III KK 297/26

III KK 297/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 sierpnia 2026 r. SSN Anna Dziergawka w sprawie R. W. skazanego za czyn z art. 178a § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w dniu 5 sierpnia 2026 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 5 marca 2026 r., sygn. akt II Ka 31/26, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z dnia 1 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 511/25, postanowił: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć skazanego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. [J.J.] UZASADNIENIE R. W. został oskarżony o to, że w dniu 17 września roku w N. woj. […], kierował samochodem dostawczym m-ki V. o nr rejestracyjnym […] w ruchu III KK 297/26 2 lądowym znajdując się w stanie nietrzeźwości (0,32 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu), tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 1 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 511/25 uznał oskarżonego R. W. za winnego popełnienia zarzuconego mu w akcie oskarżenia czynu, przy czym przyjął, iż dopuścił się go w dniu 17 sierpnia 2024 r. i za to na mocy art. 178a § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. skazał go na karę grzywny w wysokości 150 (sto pięćdziesiąt) stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 20 (dwadzieścia) złotych (pkt I). Ponadto sąd orzekł o środkach karnych (pkt II i III), o zaliczeniu okresu zatrzymania prawa jazdy (pkt IV) oraz o kosztach sądowych (pkt V). Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 5 marca 2026 r., sygn. akt II Ka 31/26 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (pkt I) i orzekł o kosztach sądowych (pkt II). Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1/ rażące naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest art. 439 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.k. przez to, że w składzie sądu odwoławczego brała udział osoba nieuprawniona do orzekania, przez co sąd był nienależycie obsadzony gdyż w składzie sądu uczestniczyła - jako sędzia przewodniczący i sprawozdawca - powołany na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu – X. Y. prawnik wobec którego z uwagi na model procedowania i opiniowania kandydata na to stanowisko, naruszono art.187 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej bowiem Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania i reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust.1 Konstytucji, w rozumieniu uchwały Sądu Najwyższego sygn. I KZP 2/22 z dnia 8 czerwca 2022 r., co w efekcie prowadzi do wniosku, że skład sądu wyłoniony z udziałem tak III KK 297/26 3 powołanego sędziego prowadzi do uznania, że skład sądu nie stanowił sądu „ustanowionego na mocy ustawy” o którym mowa w art. 6 ust. 2 Konwencji EKPC, 2/ rażące naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności art. 63 § 1 i § 3 i § 4 k.k. przez nadanie pojęciu „okres zatrzymania prawa jazdy” takiego rozumienia, że obejmuje ono wyłącznie okres zakreślony w orzeczeniu sądu odnoszącym się do stosowania tego środka, a nie okres rzeczywistego zatrzymania prawa jazdy, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego pojęcia prowadzi do wniosku odmiennego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 5 marca 2026 r. w sprawie sygn. akt II Ka 31/26 w całości i przekazanie sprawy sądowi właściwemu do ponownego rozpoznania wniesionej w sprawie apelacji. W odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w Tarnobrzegu wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego jest oczywiście bezzasadna, co uprawniało do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 535 § 1 k.p.k. kasacja jako nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiona wyłącznie z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Zasadą przy tym jest, że strona postępowania może wnieść kasację na korzyść wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.). Ustawodawca przewidział jednak, że ograniczenie to nie będzie dotyczyło sytuacji, gdy strona postępowania kasację opiera na tzw. bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego jaka kara została orzeczona. Tak więc stwierdzenie zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 439 k.p.k. III KK 297/26 4 skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bez badania czy uchybienie takie miało wpływ na jego treść. R. W. został skazany na karę 150 stawek dziennych grzywny po 20 zł stawka. W przedmiotowej sprawie ma zatem zastosowanie ograniczenie wynikające z treści art. 523 § 2 k.p.k., a dopuszczalność niniejszej kasacji wynika z faktu, że podniesiono w niej wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy rozpoznał wniesioną kasację jedynie w zakresie zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, pomijając tym samym zarzut obrazy prawa materialnego. Skoro przepis art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. ogranicza podstawy kasacyjne wyłącznie do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych, nie można w nich „przy okazji” podnosić innego rodzaju uchybień (zob. postanowienie SN z dnia 26 września 2023 r., III KZ 35/23; postanowienie SN z dnia 22 września 2022 r., I KK 310/22). Wbrew twierdzeniom skarżącego w przedmiotowej sprawie nie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej obsady sądu. Wskazać należy, że art. 439 § 1 k.p.k. zawiera katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych, które mają charakter zamknięty i nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej (zob. J. Izydorczyk, Granice orzekania sądu odwoławczego w polskiej procedurze karnej, Łódź 2010, s. 216; postanowienie SN z dnia 7 lipca 2010 r., II KK 95/10). Uchybienia te mają tak poważny charakter, że zawsze skutkują uchyleniem orzeczenia, muszą być brane pod uwagę z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, bez względu na to, czy uchybienie mogło mieć wpływ na treść orzeczenia (zob. P. Hofmański, S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2018, s. 551–556; D. Świecki, Rozprawa apelacyjna w polskim procesie karnym, Warszawa 2006, s. 30–31; D. Świecki, Apelacja w postępowaniu karnym, Warszawa 2012, s. 235). Dlatego też bezwzględne przyczyny odwoławcze nie mogą być ocenne, muszą charakteryzować się pewnością ich zaistnienia, winny mieć charakter niemal automatyczny, ograniczający się do stwierdzenia zaistnienia lub nie, określonego w tym przepisie stanu rzeczy, albowiem wyznaczają one minimalne standardy procedury karnej demokratycznego państwa prawnego, których naruszenie III KK 297/26 5 powoduje uchybienie podstawowym regułom procesu karnego (zob. postanowienie SN z dnia 16 stycznia 2024 r., IV KK 341/23). Odnosząc się do przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., określanej mianem „nienależytej obsady sądu”, na którą w kasacji powołuje się skarżący, podkreślić trzeba, że tradycyjnie wiązana była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu. Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob. m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018, komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119; postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29 marca 2018 r., V KZ 15/18). Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, która na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała obowiązywać, albowiem Trybunał stwierdził, że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Tym samym nie ma racji bytu także odwołująca się do tej uchwały, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2022 r., sygm. Akt I KZP 2/22. Badanie przez Sąd Najwyższy lub sąd odwoławczy niezawisłości sędziego pod kątem zaistnienia nienależytej obsady sądu, w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wprowadza zatem nieznaną ustawie procedurę o charakterze inkwizycyjnym oraz III KK 297/26 6 stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 42a § 3 - § 14 Prawa o ustroju sądów powszechnych i art. 7 w zw. z art. 87 Konstytucji RP, skutkujące jednocześnie pozbawieniem testowanego sędziego prawa do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu ustanowionego ustawą oraz pozbawieniem prawa do skutecznego środka odwoławczego, a nadto pozbawieniem prawa oskarżonego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie – co stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (zob. postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24). Zatem uchylanie wyroków wydanych przez sędziów powołanych na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, z uwagi na bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., narusza obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej prawo (art. 55 § 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych i art. 29 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym). Takie procedowanie podważa konstytucyjny ustrój demokratycznego państwa prawa, uderza w bezpieczeństwo prawne i stabilność orzeczeń oraz powoduje chaos i anarchię (zob. postanowienie SN z dnia 3 grudnia 2025 r., IV KZ 35/25). Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18. Zresztą także obecna Krajowa Rada Sądownictwa została powołana na podstawie tej samej ustawy i nie jest kwestionowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości, sędziów czy strony postępowania. Jest to oczywiście zaprzeczenie całej fałszywej narracji o „niekonstytucyjnych” sędziach, powołanych po 2017 r. Prawda zaś jest taka, że procedura powołania sędziów przez Prezydenta RP na wniosek KRS, ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jest zgodna z Konstytucją i III KK 297/26 7 w żaden sposób nie wpływa na status sędziego i jego niezawisłość. Nie tylko nie ma podstaw do kwestionowania takich sędziów oraz ich wyroków, ale działania takie są jawnym łamaniem prawa (zob. A. Dziergawka, Krajowa Rada Sądownictwa w aspekcie trybu powołania sędziów, Consilium Iuridicum, nr 1(17)/2026, s. 63). W kontekście przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego należy zauważyć, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob. postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2024 r., I KK 107/23). Z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować także, że udział Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. np. wyrok TSUE z 21 grudnia 2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C -718/21, wyrok TSUE z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21). Odnosząc się do samych skutków orzecznictwa międzynarodowego w systemie prawa polskiego, w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że w Polsce istnieje wieloskładnikowy system prawny, który obejmuje prawo krajowe, unijne oraz międzynarodowe. Źródłami prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia (art. 87 Konstytucji RP). Z treści art. 91 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP wynika, że ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie lub referendum ogólnokrajowym umowy międzynarodowe, stanowią część polskiego krajowego porządku prawnego, zaś w wypadku kolizji mają pierwszeństwo przed ustawami zwykłymi. Zasada pierwszeństwa prawa stanowionego przez organizację międzynarodową nie ma zastosowania w wypadku kolizji z Konstytucją RP, która zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi najwyższe prawo w Polsce. Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się na ten temat w wielu orzeczeniach, a zwłaszcza w wyrokach dotyczących Traktatu akcesyjnego (zob. postanowienie TK z dnia 22 czerwca 2005 r., K 18/04) i Traktatu z Lizbony III KK 297/26 8 (zob. wyrok TK z dnia 24 listopada 2020 r., K 32/09). W wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., w sprawie o sygn. U 2/20, Trybunał Konstytucyjny powtórzył, że art. 8 ust. 1 Konstytucji jednoznacznie gwarantuje postanowieniom Konstytucji status „najwyższego prawa Rzeczypospolitej Polskiej", także w zestawieniu z przepisami prawa Unii Europejskiej (zob. wyrok TK z dnia 27 kwietnia 2005 r., P 1/05, OTK ZU nr 4/A/2005, poz. 42; wyrok TK z dnia 11 maja 2005 r., K 18/04; wyrok TK z dnia 24 listopada 2010 r., K 32/09). Orzeczenia ETPC mają zatem charakter deklaratoryjny, wobec czego nie wywołują skutku kasatoryjnego, same w sobie nie powodują zmiany sytuacji skarżącego, nie tworzą dla niego żadnego nowego prawa, a jedynie stwierdzają fakt naruszenia Konwencji i definiują jego zakres (zob. wyrok SN z dnia 23 listopada 2023 r., II KO 74/23; wyrok SN z dnia 9 grudnia 2009 r., IV KO 103/09; zob. również P. Hofmański, S. Zabłocki, Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z 25 marca 1998 r., sygn. 45/1997/829/1035, w sprawie Belziuk przeciwko Polsce, Palestra 1998, z. 7-8, s. 10-11; A. Bodnar, Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Polsce. Wymiar instytucjonalny, Warszawa 2018, s. 70). Działania sądów, zmierzające do „bezpośredniego stosowania” wyroków TSUE lub ETPC, przy traktowaniu ich jako podstawy prawnej orzekania, są niezgodne z prawem i statutem prawnym takich wyroków (zob. szerzej: M. Muszyński, O alternatywnej praworządności, Consilium Iuridicum 2023, nr 7, s. 30- 32). Orzecznictwo międzynarodowe nie stanowi źródła prawa, zaś o jego deklaratoryjnym charakterze wprost stanowi art. 260 ust. 1 TFUE, zgodnie z którym: „Jeśli Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdza, że Państwo Członkowskie uchybiło jednemu ze zobowiązań, które na nim ciążą na mocy Traktatów, Państwo to jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału”. Takie wyroki nie wchodzą do systemu prawa krajowego, który cały czas obowiązuje, aż do momentu uchylenia lub zmiany przepisów krajowych. Obowiązek wykonania wyroków TSUE i ETPC spoczywa na państwie, zaś zgodnie z Konstytucją RP, to rząd, który reprezentuje państwo, jako inicjator procedury wykonawczej, powinien w takiej sytuacji przygotować stosowny projekt nowej normy prawnej, biorąc udział w procedurze ustawodawczej. Tym samym do III KK 297/26 9 czasu zmiany prawa krajowego, sądy muszą procedować na podstawie krajowych norm prawnych, nawet sprzecznych z unijnymi traktatami. W takim przypadku samodzielne działanie sądów byłoby zastąpieniem ustawodawcy w jego prawie do stanowienia i zmiany prawa, co jest działaniem pozaprawnym, wykraczającym poza kompetencje władzy sądowniczej, polegającej na wykładni i stosowaniu prawa. Dlatego orzekanie przez sędziów, oparte bezpośrednio na orzecznictwie TSUE i ETPC, bez podstawy prawnej w prawie krajowym oraz wbrew obowiązującemu prawu, narusza art. 7 i 178 ust. 1 Konstytucji RP. Jak słusznie wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2021 r., w sprawie o sygn. akt K 3/21, orzecznictwo jakiegokolwiek sądu, czy to zagranicznego, czy to krajowego, nie może zwolnić polskich sędziów z obowiązku stosowania Konstytucji RP ani upoważnić sędziów do odmowy stosowania przepisu Konstytucji RP, którego, zdaniem sądu, nie można pogodzić z jakąkolwiek interpretacją innego przepisu prawa, w szczególności przepisu prawa Unii Europejskiej. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wymaga, aby sędziowie kierowali się tylko Konstytucją oraz ustawami i zasada ta, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, podlega bezpośredniemu stosowaniu, z pierwszeństwem wobec innych przepisów prawa. Tym samym uwzględnienie kasacji byłoby działaniem niezgodnym z obowiązującym prawem. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia, obciążając skazanego kosztami postępowania kasacyjnego w myśl art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. [J.J.] [r.g.]