III KK 20/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
SSN Marek Siwek (przewodniczący)
SSN Paweł Kołodziejski (sprawozdawca)
SSN Igor Zgoliński
w sprawie Ł. J.
skazanego z art. 209 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 16 kwietnia 2025 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Targu
z dnia 4 marca 2024 r., sygn. akt II K 16/24
I. uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
umarza postępowanie w sprawie;
II. kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa
[J.J.]
Paweł Kołodziejski
Marek Siwek
UZASADNIENIE
Igor Zgoliński
III KK 20/25
2
Sąd Rejonowy w Nowym Targu wyrokiem z dnia 4 marca 2024 r., sygn. akt II
K 16/24, uznał Ł. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu w akcie oskarżenia
czynu polegającego na tym, że „w okresie od 12 października 2021 r. do 07 marca
2022 r. w K. n/D rejonu [...], uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego
na rzecz małoletniej córki O. J. określonego co do wysokości wyrokiem zaocznym
Sądu Okręgowego w N. z dnia 24.05.2018 r. do sygn. akt IC […], przy czym łączna
wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej
trzech świadczeń okresowych”, tj. występku z art. 209 § 1 k.k., za który wymierzył mu
karę 2 lat ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej,
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku
miesięcznym. Jednocześnie na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3
k.k. zobowiązał go do bieżącego łożenia alimentów na rzecz córki i zasądził od niego
na rzecz Skarbu Państwa kwotę 370 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, w tym
wymierzył opłatę w wysokości 300 zł.
Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 12
marca 2024 r.
Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go
w całości na korzyść skazanego Ł. J. . Jednocześnie orzeczeniu temu zarzucił rażące
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 343 § 6 i 7 k.p.k. w zw. z art. 335
§ 2 k.p.k. oraz art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwego
wniosku prokuratora o skazanie Ł. J. bez przeprowadzenia rozprawy i wydanie
wyroku skazującego w sytuacji, gdy okoliczności popełnienia zarzucanego mu czynu
i wina oskarżonego budziły wątpliwości w świetle uprzedniej karalności
wymienionego, co skutkowało wydaniem w dniu 4 marca 2024 r. wyroku skazującego
Ł. J. za czyn z art. 209 § 1 k.k. popełniony w okresie od 12 października 2021 r. do
7 marca 2022 r. pomimo, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej
osoby, zawierającego się w identycznych granicach czasowych przestępstwa z art.
209 § 1 k.k., tj. w okresie od 12 października 2021 r. do 7 marca 2022 r., za który Ł.
J. został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia
18 grudnia 2023 r. sygn. akt II K 388/23, zostało już wcześniej zakończone, co
stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439 § 1 pkt 8
k.p.k.
III KK 20/25
3
W konsekwencji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia 4 marca 2024 r., sygn. akt II K
16/24 i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co uzasadniało jej
rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnienie w całości.
Jak wynika z materiału aktowego, wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym
Targu z dnia 18 grudnia 2023 r., sygn. akt II K 388/23, Ł. J. został uznany za winnego
tego, że „w okresie od 12 października 2021 roku do 7 marca 2022 w miejscowości
K. n/D rejonu [...], uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz
małoletniej córki O. J. określonego co do wysokości wyrokiem Sądu Okręgowego w
N. z dnia 24.05.2018 roku do sygn. akt […], przy czym łączna wysokość powstałych
wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń
okresowych”, tj. popełnienia czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa z art.
209 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,
rozstrzygając w przedmiocie kosztów procesu. Powyższy wyrok uprawomocnił się w
dniu 28 grudnia 2023 r. bez postępowania odwoławczego (k. 183 akt sprawy II K
388/23).
Pomimo okoliczności, iż funkcjonowanie w obrocie prawnym powyższego
orzeczenia stanowiło przeszkodę w ponownym rozstrzyganiu w tym samym
przedmiocie, Sąd Rejonowy w Nowym Targu wyrokiem z dnia 4 marca 2024 r., w
sprawie o sygn. akt II K 16/24, ponownie uznał Ł. J. za winnego tego samego
przestępstwa (k. 80-81 akt sprawy II K 16/24). Niewątpliwie okoliczność ta stanowiła
rażące naruszenie przepisu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., który expressis verbis stanowi, że
nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy postępowanie karne co do
tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone.
Kwestia tożsamości czynu przypisanego Ł. J. w obu postępowaniach nie budzi
wątpliwości. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przez
ten sam czyn rozumieć należy to samo zdarzenie faktyczne, które było już uprzednio
przedmiotem osądu, bez względu na jego kwalifikację prawną czy różnice w opisie
czynu, jeżeli tylko konkretne okoliczności ustalone w obu postępowaniach odnośnie
III KK 20/25
4
identyczności przedmiotu przestępstwa, przedmiotu czynności wykonawczej, a także
posiłkowo miejsca, czasu i okoliczności jego popełniania wskazują na tożsamość
czynu (zob. wyrok SN z dnia 18 lutego 2009 r., V KK 4/09). Właśnie taka sytuacja
występuje w przedmiotowej sprawie. Porównanie wyroku Sądu Rejonowego w
Nowym Targu z dnia 18 grudnia 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II K 388/23
oraz Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia 4 marca 2024 r., wydanego w sprawie
o sygn. akt II K 16/24 nie pozostawia wątpliwości, że obydwa orzeczenia dotyczyły
tego samego przestępstwa niealimentacji określonego w art. 209 § 1 k.k., które
zostało popełnione przez tego samego oskarżonego (Ł. J. ), na szkodę tego samego
pokrzywdzonego (córki O. J.) i dokładnie w tym samym okresie (od 12 października
2021 r. do 7 marca 2022 r.).
W tej sytuacji skazanie Ł. J. za czyn, który był już wcześniej przedmiotem
zakończonego prawomocnie postępowania, stanowiło rażące naruszenie przepisu
art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., gdyż okresy uporczywego uchylania się od obowiązku
świadczeń alimentacyjnych w obu wskazanych postępowaniach są identyczne (zob.
wyrok SN z dnia 25 października 2016 r., IV KK 338/16; wyrok SN z dnia 26 września
2007 r., III KK 260/07; wyrok SN z dnia 17 listopada 2004 r., V KK 272/04).
Konsekwencją tego uchybienia było zaistnienie tzw. bezwzględnej przyczyny
odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Już tylko powyższa
okoliczność skutkowała koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu
Rejonowego w Nowym Targu w sprawie II K 16/24 jako chronologicznie późniejszego
i umorzenie tego postępowania.
Niezależnie od powyższego rację należy przyznać Prokuratorowi
Generalnemu, że Sąd Rejonowy w Nowym Targu procedując w sprawie II K 16/24
mógł uniknąć powyższego uchybienia. Nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem sądu
orzekającego na podstawie art. 343 § 6 i 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 2 k.p.k. jest
dokonanie kontroli wniosku prokuratora zarówno pod względem formalnym, jak i
merytorycznym. Jednym z warunków konsensualnego zakończenia postępowania
karnego w tym trybie jest ustalenie, że okoliczności popełnienia przestępstwa nie
budzą wątpliwości. Sformułowanie to należy rozumieć szeroko, bowiem dotyczy ono
nie tylko ustaleń w zakresie sprawstwa czynu, ale wszelkich okoliczności mających
wpływ na dokonanie jego właściwej oceny prawnej, w tym także wystąpienia
III KK 20/25
5
negatywnych przesłanek procesowych określonych w art. 17 § 1 k.p.k. (zob. wyrok
SN z dnia 23 lipca 2009 r., III KK 147/09). Tymczasem Sąd Rejonowy w Nowym
Targu uwzględniając załączony do aktu oskarżenia wniosek prokuratora o skazanie
Ł. J. bez przeprowadzenia rozprawy nie dostrzegł okoliczności, które winny
wzbudzić wątpliwość co do prawidłowości czasookresu czynu zarzuconego ww. w
akcie oskarżenia. Już z samego zawiadomienia Gminnego Ośrodka Pomocy
Społecznej w K. nad D. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wynikało bowiem,
że zostało ono złożone w związku z przyznaniem świadczeń alimentacyjnych na
rzecz małoletniej O. J. za okres od dnia 1 października 2023 r. do 30 września 2024
r. (k. 1 akt sprawy II K 16/24). Natomiast Ł. J. oskarżono o czyn popełniony wcześniej,
gdyż od 12 października 2021 r. do 7 marca 2022 r. Rozpoznając sprawę o
przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. sąd był zobowiązany do zachowania szczególnej
staranności, gdyż jak wskazuje doświadczenie zawodowe w odniesieniu do czynów
rozciągniętych w czasie mogą być niekiedy prowadzone dwa różne postępowania,
przy czym okresy czynów, będących przedmiotem różnych postępowań, mogą się w
całości pokrywać, mogą się wzajemnie krzyżować albo jeden może zawierać się w
całości w drugim (por. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2023 r., I KK 436/22). Każda
wątpliwość w tym zakresie obliguje sąd do dokonania aktualizacji zalegającej w
aktach sprawy karty karnej nawet wówczas, gdy nie formalnie nie zmaterializował się
obowiązek o jakim mowa § 309 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024
r. poz. 867 z późn. zm.).
Z tych też względów, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i umorzył
postępowanie w tej sprawie (art. 537 § 2 k.p.k.). Jednocześnie na podstawie art. 632
pkt 2 k.p.k. i art. 638 k.p.k. kosztami procesu obciążono Skarb Państwa.
[J.J.]
[a.ł]
Paweł Kołodziejski
Marek Siwek
Igor Zgoliński
