III KK 131/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Waldemar Płóciennik
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie S. I.,
skazanego z art. 221 § 1 i in. k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 kwietnia 2024 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego,
od wyroku łącznego Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie
z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt V K 219/21,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin – Centrum w
Szczecinie.
[J.J.]
Waldemar Płóciennik
Włodzimierz Wróbel
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
UZASADNIENIE
III KK 131/25
2
S. I. , został skazany prawomocnymi wyrokami:
1. Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 12 maja
2017 r. (sygn. akt VK 814/16) za przestępstwo z art. 222 § 1 kk w zb. z art. 224 § 2
kk w zb. z art. 226 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, popełnione w dniu 31.07.2015 r., na
karę 1 roku pozbawienia wolności.
2. Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z
dnia 27 lutego 2018 r. (sygn. akt VIIK 318/17), zmienionym w części dotyczącej kary
za pierwszy z czynów wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 31 sierpnia
2018 r. (sygn. akt IV Ka 1003/18):
o za ciąg przestępstw z art. 279 § 1 kk w zw. z art. 91 § 1 kk, popełniony
w okresie od 1.02.2017 r. do 23.02.2018 r., na karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia
wolności,
o za przestępstwo z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 279 § 1 kk w zb. z art. 288
§ 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, popełnione w okresie od 22.02.2017 r. do 23.02.2017
r., na karę 1 roku pozbawienia wolności,
za które to czyny wymierzono karę łączną 2 lat pozbawienia wolności.
3. Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z
dnia 16 stycznia 2019 r. (sygn. akt VK 204/18):
o za przestępstwo z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 279 § 1 kk w zb. z art. 288
§ 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, popełnione w nocy z 5 na 6 stycznia 2018 r., na karę 1
roku i 2 (dwóch) miesięcy pozbawienia wolności,
o za przestępstwo z art. 279 § 1 kk, popełnione w dniu 27 grudnia 2017
r., na karę 1 roku pozbawienia wolności,
za które to czyny wymierzono karę łączną 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia
wolności.
4. Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 17
września 2019 r. (sygn. akt IIIK 55/19) za przestępstwo z art. 279 § 1 kk w zw. z art.
283 kk, popełnione w dniu 28 lutego 2018 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia
wolności.
III KK 131/25
3
5. Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 6 sierpnia
2020 r. (sygn. akt VK 413/19):
o za przestępstwo z art. 288 § 1 kk, popełnione w dniu 15 stycznia 2018
r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności,
o za przestępstwo z art. 284 § 3 kk w zb. z art. 275 § 1 kk w zb. z art. 279
§ 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 § 1 kk, popełnione w dniu 18 lutego 2018
r., na karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności,
za które to czyny wymierzono karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia
wolności.
Wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia
1 czerwca 2022 r. (sygn. akt V K 219/21) orzeczono połączenie jednostkowych kar
pozbawienia wolności orzeczonych prawomocnymi wyrokami opisanymi w punktach
3, 4 i 5 powyżej i wymierzenie S. I. kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności.
Jednocześnie tym samym wyrokiem łącznym umorzono postępowanie w zakresie
połączenia kar orzeczonych wyrokami opisanymi w punktach 1 i 2 powyżej, zaliczono
na poczet orzeczonej kary łącznej wskazane okresy rzeczywistego pozbawienia
wolności oraz zwolniono skazanego od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie o
wydanie wyroku łącznego.
Wyrok ten uprawomocnił się bez zaskarżenia.
Kasację w trybie art. 521 k.p.k. na korzyść skazanego wniósł Prokurator
Generalny, zarzucając orzeczeniu „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku
naruszenie przepisów prawa karnego materialnego - art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 81 ust.
1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 roku o dopłatach do oprocentowania kredytów
bankowych udzielanych przedsiębiorstwom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz
o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem
COVID-19 (Dz. U. z 2020 r.. poz. 1086), polegające na błędnym dokonaniu oceny
względności ustaw i orzeczeniu wobec skazanego S. I. kary łącznej 3 lat
pozbawienia wolności w oparciu o przepisy rozdziału IX Kodeksu karnego w
brzmieniu obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 roku, w sytuacji gdy w sprawie
nie zaistniały wskazane w art. 81 ust. 2 ustawy jw. przeszkody do orzekania
w przedmiocie wyroku łącznego w oparciu o przepisy obowiązujące od dnia 1 lipca
III KK 131/25
4
2015 roku (wprowadzone ustawą z dnia 20 lutego 2015 roku o zmianie ustawy
Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z dnia 20 marca 2015 r. poz.
396) i w przypadku ich zastosowania odstąpienie od orzekania kary łącznej i
umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego byłoby dla
skazanego korzystniejsze.”
Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin-Centrum w
Szczecinie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna.
Prokurator Generalny w swojej kasacji trafnie zarzucił zaskarżonemu
wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa
karnego materialnego. Naruszenie to polegało na błędnym dokonaniu oceny, która z
ustaw – ta obowiązująca w czasie orzekania (tj. po zmianach wprowadzonych ustawą
z dnia 19 czerwca 2020 roku o dopłatach do oprocentowania kredytów
bankowych udzielanych przedsiębiorstwom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz
o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem
COVID-19 (Dz. U. z 2020 r.. poz. 1086) czyli tzw. Tarcza 4.0 od 24 czerwca 2020 r.),
czy ta obowiązująca poprzednio (tj. przepisy rozdziału IX Kodeksu karnego w
brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2015 r., obowiązujące od 1 lipca 2015 r.
do 23 czerwca 2020 r.) – jest względniejsza dla skazanego, i w konsekwencji
zastosowaniu przepisów mniej korzystnych.
Sąd Rejonowy, wydając zaskarżony wyrok łączny, oparł swoje rozstrzygnięcie
na przepisach Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 czerwca
2020 roku. Świadczy o tym zarówno przywołana podstawa prawna, jak i przyjęty
zakres przedmiotowy postępowania, ograniczający się do łączenia kar
jednostkowych orzeczonych w poszczególnych wyrokach skazujących i pomijający
uprzednio wydane wobec skazanego wyroki łączne, przy jednoczesnym umorzeniu
postępowania co do skazań z pkt 1 i 2.
Jednakże Sąd Rejonowy pominął fundamentalną zasadę prawa karnego
materialnego wyrażoną w art. 4 § 1 k.k., która nakazuje stosować ustawę
III KK 131/25
5
obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Zasada ta znajduje
zastosowanie również w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego, gdy dochodzi do
zmiany przepisów regulujących zasady łączenia kar. Reguły intertemporalne zawarte
w art. 81 ust. 1 i 2 Tarczy 4.0 modyfikują, ale nie wyłączają całkowicie stosowania
art. 4 § 1 k.k. Jak słusznie podnosi Prokurator Generalny, powołując się na utrwalone
orzecznictwo Sądu Najwyższego (np. postanowienie SN z dnia 13 października 2021
r., I KZP 2/21), w sytuacji, gdy przynajmniej jedno ze skazań podlegających
potencjalnemu połączeniu uprawomocniło się przed dniem 24 czerwca 2020 roku (co
miało miejsce w niniejszej sprawie – wyroki w sprawach V K 814/16, VII K 318/17, V
K 204/18, III K 55/19), sąd orzekający w przedmiocie wyroku łącznego jest
zobowiązany do porównania obu reżimów prawnych (obowiązującego przed i po 24
czerwca 2020 r.) i zastosowania tego, który w realiach konkretnej sprawy okaże się
dla skazanego korzystniejszy.
Sąd Rejonowy obowiązku tego zaniechał lub dokonał błędnej oceny. Analiza
sytuacji prawnej skazanego S. I. prowadzi bowiem do jednoznacznego wniosku, że
zastosowanie przepisów obowiązujących od 1 lipca 2015 r. do 23 czerwca 2020 r.
byłoby dla niego znacznie korzystniejsze.
Zgodnie z art. 85 § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym w tym okresie, podstawą
orzeczenia kary łącznej byłyby kary lub kary łączne wymierzone i podlegające
wykonaniu w całości lub w części. Jak wynika z akt sprawy i ustaleń kasacji, w dacie
orzekania przez Sąd Rejonowy w sprawie V K 219/21 (1 czerwca 2022 r.):
1. kara 1 miesiąca pozbawienia wolności ze sprawy V K 814/16 została w
całości odbyta do dnia 13 września 2017 r.,
2. kary jednostkowe ze spraw VII K 318/17, V K 204/18 oraz III K 55/19
zostały objęte kolejnymi wyrokami łącznymi (V K 76/19, a następnie III K 585/20), a
ostatecznie orzeczona kara łączna 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności w
sprawie III K 585/20 została przez skazanego w całości odbyta z dniem 23 lutego
2021 r.
W konsekwencji, w dniu 1 czerwca 2022 r. jedyną karą podlegającą wykonaniu
wobec S. I. była kara roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczona wyrokiem w
sprawie V K 413/19. Skoro pod reżimem prawnym obowiązującym do 23 czerwca
III KK 131/25
6
2020 r. do wydania wyroku łącznego konieczne było istnienie co najmniej dwóch kar
podlegających wykonaniu, które spełniałyby warunki do połączenia, to w realiach
niniejszej sprawy brak było podstaw do orzeczenia kary łącznej. Postępowanie w
przedmiocie wydania wyroku łącznego powinno było zostać umorzone na podstawie
art. 572 k.p.k. w całości, z uwagi na brak warunków do jego wydania (odbycie
pozostałych kar).
Gdyby Sąd Rejonowy zastosował przepisy względniejsze (tj. obowiązujące do
23 czerwca 2020 r.), skazany miałby do odbycia jedynie pozostałą część kary 1 roku
i 8 miesięcy pozbawienia wolności ze sprawy V K 413/19 (po zaliczeniu okresu
zatrzymania).
Natomiast zastosowanie przez Sąd Rejonowy przepisów obowiązujących od
24 czerwca 2020 r. doprowadziło do wymierzenia nowej kary łącznej 3 lat
pozbawienia wolności. Jak trafnie wskazuje Prokurator Generalny, po dokonaniu
niezbędnych korekt zaliczeń okresów odbytych kar (co było konsekwencją utraty
mocy poprzednich wyroków łącznych na mocy art. 575 § 1 k.p.k. i nieuwzględnienia
kary ze sprawy VII K 318/17 w nowym węźle kary łącznej), skazanemu pozostało do
odbycia efektywnie 2 lata pozbawienia wolności – a więc o 4 miesiące więcej niż w
przypadku zastosowania ustawy względniejszej i umorzenia postępowania.
Nie ulega zatem wątpliwości, że Sąd Rejonowy, stosując przepisy
obowiązujące w dacie orzekania bez dokonania prawidłowej oceny ich względności
w kontekście art. 4 § 1 k.k., rażąco naruszył wskazany przepis prawa materialnego.
Naruszenie to miało oczywisty i istotny wpływ na treść wyroku, prowadząc do
rozstrzygnięcia znacząco mniej korzystnego dla skazanego, niż wynikałoby to z
prawidłowo zastosowanych przepisów prawa.
Warto również na marginesie odnotować trafność uwag Prokuratora
Generalnego dotyczących błędnego ustalenia przez Sąd Rejonowy wymiaru kary w
sprawie V K 814/16 (1 miesiąc zamiast 1 roku) oraz struktury skazania w sprawie VII
K 318/17 (jedna kara za ciąg przestępstw, a nie dwie kary jednostkowe). Choć błędy
te nie miały bezpośredniego przełożenia na ostateczny kształt zaskarżonego wyroku
(gdyż postępowanie co do tych skazań i tak umorzono), świadczą o niedostatecznej
wnikliwości Sądu przy analizie materiału dowodowego.
III KK 131/25
7
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, działając na podstawie art.
537 § 1 i 2 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi
Rejonowemu Szczecin-Centrum w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Przy
ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy będzie zobowiązany uwzględnić
przedstawioną powyżej ocenę prawną, w szczególności dokonać prawidłowej oceny
względności ustaw w kontekście art. 4 § 1 k.k. i realiów niniejszej sprawy, co – jak
wykazano – powinno prowadzić do umorzenia postępowania w przedmiocie wydania
wyroku łącznego na podstawie art. 572 k.p.k. z uwagi na odbycie przez skazanego
wszystkich kar podlegających łączeniu według zasad obowiązujących do dnia 23
czerwca 2020 r., poza karą orzeczoną w sprawie V K 413/19.
[J.J.]
[a.ł]
Waldemar Płóciennik Włodzimierz Wróbel Małgorzata Wąsek-Wiaderek
