III CZ 62/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
16 kwietnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 kwietnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia Z. L. i B. L.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 29 listopada 2024 r., XV Ca 79/24,
w sprawie z wniosku Z. L.
z udziałem H. K. i B. L.
o rozgraniczenie,
1. odrzuca zażalenie uczestniczki B. L.;
2. uwzględnia zażalenie wnioskodawcy Z.L. i uchyla
zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o
kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie.
(M.K.)
UZASADNIENIE
Pismem […] H. K. wystąpił (w postępowaniu administracyjnym) do […] o
rozgraniczenie nieruchomości położonej w obrębie B. […].
III CZ 62/25
2
Postanowieniem […] wszczął postępowanie o rozgraniczenie w/w
nieruchomości.
Decyzją […] orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie
geodezyjnym B. […]. Przedmiotowa decyzja została doręczona zainteresowanym i
zawierała pouczenia, iż strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może
żądać w terminie 14 dni od doręczenia jej decyzji w sprawie przekazania sprawy
sądowi.
Pismem […] Z. L. nie zgodził się z ww. decyzją rozgraniczeniową. W
administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym wniosek o przekazanie sprawy
sądowi złożył Z. L., który nie zgodził się na przesunięcie granicy między działkami
[…].
[…]
Sąd Rejonowy we Wrześni postanowieniem z 21 października 2022 r.
dokonał rozgraniczenia nieruchomości […].
Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z 29 listopada 2024 r., na
skutek apelacji uczestnika postępowania H. K., uchylił postanowienie Sądu
Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu
Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. W uzasadnieniu wskazał,
że Sąd Rejonowy nie zbadał należycie stanu prawnego przedmiotowych
nieruchomości, a jego ustalenia i rozważania prawne w tym zakresie są na tyle
ogólne i pobieżne, że nie można uznać, aby rozpoznał istotę sprawy.
W zażaleniu wnioskodawca Z. L. i uczestniczka B. L. wnieśli o uchylenie
zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od uczestnika H. K. na rzecz
odwołujących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i
opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych. Zaskarżonemu
postanowieniu zarzucili naruszenie art. 386 § 1, 4 i 6 k.p.c., z powołaniem się na
art. 3941 § 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CZ 62/25
3
Zgodnie z art. 394 § 2 zd. 1 k.p.c. termin do wniesienia zażalenia wynosi
tydzień od dnia doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, w tym także
w przypadku, gdy doręczenie to nastąpiło z urzędu. Regulacja ta nawiązuje do art.
3985 § 1 k.p.c. dotyczącego postępowania kasacyjnego i warunkuje
dopuszczalność zażalenia od uprzedniego wystąpienia przez stronę z wnioskiem
o uzasadnienie postanowienia, które ma stanowić przedmiot zażalenia, zgodnie
z art. 357 § 1 i 21 k.p.c., chyba że sąd odstąpił od sporządzenia uzasadnienia (art.
357 § 6 w zw. z art. 394 § 2 zdanie drugie k.p.c.). Zażalenie wniesione wprost, tj.
z pominięciem uprzedniego złożenia wniosku o uzasadnienie zaskarżonego
postanowienia i doręczenie postanowienia z uzasadnieniem, podlega
w konsekwencji odrzuceniu jako niedopuszczalne z innych przyczyn (art.
373 § 1 w zw. z art. 397 § 3 k.p.c.) (postanowienia SN: z 11 grudnia 1996 r., I PKN
45/96, OSNAPiUS 1997, nr 14, poz. 254; z 19 kwietnia 1999 r., II CZ 23/99, OSNC
1999, nr 11, poz. 195; z 19 czerwca 2020 r., I CSK 57/20). Reguła ta ma
odpowiednie zastosowanie do zażalenia podlegającego rozpoznaniu przez Sąd
Najwyższy (art. 3941 § 3 w zw. z 394 § 2 i art. 3986 § 3 k.p.c.) (postanowienie SN
z 17 grudnia 2020 r., II CZ 53/20).
Z akt niniejszej sprawy wynika, że o sporządzenie i doręczenie odpisu
postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 29 listopada 2024 r. wystąpił tylko
wnioskodawca Z. L. […] i odpis ten doręczono tylko jemu […]. Natomiast skarżąca
uczestniczka B. L. nie złożyła wniosku o uzasadnienie zaskarżonego postanowienia
w ustawowym terminie, zgodnie z wymaganiami przewidzianymi dla tego pisma
(art. 357 k.p.c.).
Mając na uwadze powyższe, zażalenie uczestniczki B. L. podlegało więc
odrzuceniu jako niedopuszczalne.
Zażalenie wnioskodawcy Z. L. zasługiwało zaś na uwzględnienie.
W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji, kontynuując
postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo
w sposób – w zasadzie – nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.).
W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji – z reguły – zmienia zaskarżony
wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego
III CZ 62/25
4
wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi
pierwszej instancji jest możliwe jedynie w przypadkach określonych w art.
386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. Przy rozpoznawaniu tego zażalenia ocenie
Sądu Najwyższego może zostać poddana wyłącznie trafność zakwalifikowania
wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek uzasadniających wydanie
orzeczenia kasatoryjnego. Poza zakresem badania pozostają kwestie
prawidłowości czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonego
rozstrzygnięcia oraz trafności wykładni zastosowanego prawa materialnego (m.in.
postanowienia SN: z 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, z 26 marca 2014 r., V CZ
15/14 i z 7 marca 2014 r., IV CZ 131/13).
Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się po
przeanalizowaniu żądań pozwu (wniosku) i przepisów prawa materialnego
stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś ewentualnych uchybień
w postępowaniu, w szczególności wad polegających na poczynieniu wadliwych lub
niekompletnych ustaleń faktycznych. Zakwestionowanie przez sąd odwoławczy
poglądu prawnego sądu pierwszej instancji co do zasadności rozpoznawanego
żądania także nie oznacza, że sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy (wyrok Sądu
Najwyższego z 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12, poz. 483).
Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych nie może być utożsamiane
z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (postanowienie
Sądu Najwyższego z 15 lutego 2017 r., II CZ 148/16).
Sąd Okręgowy jako przyczynę wydania wyroku kasatoryjnego wskazał
nierozpoznanie przez Sąd Rejonowy istoty sprawy. Uznał, że Sąd I instancji nie
zbadał należycie stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości, a jego ustalenia
i rozważania prawne w tym zakresie są na tyle ogólne i pobieżne, że nie można
uznać, aby rozpoznał istotę sprawy. Sąd odwoławczy wskazał, że Sąd Rejonowy
mógł przystąpić do badania, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do
zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu, ponadto nie przywołał w uzasadnieniu
zaskarżonego postanowienia żadnych przepisów regulujących nabycie własności
przez zasiedzenie ani nie wypowiedział się w sposób przekonujący o pierwotnej
granicy prawnej nieruchomości objętych rozgraniczeniem. W uzasadnieniu
III CZ 62/25
5
zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy w swoich
rozważaniach prawnych dotyczących zasiedzenia pominął treść obowiązującego do
1 października 1990 r. art. 177 k.c., który wyłączał możliwość nabycia przez
zasiedzenie własności nieruchomości państwowych. Ponadto nie wypowiedział się
też w sposób stanowczy, czy należy kierować się domniemaniem dobrej wiary
wynikającym z art. 7 k.c., czy też okoliczności sprawy uzasadniają jednak przyjęcie,
że w chwili uzyskania posiadania spornego pasa gruntu wnioskodawca lub jego
poprzednicy byli w złej wierze. Wreszcie, nie rozważył też, czy na podstawie art.
175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. nie doszło do przerwania biegu terminu
zasiedzenia z uwagi na wystąpienie przez uczestnika z wnioskiem
o rozgraniczenie.
Trafnie zarzucił skarżący, że wskazane okoliczności nie uzasadniają
wyprowadzonego z nich wniosku co do potrzeby uchylenia postanowienia Sądu
pierwszej instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika bowiem jednoznacznie, że żądanie
wniosku dotyczące rozgraniczenia nieruchomości […], zostało poddane ocenie pod
kątem jego zasadności. Sąd Rejonowy rozpoznał merytorycznie to roszczenie
i uznał je za uzasadnione. Rozstrzygnięcie to oparł na ustaleniu, że wnioskodawca
nabył sporną nieruchomość […], a przy tym doliczając okres posiadania przez jego
poprzedników stwierdził, że niewątpliwie w stosunku do spornej części działki przy
uwzględnieniu nawet 30-letniego okresu zasiedzenia (w złej wierze), doszło do
nabycia przez wnioskodawcę własności tej spornej części działki przez
zasiedzenie. Sąd I instancji podkreślił, że nawet jeśli przyjąć, iż do zasiedzenia nie
doszło, to i tak należy mieć na względzie kolejną przesłankę wskazaną w art.
153 k.c. tj. ostatni spokojny stan posiadania. Z dokonanych ustaleń wynikało, że
wnioskodawca i jego poprzednicy użytkowali nieruchomość zgodnie z granicą
wyznaczoną przez znak graniczny […].
Biorąc powyższe rozważania pod uwagę – w ocenie Sądu Rejonowego -
granice […] można było ustalić, w świetle treści art. 153 k.c., zarówno na podstawie
aktualnego stanu prawnego […] jak i na podstawie ostatniego spokojnego stanu
posiadania. […]
III CZ 62/25
6
W świetle przytoczonych argumentów – wbrew odmiennemu zapatrywaniu
Sądu Okręgowego – nie można uznać, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał
istoty sprawy.
Należy podkreślić, że wydania orzeczenia kasatoryjnego nie uzasadnia
potrzeba nawet znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego, w tym
usunięcia jego wad oraz przeprowadzenia dowodów bezpodstawnie pominiętych
(postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2018 r., V CZ 19/18) przez
„nierozpoznanie istoty sprawy" należy rozumieć nierozstrzygnięcie o żądaniach
stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu. Wszelkie inne wady rozstrzygnięcia,
w tym dotyczące naruszeń prawa materialnego oraz procesowego – poza
nieważnością postępowania i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego
w całości – nie mieszczą się w zakresie tego pojęcia. Sąd II instancji, orzekając na
podstawie art. 382 k.p.c., zobowiązany jest naprawić dostrzeżone wadliwości, jako
że w systemie apelacji pełnej druga instancja ma charakter merytoryczny, a nie
jedynie kontrolny (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lipca 2017 r., IV CZ
39/17).
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 w zw. z art.
3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
Marcin Trzebiatowski
(M.K.)
[a.ł]
