3/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 lutego 2025 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie E. M. ,
oskarżonej o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 21 lutego 2025 r.,
skargi obrońcy oskarżonej na wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 15 października 2024 r., IX Ka 1139/23,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju
z dnia 10 grudnia 2021 r., II K 490/20,
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. a contrario,
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę;
2. obciążyć oskarżoną E.M. kosztami sądowymi postępowania
skargowego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z dnia 10 grudnia 2021 r., II K
490/20, E. M. została uniewinniona od popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 13
§ 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. Wyrok zawierał także rozstrzygnięcie o
uniewinnieniu współoskarżonego M. K.
III KS 3/25
2
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją
prokuratora, Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 21 grudnia 2022 r., IX Ka
436/22, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi
Rejonowemu w Busku-Zdroju do ponownego rozpoznania. Powodem orzeczenia
kasatoryjnego była konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.
Skargę na ten wyrok kasatoryjny złożył obrońca oskarżonej E. M. . Po jej
rozpoznaniu Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 13 czerwca 2023 r., III KS 10/23,
uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Kielcach do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W uzasadnieniu tego
wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że w tej sprawie zachodziła wyłącznie
konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, które
powinno mieć miejsce przed Sądem odwoławczym, a także, iż nie zostało tam
wyraźnie wskazane, że Sąd odwoławczy dostrzega potrzebę wydania wyroku
skazującego, co pozwoliłoby uchylić wyrok Sądu I instancji z uwagi na regułę ne
peius.
W ponownym postępowaniu odwoławczym sprawa dotyczyła już wyłącznie E.
M. . W toku postępowania apelacyjnego przeprowadzono uzupełniające
postępowanie dowodowe: na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. przesłuchano
świadka K. S. (k. 1004); na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r. przesłuchano
świadka M. G. (k. 1013); wywołano pisemną, uzupełniającą opinię biegłego z
zakresu wyceny pojazdów (opinia k. 1041). Po przeprowadzeniu postępowania
apelacyjnego Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 15 października 2024 r.,
IX Ka 1139/23, uchylił zaskarżony wyrok w odniesieniu do oskarżonej E. M. i
sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Busku-Zdroju do ponownego
rozpoznania. Podstawą rozstrzygnięcia kasatoryjnego był art. 454 § 1 k.p.k.
Skargę na wyrok uchylający, w trybie przepisów rozdziału 55a k.p.k., wniósł
obrońca oskarżonej, który zaskarżył ten wyrok w całości i zarzucił „naruszenie art.
437 § 2 k.pk. poprzez uchylenie wyroku Sądu I instancji mimo braku ku temu
przesłanek, w szczególności braku wykazania przez Sąd odwoławczy, że w
sprawie rzeczywiście zaistniała przesłanka określona w art. 454 § 1 k.p.k. w postaci
braku możliwości skazania oskarżonej przez Sąd odwoławczy w przypadku, gdy
została ona uniewinniona w pierwszej instancji”. Skarżący wniósł o uchylenie
III KS 3/25
3
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
odwoławczemu.
W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna, dlatego też Sąd Najwyższy postanowił ją
oddalić.
W ocenie Sądu Najwyższego argumentacja Sądu Okręgowego wykazująca
zaistnienie podstawy wydania wyroku kasatoryjnego z art. 454 § 1 k.p.k. jest
wystarczająca dla oddalenia skargi. W świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia
20 września 2018 r. (I KZP 10/18, OSNK 2018, z. 11, poz. 73), możliwość uchylenia
wyroku uniewinniającego lub umarzającego postępowanie i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k.
(art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w
wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw
odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu
postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu
prawidłowych ustaleń faktycznych) – stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania
wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1
k.p.k. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu
przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia
reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. Jednocześnie w wypadku reguły ne
peius z art. 454 § 1 k.p.k. kontrola skargowa obejmuje ocenę prawidłowości
zastosowania tego przepisu pod kątem spełnienia warunku, zgodnie z którym sąd
odwoławczy „nie może skazać oskarżonego”. Wymaga to wykazania przez sąd
odwoławczy, że gdyby nie stwierdzone uchybienie, to mógłby zapaść wyrok
skazujący, ale jego wydanie nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi
na zakaz takiego orzekania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja
2021 r., IV KS 21/21).
W tej sprawie Sąd odwoławczy rozpoznając apelację prokuratora po raz
kolejny (po uchyleniu przez Sąd Najwyższy wcześniejszego wyroku kasatoryjnego),
przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i rzetelnie uzasadnił,
III KS 3/25
4
dlaczego konieczne jest wydanie wyroku kasatoryjnego na podstawie art. 454 § 1
k.p.k. Sąd Okręgowy uznał ocenę dowodów dokonaną przez Sąd I instancji za
błędną i sam, po jej ponownym przeprowadzeniu przy rozpoznawaniu apelacji,
także przy uwzględnieniu dowodów przeprowadzonych na rozprawie odwoławczej,
doszedł do wniosku o potrzebie wydawania wyroku skazującego. W tej sytuacji
uchylenie wyroku Sądu I instancji było konieczne.
Sąd Okręgowy inaczej niż Sąd I instancji ocenił wyjaśnienia oskarżonej.
Zwrócił uwagę, że występuje w nich szereg sprzeczności, brak logiki w
prezentowanej przez nią wersji wydarzeń, jak również niezgodność tej wersji z
zasadami doświadczenia życiowego. Sąd odwoławczy wskazał szereg okoliczności,
które jego zdaniem budzą wątpliwości, m.in. pochodzenie środków na zakup przez
oskarżoną samochodu Porsche, zaniżenie wartości samochodu przy sprzedaży,
brak środków po stronie oskarżonej na przerejestrowanie samochodu na siebie,
udział w kolizji drogowej tuż przed zakończeniem okresu obowiązywania polisy
ubezpieczeniowej, powiązania osobowe pomiędzy uczestnikami kolizji i osobami
sprzedającymi samochody biorące w niej udział. Oceniając wyjaśnienia oskarżonej
jako niewiarygodne Sąd odwoławczy uznał za niewiarygodne także dowody
pochodzące od innych osób, których zachowanie było ściśle powiązane z
działaniami oskarżonej, tj. depozycje M. K. , J. C. , W. Ś. , D. N., M. K..
Jednocześnie, powołując się na opinie biegłych, Sąd Okręgowy nie kwestionował
faktu zaistnienia kolizji, uznał jednak za kluczowe ustalenie czy zdarzenie miało
charakter przypadkowy, czy zaplanowany. W tym kontekście wersja prezentowana
przez oskarżoną, wskazującą na zakup samochodu celem użytkowania go jako
właścicielka, została odrzucona.
Nie ma racji Autor skargi, że Sąd odwoławczy jedynie formalnie wskazał na
art. 454 § 1 k.p.k. jako podstawę uchylenia wyroku uniewinniającego oskarżoną.
Sąd ten wprost uznał, iż „wnioski płynące z faktów niezbicie udowodnionych
układają się w nierozerwalny łańcuch poszlak, którego ciągłość nie jest zagrożona
w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy” (s. 9 uzasadnienia).
Zdaniem Sądu Okręgowego analiza tego łańcucha poszlak prowadzi do wniosku,
że zachowanie oskarżonej było podejmowane w celu uzyskania nienależnego
odszkodowania za rzekomą szkodę komunikacyjną. Ponownie wymaga
III KS 3/25
5
podkreślenia, że do tych konkluzji Sąd odwoławczy doszedł poprzedzając ich
powzięcie przeprowadzeniem uzupełniającego postępowania dowodowego
(opisanego w części wstępnej tego uzasadnienia), którego wyniki uwzględnił w
uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (końcowa część w punkcie 3.1. uzasadnienia).
Nie ma zatem wątpliwości, że Sąd odwoławczy wyraźnie wyartykułował
potrzebę wydania wyroku skazującego. W jego ocenie rzetelna analiza materiału
dowodowego prowadzi do wniosku, że oskarżona wzięła udział w zdarzeniu
objętym aktem oskarżenia i odegrała w nim rolę, jaką jej zarzucono. Tym samym
Sąd odwoławczy zanegował argumentację Sądu I instancji, który wydając wyrok
uniewinniający powołał się na wystąpienie licznych, niedających się usunąć
wątpliwości, które należało rozstrzygnąć na korzyść m.in. oskarżonej E. M. (art. 5 §
2 k.p.k.). Zdaniem Sądu odwoławczego, w oparciu o ocenę dowodów, której dał
wyraz w uzasadnieniu wyroku, nie powstały w tej sprawie wątpliwości, o których
traktuje reguła in dubio pro reo.
Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżący zarzuca Sądowi odwoławczemu
brak ustalenia sprawstwa oskarżonej na poziomie pewności. Należy w tym miejscu
podkreślić, że Sąd odwoławczy nie może po prostu nakazać Sądowi I instancji
wydanie wyroku skazującego. Niweczyłoby to samodzielność jurysdykcyjną tego
Sądu. Toteż Sąd odwoławczy, jeżeli widzi potrzebę skazania osoby uniewinnionej,
powinien wskazać Sądowi I instancji, gdzie dostrzega błędy w jego rozumowaniu i
ocenie dowodów. Tak też stało się w tej sprawie. Stąd też chociażby zawarte w
punkcie 5.3.2. uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazania co do dalszego
postępowania nakazujące m.in. kategorycznie ustalić, czy oskarżona miała
rzeczywisty zamiar zakupu samochodu i korzystania z niego w przyszłości, czy też
działania te miały charakter fikcyjny.
Na koniec należy podkreślić, że postępowanie skargowe nie służy temu, aby
ustalać okoliczności faktyczne sprawy, ale wyłącznie temu, aby zbadać
prawidłowość wydania wyroku kasatoryjnego przez Sąd odwoławczy. Z uwagi na
prawne uwarunkowania skargi z rozdziału 55a k.p.k. Sąd Najwyższy nie jest
uprawniony do oceny prawidłowości kontroli odwoławczej, tak jak czyni to na
potrzeby kasacji. Zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu skargowym jest
bowiem bardzo ograniczony. Postępowanie to ma na celu jedynie stwierdzenie, czy
III KS 3/25
6
uchylając wyrok sądu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego
rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku
kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było
w konkretnej sprawie konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11
czerwca 2021 r., III KS 1/21; z dnia 31 maja 2021 r., V KS 13/21). Skoro Sąd
Okręgowy wskazał, że w jego ocenie należałoby skazać oskarżoną, a swoje
stanowisko uzasadnił, uchylenie wyroku należy ocenić jako konieczne (albowiem
wydanie wyroku skazującego byłoby niemożliwe z uwagi na treść art. 454 § 1
k.p.k.), jak również mieszczące się w podstawach orzekania kasatoryjnego,
określonych w art. 437 § 2 in fine k.p.k.
Podsumowując, kontrola skargowa doprowadziła Sąd Najwyższy do wniosku,
że Sąd Okręgowy orzekając w tej sprawie nie naruszył art. 437 § 2 in fine k.p.k., a
uchylenie zaskarżonego wyroku miało miejsce z poszanowaniem reguł koniecznych
do takiego rozstrzygnięcia w związku z treścią art. 454 § 1 k.p.k.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części
dyspozytywnej postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
