III KK 636/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 marca 2025 r.
SSN Adam Roch (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Bednarek
SSN Antoni Bojańczyk
w sprawie D.D.
w przedmiocie wyroku łącznego
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 19 marca 2025 r.
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Gryfinie Wydziału VI Zamiejscowego
Karnego z siedzibą w Chojnie z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt VI K 372/22
uchyla zaskarżony wyrok w zakresie punktu III co do kary
łącznej oraz punktu IV w całości i sprawę w tej części przekazuje
do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gryfinie
Wydziałowi VI Zamiejscowemu Karnemu z siedzibą
w Chojnie.
Małgorzata Bednarek
[WB]
Adam Roch
Antoni Bojańczyk
UZASADNIENIE
III KK 636/24
2
D. D. był prawomocnie karany:
1. wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w
Szczecinie z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie V K 633/22, obejmującym
skazania:
1. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt
VI K 210/19, za czyn z art. 207 § 1 k.k., popełniony w okresie od 2016 r. do
dnia 11 września 2017 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,
2. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt
II K 295/20, zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia
15 listopada 2021 r., sygn. akt IV Ka 1135/21, za czyn z art. 270 § 1 k.k.,
popełniony w dniu 30 lipca 2018 r., na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności,
3. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt
VI K 102/20, za czyn z art. 278 § 1 k.k., popełniony w dniu 18 listopada 2019
r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,
za które to wymierzono karę łączną 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności,
4. wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt VI K 123/20, za czyn z art. 278 § 1 k.k.,
popełniony w dniu 5 lutego 2020 r., na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności,
5. wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie
z dnia 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI K 354/21, za czyn z art. 278 § 1 k.k.,
popełniony w dniu 21 lutego 2020 r., na karę 5 miesięcy pozbawienia
wolności,
za które to wymierzono karę łączną 6 miesięcy pozbawienia wolności;
6. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie VI Zamiejscowego Wydziału Karnego
z siedzibą w Chojnie z dnia 16 lutego 2023 r., w sprawie VI K 335/22, za czyn
z art. 278 § 1 k.k., popełniony w dniu 10 sierpnia 2021 r., za który wymierzono
mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;
7. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie VI Zamiejscowego Wydziału Karnego
z siedzibą w Chojnie z dnia 13 kwietnia 2022 r., w sprawie VI K 310/21, za czyn
z art. 278 § 1 k.k., popełniony w okresie od 10 sierpnia 2021 r. do 11 sierpnia
2021 r., za który wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
III KK 636/24
3
8. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie VI Zamiejscowego Wydziału Karnego
z siedzibą w Chojnie z dnia 1 marca 2022 r., w sprawie VI K 32/20, za czyn z art.
177 § 1 k.k., popełniony w dniu 27 lipca 2018 r., za który wymierzono mu karę 10
miesięcy pozbawienia wolności;
9. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie VI Zamiejscowego Wydziału Karnego
z siedzibą w Chojnie z dnia 13 czerwca 2022 r., w sprawie VI K 326/21, za czyn
z art. 289 § 1 k.k., popełniony w okresie od 29 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r.,
za który wymierzono mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;
10. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie z dnia 2 sierpnia 2022 r., w sprawie
II K 45/22, za czyn z art. 278 § 1 k.k., popełniony w dniu 24 maja 2021 r., za który
wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;
11. wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie VI Zamiejscowego Wydziału Karnego
z siedzibą w Chojnie z dnia 29 listopada 2021 r., w sprawie VI K 418/20, za czyn
z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k., popełniony w okresie od 23 kwietnia
2020 r. do 26 kwietnia 2020 r., za który wymierzono mu karę 6 miesięcy
pozbawienia wolności.
Wyrokiem łącznym z dnia 4 stycznia 2024 roku, sygn. VI K 372/22, Sąd
Rejonowy w Gryfinie Wydział VI Zamiejscowy Karny z siedzibą w Chojnie:
1. rozwiązał wyrok łączny wydany przez Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i
Zachód w Szczecinie z dnia 16 grudnia 2022 r., w sprawie V K 633/22;
2. na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył zasadnicze kary
pozbawienia wolności orzeczone wobec D. D. w sprawach: VI K 210/19, II K
295/20, VI K 102/20 i VI K 32/20 i orzekł karę łączną 2 lat pozbawienia wolności;
3. na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył zasadnicze kary
pozbawienia wolności orzeczone wobec D. D. w sprawach: VI K 123/20 i VI K
418/20 i orzekł karę łączną 6 miesięcy pozbawienia wolności;
4. na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył zasadnicze kary
pozbawienia wolności orzeczone wobec D. D. w sprawach: VI K 335/22, VI K
210/21 i VI K 326/21 i orzekł karę łączną 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia
wolności.
Powyższy wyrok uprawomocnił się w I instancji w dniu 15 stycznia 2024 roku.
III KK 636/24
4
Kasację od powyższego rozstrzygnięcia na niekorzyść skazanego wywiódł
Prokurator Generalny, zarzucając:
1. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa
karnego materialnego – art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24
czerwca 2020 r. polegające na orzeczeniu wobec skazanego w pkt 3 sentencji
wyroku – w miejsce skazań jednostkowych na karę 3 miesięcy pozbawienia
wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i
Zachód w Szczecinie w sprawie o sygn. akt VI 123/20 oraz karę 6 miesięcy
pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie
Zamiejscowego VI Wydziału Karnego z siedzibą w Chojnie w sprawie o sygn. akt
VI K 418/20 – kary łącznej 6 miesięcy pozbawienia wolności, tj. poniżej dolnej
granicy ustawowego wymiaru kary łącznej przewidzianego w powyższym
przepisie, w sytuacji gdy zgodnie z treścią wskazanego przepisu w brzmieniu
obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 r. sąd winien wymierzyć karę łączną w
granicach powyżej najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne
przestępstwa do ich sumy;
2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku łącznego naruszenie przepisów
prawa karnego procesowego oraz przepisów prawa karnego materialnego, a
mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. i
art. 569 § 1 k.p.k. oraz art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. (w brzmieniu
obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 r.), polegające na oparciu orzeczenia
na niepełnym materiale dowodowym i niewyjaśnieniu wszystkich istotnych
okoliczności dotyczących skazania D. D. na karę 10 miesięcy pozbawienia
wolności wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie Zamiejscowy VI Wydział Karny
z siedzibą w Chojnie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o sygn. akt VI K 310/21, w
następstwie czego doszło do błędnego przyjęcia, że istnieją podstawy do objęcia
węzłem kary łącznej również kary orzeczonej tym wyrokiem, co znalazło
odzwierciedlenie w komparycji wyroku łącznego z rażącą obrazą art. 413 § 1 pkt
4 k.p.k., z karą 5 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczoną wyrokiem Sądu
Rejonowego w Gryfinie Zamiejscowy VI Wy dział Karny z siedzibą w Chojnie z
dnia 16 lutego 2023 r. o sygn. akt VI K 335/22 oraz karą 5 miesięcy pozbawienia
wolności, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Gryfinie Zamiejscowy VI
III KK 636/24
5
Wydział Karny z siedzibą w Chojnie z dnia 13 czerwca 2022 r. o sygn. akt VI K
326/21
–
w
sytuacji,
gdy
przewód
sądowy
w sprawie o sygn. akt VI K 310/21 Sądu Rejonowego w Gryfinie VI Zamiejscowy
Wydział Karny z siedzibą w Chojnie został wznowiony, albowiem wyrok
sporządzony w tej sprawie w dniu 13 kwietnia 2022 r. nie został ogłoszony i
sprawa była prowadzona od początku pod nową sygn. akt VI K 335/22 oraz
zakończyła się wydaniem w dniu 16 lutego 2023 r. wyroku (prawomocnego od
dnia 24 lutego 2023 r.). na mocy którego D. D. został skazany za przestępstwo
z art. 278 § 1 k.k. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności, co w konsekwencji
doprowadziło w pkt IV sentencji wyroku do wadliwego objęcia węzłem kary
łącznej roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności kąty wymierzonej orzeczeniem
nieistniejącym w obrocie prawnym.
Podnosząc powyższe zarzuty Prokurator Generalny wniósł o uchylenie
wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi
Rejonowemu w Gryfinie Zamiejscowemu VI Wydziałowi Karnemu z siedzibą w
Chojnie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, co pozwoliło na
uwzględnienie jej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Wydany przez sąd
rejonowy wyrok łączny zapadł bowiem z rażącym naruszeniem przepisów prawa
wskazanych w obu zarzutach kasacji.
Nie ulega wątpliwości, że formułując karę łączną w punkcie III sentencji
zaskarżonego wyroku sąd rejonowy rażąco naruszył art. 86 § 1 k.k. Zauważyć trzeba,
że art. 86 § 1 k.k. określa granice, w jakich orzeka się karę łączną. Stanowi on, że
„sąd wymierza karę łączną w przedziale powyżej najwyższej z kar wymierzonych za
poszczególne przestępstwa do ich sumy”. Jednocześnie w judykaturze nie budzi
wątpliwości, że wymierzenie kary łącznej z niedochowaniem warunków określonych
w art. 86 § 1 k.k., tj. poniżej lub powyżej zakreślonych tam ram, stanowi rażące
naruszenie prawa materialnego i zawsze ma – w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. –
istotny wpływ na treść orzeczenia, albowiem w takiej sytuacji skazany ponosi
III KK 636/24
6
dolegliwość inną niż została przewidziana w ustawie, tj. zbyt łagodną albo zbyt
surową (wyrok SN z dnia 13 października 2016 r., IV KK 176/16; wyrok SN z dnia 9
listopada 2022 r., V KK 317/22, LEX nr 3518145). Potwierdzenie w postępowaniu
kasacyjnym, iż orzeczenie dotknięte jest tego rodzaju uchybieniem, implikuje
konieczność jego uchylenia.
Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem sąd meriti łącząc karę
3 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną w sprawie VI K 123/20 z karą 6 miesięcy
pozbawienia wolności orzeczoną w sprawie VI K 418/20 wymierzył D. D. karę łączną
6 miesięcy pozbawienia wolności. Bezspornie nie odpowiada ona treści art. 86 § 1
k.k., albowiem nie została orzeczona powyżej najwyższej z kar wymierzonych za
poszczególne przestępstwa, a jedynie jej równa.
Nie budzi zatem wątpliwości, że ustalając wysokość kary łącznej na 6 miesięcy
pozbawienia wolności, sąd rejonowy rażąco naruszył przywołany wyżej przepis,
które to uchybienie miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Powyższe
spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części odnoszącej się
do kary łącznej orzeczonej w punkcie III. Kształtując na nowo wymiar kary łącznej w
tym zakresie sąd rejonowy będzie pamiętał o granicach przewidzianych w art. 86 §
1 k.k.
Trafnie też Prokurator Generalny dostrzegł, że Sąd Rejonowy w Gryfinie
Wydział VI Zamiejscowy Karny z siedzibą w Chojnie, wydając zaskarżony wyrok
łączny nie zapoznał się z aktami głównymi i wykonawczymi zapadłych w sprawie
wyroków jednostkowych, w tym sprawą VI K 310/21 (późniejsza sygnatura VI K
335/22), w celu wszechstronnego wyjaśnienia sytuacji prawnej skazanego D. D. . Na
skutek tego zaniechania w komparycji zaskarżonego wyroku błędnie wskazano, że
w obrocie prawnym skutecznie funkcjonuje wyrok Sądu Rejonowego w Gryfinie
Wydziału VI Zamiejscowego Karnego z siedzibą w Chojnie z dnia 13 kwietnia 2022
roku, sygn. VI K 310/21, którym to wymierzono D. D. karę 10 miesięcy pozbawienia
wolności. Tymczasem bezsporne jest, iż powyższe orzeczenie wskutek wadliwego
odstąpienia od jego ogłoszenia nigdy nie weszło do systemu prawnego i nie wywołało
żadnego skutku (por. m. in. uchwała SN z dnia 9 marca 2022 r., I KZP 8/21, LEX nr
3318322; postanowienie SN z dnia 8 grudnia 2020 r., II KK 148/20, OSNKW 2021,
III KK 636/24
7
nr 1, poz. 5; postanowienie SN z dnia 4 stycznia 2023 r., V KK 300/22, LEX nr
3454409).
Powyższe potwierdza lektura akt postępowania Sądu Rejonowego w Gryfinie
o sygn. VI K 310/21 (VI K 335/22), z których wynika, iż na mocy postanowienia z dnia
12 grudnia 2022 roku na podstawie art. 409 k.p.k. wznowiono przewód sądowy
w sprawie VI K 310/21 i zdecydowano o prowadzeniu sprawy od początku pod sygn.
VI K 335/22. Ponowione postępowanie zwieńczone zostało wyrokiem z dnia 16
lutego 2023 roku, którym D. D. wymierzono prawomocnie karę 5 miesięcy
pozbawienia wolności.
W powyższych zaszłościach procesowych, wydając zaskarżony wyrok łączny
sąd meriti w sposób rażący naruszył przepisy art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 1 pkt 4
k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k., czego konsekwencją było rażące naruszenie art. 85 §
1 k.k., co niewątpliwie miało istotny wpływ na treść wyroku. Obowiązkiem sądu było
prawidłowe zebranie materiału dowodowego pozwalającego na ocenę sytuacji
prawnej skazanego, co wymagało zażądania wszystkich akt głównych i
wykonawczych spraw, których wyroki były przedmiotem postępowania o wydanie
nowego wyroku łącznego. Zapoznanie się z aktami postępowań, a przede wszystkim
z podejmowanymi czynnościami procesowymi w tych sprawach stanowi modelowe
procedowanie w tym zakresie, którego nie można zastępować jedynie odpisami
wyroków z danymi o ich prawomocności, gdyż prowadzi to do sytuacji – tak jak in
concreto, że sąd nie dysponuje kompletnymi, istotnymi i aktualnymi informacjami o
zmianie lub uchyleniu rozstrzygnięcia na skutek np. przywrócenia terminu do
złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku i jego zaskarżenie w trybie instancyjnym,
czy też właśnie o nieprawidłowym ogłoszeniu wyroku, wskutek czego orzeczenie –
jako nieistniejące – nie wywołuje żadnych prawnych konsekwencji. Równocześnie
poza sporem jest, iż zgodnie z art. 366 § 1 k.p.k., to na przewodniczącym rozprawy
w sądzie meriti ciąży obowiązek takiego kierowania jej przebiegiem, aby wyjaśnione
zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy. Niewątpliwie, na gruncie
postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego, do tych istotnych
okoliczności należy zbadanie całej sytuacji prawnej skazanego ukształtowanej
wyrokami, którymi został on prawomocnie skazany na kary podlegające –
przynajmniej potencjalnie – połączeniu (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4
III KK 636/24
8
listopada 2014 r., sygn. akt V KK 210/14, Lex nr 1544605). Do okoliczności takich w
postępowaniu o wydanie wyroku łącznego z pewnością zaliczyć należy okoliczności
dotyczące wcześniejszej karalności oskarżonego, zwłaszcza w kontekście zapadłych
prawomocnych skazań.
Nie ulega wątpliwości, że w części wstępnej wyroku łącznego (tzw.
komparycji) powinny być opisane w prawidłowy sposób wszystkie skazania, które
stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia (art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k.).
W tej części wyroku powinno się zatem wymienić: daty wydania wyroków objętych
postępowaniem o wydanie wyroku łącznego, sygnatury tych postępowań, daty
przypisanych przestępstw, podstawy prawne skazania i wymierzone za nie kary
jednostkowe, a także kary łączne, gdy zostały orzeczone. To właśnie komparycja
wyroku łącznego określa przedmiot rozstrzygania w trybie wyroku łącznego.
Oznacza to, że co do wymienionych tam skazań sąd meriti winien wydać
rozstrzygnięcie w części dyspozytywnej wyroku (tzw. sentencja wyroku). Z
jednej zatem strony, brak w komparycji wyroku łącznego określonego skazania
oznacza, że nie było ono przedmiotem rozstrzygnięcia w tym wyroku, a z
drugiej – nie mogą w tym miejscu rozstrzygnięcia znaleźć się orzeczenia, które
w obrocie prawnym nie istnieją (por. wyroki Sądu Najwyższego z dni: 27 września
2022 r., sygn. akt I KK 220/22, Lex nr 3489325 oraz 5 grudnia 2018 r., sygn. akt V
KK 261/18, OSNKW 2019/1/3).
W konsekwencji tego konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w
zakresie punktu IV i przekazanie w tej części sprawy do ponownego rozpoznania.
Procedując powtórnie, sąd rejonowy weźmie pod uwagę okoliczność, iż wyrok Sądu
Rejonowego w Gryfinie Wydziału VI Zamiejscowego Karnego z siedzibą w Chojnie z
dnia 13 kwietnia 2022 roku, sygn. VI K 310/21, nie funkcjonuje w obrocie prawnym.
Sąd Najwyższy nie podejmował odrębnych decyzji co do zaliczeń zawartych
w zaskarżonym rozstrzygnięciu, w punktach Vb i Vc, albowiem utraciły one moc
w stosownej części wraz z uchyleniem orzeczenia co do istoty.
[J.J.]
[a.ł]
III KK 636/24
9
Małgorzata Bednarek
Adam Roch
Antoni Bojańczyk
