III KS 12/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 marca 2026 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie A.C.,
oskarżonego o czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1
k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 11 marca 2026 r.,
skargi obrońcy oskarżonego
na wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia 3 grudnia 2025 r., III Ka 62/25,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 17 lipca 2024 r., II K 1305/22,
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. a contrario,
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę;
2. zwolnić oskarżonego A.C. od kosztów sądowych
postępowania skargowego, obciążając nimi Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2024 r., II K
1305/22, A.C. został uniewinniony od czynu z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1
k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
III KS 12/26
2
Po rozpoznaniu apelacji złożonej przez prokuratora na niekorzyść
oskarżonego, Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2025 r., III Ka
62/25, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w
Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
Skargę na ten wyrok kasatoryjny wniósł obrońca oskarżonego, który
zaskarżył go w całości i zarzucił „rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art.
454 § 1 k.p.k., mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające
na uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17.07.2024 r., sygn. II
K 1305/22 i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, przy jednoczesnym
sformułowaniu przez Sąd odwoławczy jednoznacznych i wiążących wskazań co do
konieczności skazania oskarżonego A.C. za czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286
§ 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., mimo że uzupełniony w postępowaniu
odwoławczym materiał dowodowy, w szczególności wyjaśnienia złożone przez
oskarżonego przed Sądem odwoławczym, nie dawał podstaw do przyjęcia, że
oskarżony dopuścił się pomocnictwa do oszustwa na szkodę P.M. i M.M., albowiem
choć Sąd odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe, to dokonane
uzupełnienie, przy zachowaniu zasad logicznego rozumowania, doświadczenia
życiowego oraz uwzględnieniu sytuacji życiowej oskarżonego w dacie zarzucanego
mu czynu (bezdomność, czynny alkoholizm), nie pozwalało na wysnucie wniosku,
że oskarżony miał świadomość, że poprzez udostępnienie danych dotyczących
rachunku bankowego osobie trzeciej bierze udział w bezprawnym procederze i w
konsekwencji nie dawało podstaw do przyjęcia, że swoim zachowaniem wyczerpał
znamiona pomocnictwa do oszustwa, w szczególności że zachowanie oskarżonego
stanowiło obiektywne ułatwienie popełnienia czynu zabronionego oraz że
towarzyszył mu zamiar wymagany przez art. 18 § 3 k.k.”. Obrońca wniósł o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w
Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
Pisemną odpowiedź na skargę przedłożył prokurator, który wniósł o jej
oddalenie jako bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna, dlatego też należało ją oddalić.
III KS 12/26
3
W pierwszej kolejności należy wskazać, że pomimo podniesienia w skardze
zarzutu obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k., jej argumentacja nie
dotyczy przede wszystkim podstaw orzekania kasatoryjnego, ale zmierza do
podważenia oceny dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy. Obrońca
skonstruował zarzut skargi, a także znaczną część argumentacji w taki sposób, aby
w ramach postępowania skargowego przeprowadzić ponownie kontrolę na kształt
apelacyjnej, tj. aby Sąd Najwyższy wypowiedział się co trafności oceny wyjaśnień
oskarżonego złożonych na rozprawie odwoławczej, której dokonał Sąd Okręgowy.
Należy zatem przypomnieć, że skarga na wyrok kasatoryjny nie może być
traktowana jako odpowiednik zwyczajnego środka odwoławczego, ani być środkiem
umożliwiającym podnoszenie innych zarzutów, niż wskazujące na naruszenie
przepisów wymienionych w art. 539a § 3 k.p.k. (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2025 r., II KS 4/25). Wobec tego wszelkie zawarte w
skardze wywody związane z oceną prawidłowości rozpoznania apelacji, nie mogą
być brane pod uwagę w postępowaniu skargowym (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 30 lipca 2025 r., III KS 33/25). Zakres rozpoznania sprawy w
postępowaniu skargowym jest bowiem bardzo ograniczony. Postępowanie to ma na
celu jedynie stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji i
przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się
podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz
czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne (por. postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 11 czerwca 2021 r., III KS 1/21; z dnia 31 maja 2021 r.,
V KS 13/21). Dlatego też rozpoznając skargę w tej sprawie Sąd Najwyższy
ograniczył się do badania czy istniały podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego i
czy zostały one prawidłowo wykazane i uzasadnione przez Sąd odwoławczy.
W ocenie Sądu Najwyższego argumentacja Sądu Okręgowego wykazująca
zaistnienie podstawy wydania wyroku kasatoryjnego z art. 454 § 1 k.p.k. jest
wystarczająca dla oddalenia skargi. W świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia
20 września 2018 r. (I KZP 10/18, OSNK 2018, z. 11, poz. 73), możliwość uchylenia
wyroku uniewinniającego lub umarzającego postępowanie i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k.
(art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w
III KS 12/26
4
wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw
odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu
postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu
prawidłowych ustaleń faktycznych) – stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania
wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1
k.p.k. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu
przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia
reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. Jednocześnie w wypadku reguły ne
peius z art. 454 § 1 k.p.k. kontrola skargowa obejmuje ocenę prawidłowości
zastosowania tego przepisu pod kątem spełnienia warunku, zgodnie z którym sąd
odwoławczy „nie może skazać oskarżonego”. Wymaga to wykazania przez ten sąd,
że gdyby nie stwierdzone uchybienie, to mógłby zapaść wyrok skazujący, ale jego
wydanie nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na zakaz takiego
orzekania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2021 r., IV KS
21/21).
W tej sprawie Sąd odwoławczy nie zdecydował się na niejako automatyczne
uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, dostrzegając perspektywę
wydania wyroku skazującego. Przed podjęciem takiego rozstrzygnięcia Sąd ten
przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe. Kluczowe w tym zakresie
jest przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień oskarżonego (k. 902-903).
Sąd odwoławczy uzasadnił wydanie wyroku kasatoryjnego na podstawie art.
454 § 1 k.p.k., przeprowadzając własną ocenę dowodów, czyniąc ustalenia także
na podstawie uzupełnionego postępowania dowodowego, w szczególności treści
wyjaśnień oskarżonego. Sąd ten podkreślił, że oskarżony przyznał się do
popełnienia zarzuconego mu czynu i nie zaprzeczył, iż założył rachunek bankowy w
P. SA w dniu 7 stycznia 2016 r., a uczynił to za namową nieznanych mu osób i
otrzymał za to kwotę 100-150 złotych. Przyznał ponadto, że już w przeszłości
udostępniał kilkukrotnie zakładane przez siebie konta bankowe, będąc nakłanianym
do tego, a następnie nigdy z nich nie korzystał. Sąd Okręgowy dokonał także
wykładni istoty pomocnictwa, które jest zarzucane oskarżonemu. Wskazał, że z
pewnością jako takie zachowanie należy potraktować udostępnienie nieznanej,
przypadkowej osobie odpłatnie danych dotyczących rachunku bankowego,
III KS 12/26
5
umożliwiając podejmowanie wszelkich działań na tym rachunku bankowym, w tym
m.in. fikcyjne wystawianie produktów na sprzedaż. Zwrócił uwagę na możliwość
popełnienia czynu zarzucanego oskarżonemu z zamiarem ewentualnym. Wskazał,
że założenie za pieniądze konta bankowego i niemal natychmiastowe przekazanie
wszelkich danych jego dotyczących, nie pozostawia wątpliwości co do świadomości
oskarżonego A.C., że to konto bankowe może służyć popełnieniu przestępstwa
oszustwa.
Dokonując takiej oceny wyjaśnień oskarżonego i pozostałych dowodów
zgromadzonych w sprawie, Sąd odwoławczy zajął stanowisko co do potrzeby
skazania oskarżonego, czym zrealizował wymóg konieczny do uchylenia wyroku w
związku z art. 454 § 1 k.p.k. W części 5.3. uzasadnienia wyroku Sąd ten wskazał
bowiem, że uzupełniony w toku postępowania odwoławczego materiał dowodowy
daje w aktualnym stanie sprawy podstawy do stwierdzenia winy i sprawstwa A.C. w
zakresie zarzucanego mu czynu.
Podsumowując, kontrola skargowa doprowadziła Sąd Najwyższy do
wniosku, że Sąd Okręgowy orzekając w tej sprawie nie naruszył art. 437 § 2 k.p.k.,
a uchylenie zaskarżonego wyroku miało miejsce z poszanowaniem reguł
koniecznych do takiego rozstrzygnięcia, w związku z treścią art. 454 § 1 k.p.k.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[WB]
[a.ł]
