III KS 22/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 sierpnia 2026 r.
SSN Igor Zgoliński
na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 27 sierpnia 2026 r.,
w sprawie A.C.
skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego
na wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 23 stycznia 2026 r., sygn. akt IV Ka 1279/25,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w
Szczecinie
z dnia 3 czerwca 2025r., sygn. akt VI K 102/25 i przekazujący sprawę do
ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1) oddalić skargę,
2) zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania
skargowego, które przejąć na rachunek Skarbu Państwa,
3) nie uwzględnić wniosku adw. E.L. o zasądzenie
wynagrodzenia tytułem pomocy prawnej z urzędu udzielonej
oskarżonemu w postępowaniu skargowym.
UZASADNIENIE
III KS 22/26
2
Wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w
Szczecinie z dnia 3 czerwca 2025 r., sygn. VI K 102/25, A.C. został uniewinniony
od zarzutu popełnienia czynu z art. 244c k.k.
Od tego wyroku apelację wywiódł prokurator, zarzucając błąd w ustaleniach
faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, a mający wpływ na
jego treść, polegający na uznaniu przez sąd I instancji, że całokształt
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza fakt, że oskarżony
w czasie odbywania kary pozbawienia wolności nie dysponował środkami na
zapłatę środka kompensacyjnego w postaci naprawienia szkody wyrządzonej
przestępstwem nie pozwala na przypisanie A.C. zarzucanego mu czynu, podczas
gdy dowody i okoliczności przedmiotowej sprawy, zwłaszcza fakt, iż oskarżony
dysponował środkami finansowymi regularnie wpłacanymi mu przez członków
rodziny, a mimo zapewnionych mu przez Skarb Państwa w czasie odbywania kary
pozbawienia wolności wyżywienia i zakwaterowania nie przeznaczył żadnej kwoty
na zapłatę naprawienia szkody, ocenione we wzajemnym ze sobą powiązaniu
prowadzą do przeciwnego wniosku. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie
wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Szczecin -
Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniosła o
utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2026 r., IV Ka
1279/25, zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa została przekazana Sądowi
Rejonowemu Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego
rozpoznania. Uznał zarzut błędu w ustaleniach faktycznych za zasadny,
stwierdzając, że zgormadzony materiał dowodowy został oceniony w sposób
dowolny. Oskarżony bowiem w okresie objętym zarzutem otrzymywał
systematyczne comiesięczne wpłaty środków pieniężnych w wysokości kilkuset
złotych, a w grudniu 2023 r. jednorazową wpłatę w kwocie 3000 zł. Stąd też
dowolne było twierdzenie, że fakt odbywania kary wykluczał możliwość realizacji
obowiązku naprawienia szkody. Oskarżony w tych warunkach miał wszak
zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, stąd też nie musiał na ten cel
przeznaczać posiadanych środków. Zatem zachodziła konieczność rozważenia czy
III KS 22/26
3
dysponując stałymi wpływami pieniężnymi nie miał realnej możliwości choćby
częściowego ich przeznaczenia na realizację orzeczonego środka
kompensacyjnego. W ocenie sądu II instancji analiza materiału dowodowego
wskazuje jednoznacznie, że taka możliwość istniała. Tymczasem oskarżony nie
uiścił przez okres niemalże 11 miesięcy na rzecz pokrzywdzonej żadnej kwoty, co
świadczyło o uchylaniu się od ciążącego na nim obowiązku. W powyższych
realiach za podstawę wydania wyroku kasatoryjnego sąd ad quem przyjął art. 454 §
1 k.p.k. wskazując, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji winien
ponownie przeprowadzić przewód sądowy, a zebrane dowody poddać ponownej,
wszechstronnej analizie, obejmującej wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym
aspekty, na które zwrócono uwagę w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego
oraz apelacji prokuratora.
Od powyższego wyroku obrońca oskarżonego wniosła skargę w trybie art.
539a k.p.k., zarzucając w niej naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art.
437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez:
1. błędne, przedwczesne i bezzasadne przyjęcie, że ziścił się warunek z art.
454 § 1 k.p.k. i ocena całego materiału dowodowego prowadzi do wniosku,
że wyrok sądu I instancji nie może się ostać, czego konsekwencją jest
uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania sądowi I instancji podczas, gdy Sąd Okręgowy oparł się
wyłącznie na uzupełniających wyjaśnieniach złożonych przez oskarżonego
przed sądem odwoławczym, nie zaś na całości materiału dowodowego, który
został przez sąd I instancji prawidłowo oceniony,
2. przyjęcie, że przyczyną i podstawą uchylenia wyroku sądu I instancji jest art.
454 § 1 k.p.k., z uwagi na konieczność zastosowania tzw. reguły ne peius,
przy jednoczesnym wskazaniu w zapatrywaniach prawnych i wskazaniach
co do dalszego postępowania na powinność przeprowadzenia na nowo
przewodu sądowego w całości, gdzie zgodnie z treścią art. 437 § 2 zd. 2
k.p.k. jest to osobna przyczyna uchylenia wyroku sądu I instancji.
W konsekwencji obrońca oskarżonego wniosła o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego
rozpoznania.
III KS 22/26
4
W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie z uwagi
na bezzasadność.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.
podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się ze skarżącą, że wydanie orzeczenia
kasatoryjnego przez Sąd Okręgowy w Szczecnie nastąpiło z obrazą art. 437 § 2
k.p.k. i art. 454 § 1 k.p.k. Pierwszy z powyższych przepisów kataloguje przyczyny
uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Jedną z
tych podstaw, zastosowaną w niniejszej sprawie, jest reguła ne peius. Ogranicza
ona reformatoryjne orzekanie sądu odwoławczego w wypadku wniesienia zasadnej
apelacji na niekorzyść oskarżonego. Sąd odwoławczy nie może w takiej konfiguracji
procesowej zmienić zaskarżonego wyroku na niekorzyść oskarżonego, a powinien
go uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, gdyż
dopiero ten sąd może wydać stosowne rozstrzygnięcie. Stwierdzenie wystąpienia
tej podstawy wymaga przeprowadzenia kontroli odwoławczej obejmującej ocenę
prawidłowości wydania wyroku uniewinniającego pod kątem spełnienia warunku
wynikającego z art. 454 § 1 k.p.k. Wymaga to wykazania, że gdyby sąd I instancji
nie dopuścił się uchybienia, należałoby wydać wyrok skazujący, co nie jest jednak
dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na wyrażony w tym przepisie zakaz.
Wówczas zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa zostaje przekazana
sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Taka sytuacja wystąpiła w realiach
niniejszej sprawy, w której wnikliwe zweryfikowanie pierwszoistancyjnej oceny
materiału dowodowego prowadziło do jednoznacznego wniosku, że nie jest ona
chroniona przepisem art. 7 k.p.k. Wskazane zostały realne podstawy do przyjęcia,
iż doszło do obrazy tego przepisu i wadliwego zrekonstruowania podstawy
faktycznej wyroku. Sąd II instancji na podstawie analizy dowodów powziął
przekonanie, że ich wszechstronna ocena implikuje twierdzenie o wadliwości
wyroku uniewinniającego, która - z uwagi na omawianą gwarancję
dwuinstancyjności postępowania - może zostać konwalidowana wyłącznie przed
sądem I instancji. Wywody obrony odnoszące się do wzajemnych relacji pomiędzy
dwoma wymienionymi w art. 437 § 2 k.p.k. podstawami i sprzeczności
uzasadnienia zaskarżonego wyroku były całkowicie chybione. Po pierwsze dlatego,
III KS 22/26
5
że sąd odwoławczy w pisemnych motywach zakreślił i omówił przesłankę z art. 454
§ 1 k.p.k. którą przyjął za faktyczny i prawny fundament zaskarżonego wyroku.
Podniesiona we wskazaniach co do dalszego postępowania sądu I instancji po
uchyleniu wyroku potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego w całości i
poddania dowodów powtórnej analizie była jedynie konsekwencją stwierdzonego
uchybienia, a nie podstawą wyrokowania. Po drugie, wszystkie czynności, którymi
należało poprzedzić stwierdzenie przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k., wymienione w
cytowanej uchwale I KZP 10/18, zostały przez sąd II instancji dopełnione, jak
również zrealizowany został wymóg klarowanego wskazania motywów
zastosowania odstępstwa od reformatoryjnego orzekania w drugiej instancji.
Kontestowanie istnienia podstawy z art. 454 § 1 k.p.k. było w tych realiach
nieskuteczne.
Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy
orzekł o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.). Konsekwencją tego rozstrzygnięcia było
orzeczenie o kosztach sądowych postępowania skargowego zainicjowanego
niezasadną skargą, co do których – z uwagi na obecnie udokumentowaną sytuację
materialną skazanego - należało zastosować art. 624 § 1 k.p.k. Odnosząc się zaś
do złożonego przez obrońcę wniosku o zasądzenie wynagrodzenia tytułem pomocy
prawnej z urzędu udzielonej skazanemu w postępowaniu skargowym stwierdzić
należy, iż nie może on zostać uwzględniony. Z art. 84 § 2 k.p.k. wynika bowiem, iż
obowiązki obrońcy z urzędu wygasają z chwilą prawomocnego zakończenia
postępowania, w którym został on ustanowiony. Wyrok kasatoryjny, mimo formalnej
prawomocności (nie podlega zaskarżeniu w drodze zwykłych środków
odwoławczych), nie ma jednak charakteru wyroku kończącego postępowanie, tym
samym obrońca z urzędu, wyznaczony jeszcze na etapie postępowania
pierwszoinstancyjnego, ma obowiązek kontynuować swoje działanie
(postanowienia Sądu Najwyższego z 25 lutego 2021 r. sygn. III KS 3/21, z 3
grudnia 2020 r. sygn. II KS 13/20). Z tego względu w niniejszym orzeczeniu Sąd
Najwyższy nie może rozstrzygać co do kosztów, które powinny zostać rozliczone w
orzeczeniu kończącym postępowanie karne, zgodnie z treścią art. 626 § 1 k.p.k.
[WB]
III KS 22/26
6
[r.g.]
